"[Jehovah] olwongowu nia ki i piny macol wek wudony i lengone me aura."—1 PET. 2:9.
WER: 95, 74
1. Tit kong gin mutimme i kare ma kijwero Jerucalem.
I 607 K.M.P., lumony pa Lubabilon i te tela pa Kabaka Nebukadnejar me II gumonyo boma me Jerucalem. Ma lubbe ki nek alany ma otimme i ngeye, Baibul waco ni: "[Nebukadnejar] oneko awobe ki pala lucwan ki i kabedo maleng ma i ot pa Lubanga, pe obedo ki kica i kom awobi nyo nyako, jo muteggi nyo muti. . . . Giwango ot pa Lubanga woko, ka dok gimuko cel murumo Jerucalem, ci giwango odi ma gibedo iye woko ducu ki mac, kun gibalo bene wa jami ma pigi tego."—2 Tekwaro 36:17, 19.
2. Peko ango ma onongo bitimme i Jerucalem ma Jehovah ociko Lujudaya pire, dok ngo ma onongo bitimme i kom Lujudaya?
2 Jwero Jerucalem onongo myero pe otur jo ma iye atura. Pi mwaki mapol, lunebi pa Lubanga gubedo ka ciko Lujudaya ni ka pe gulubo Cik pa Lubanga, ci Jehovah bimiyogi i cing Lubabilon. Lujudaya mapol onongo gibito ki pala lucwan, jo ma gubwot onongo giromo bedo i Babilon macalo opii pi kare me kwogi ducu. (Jer. 15:2) Jo ma gitye i opii i Babilon onongo kwogi bibedo nining? Tika tye gin mo ma otimme i kare pa Lukricitayo marom ki gin ma otimme i kare ma Lujudaya gitye i opii i Babilon? Ka tye kumeno, ci otimme awene?
KWO MACALO OPII
3. Kwo pa Luicrael i Babilon macalo opii onongo dok pat ki kwogi i Ejipt macalo opii nining?
3 Gin ma lunebi gutito-ni otimme ada. Jehovah otiyo ki Jeremia me miyo tam bot jo ma gibibedo i opii ni guye alokaloka meno ma bitimme i kwogi-ni dok guti ki kare meno i yo maber. En owaco ni: "Wuger odi ci wubed dong iye. Wupur poto ci wucam gin ma ocek iye. Wuti tic maber pi berbedo me gang ka ma amiyo giterowu iye me bedo opii. Wulega pi nying gang meno, pien ka gang meno kwone tye maber miyo wun bene wubibedo maber." (Jer. 29:5, 7) Jo ma guye tam pa Lubanga onongo gibikwo calo gipe i opii. Lubabilon guweko Lujudaya olo gubedo agonya me timo gin ma gimito. Opii magi onongo gitye agonya me wot i dye boma meno. Babilon onongo obedo boma madit me cato wil i wi lobo lung i kare macon, dok jami ma kigolo ki i ngom nyuto ni Lujudaya mapol gupwonyo kit me cato wil ki i boma meno, jo mukene bene gudoko ludiro me tic cing. Lujudaya mogo bene onongo gikwo kwo ma lamal dok bene gudoko lulonyo. Bedo i Babilon macalo opii onongo dok ber adada ka kiporo ki kwo pa Luicrael macalo opii i lobo Ejipt cencwari mapol mukato angec.—Kwan Nia 2:23-25.
4. Mapat ki jo Icrael ma gujemo-ni, angagi ma onongo bene gitye opii i Babilon, dok ariya ango ma onongo gitye ka wok ki iye ma lubbe ki woro Jehovah i yo ma en cwako?
4 Kadi bed ni Lujudaya onongo gitye ka nongo jami me kom ma mitte ducu, mitigi i yo me cwiny kono? Ot pa Jehovah kacel ki keno tyer onongo kibalo woko, dok lulamdog bene onongo dong pe gitye ka timo ticgi i kit ma onongo mitte kwede. I kin opii magi, tye lutic ma lugen pa Lubanga ma onongo pe gutimo gin mo marac me nongo pwod meno, ento gubedo ka deno can kacel ki jo mukene me rokgi. Kadi bed kumeno, gutimo gin ducu ma gitwero me gwoko cik pa Lubanga. Me labolle, Daniel kacel ki luwote adek—Cadrak, Mecak, ki Abednego—gukwero cam ma onongo Jehovah ojuko Lujudaya ni pe gucam. Dok bene wangeyo ni Daniel omedde ki lega bot Lubanga kare ducu kit ma onongo timo con. (Dan. 1:8; 6:10) Kadi bed kumeno, onongo pe twere pi Lujudaya ma lworo Lubanga me timo jami ducu ma lubbe ki Cik pa Jehovah, ka gitye i te loc pa ngat ma woro lubanga me goba.
5. Gen ango ma Jehovah omiyo bot Jone, ento pingo meno onongo tye me ur?
5 Tika onongo Luicrael dok gibibedo agonya me woro Jehovah i yo ma en cwako? I kare meno, onongo nen calo pe twere. Jo Babilon onongo pe gigonyo opiigi. Ento Jehovah onongo ocikke ni kibigonyo jone, dok meno aye gin mutimme. Lok pa Lubanga pe poto nono.—Ic. 55:11.
TIKA TYE GIN MO MA RWATTE KWEDE I KAREWA-NI?
6, 7. Pingo pore ki wan me loko niangowa ma lubbe ki kare ma lutic pa Lubanga me kare-ni gubedo macalo opii pa jo Babilon?
6 Tika Lukricitayo bene guwok ki i kwo mo ma rom ki ma Lujudaya guwok ki iye-ni? Pi mwaki mapol, Wi Lubele obedo ka wacone ni jo pa Lubanga me kare-ni gubedo macalo opii i lobo Babilon nicakke i 1918 dok ni kigonyogi i 1919. Ento, pi tyen lok ma wabinyuto i pwony man ki ma lubo, onongo mitte ni kong dok kingi pwony man i yo matut.
7 Nen kong: Babilon Madit aye dini goba ma i wi lobo ducu. Pi meno, ka ni jo pa Lubanga gubedo opii i Babilon i 1918, ci nongo myero gubed i te dic pa dini goba macalo opii i yo mo olo i kare meno. Ento lok ada tye ni, i kare ma Lweny me I me Wi Lobo cok cakke, jo ma kiwirogi onongo dong gitye ka a woko ki i te dic pa Babilon Madit. Kadi bed ni tye ada ni kibedo ka uno Lukricitayo ma kiwirogi i kare me Lweny me acel me Wi Lobo, ento aunauna man onongo tye ka a ki bot luloc me lobo, ento pe Babilon Madit. Pi meno, pe twero bedo ni jo pa Jehovah gucako bedo opii pa Babilon Madit i 1918.
LUKRICITAYA GUCAKO BEDO OPII AWENE?
8. Tit kong kit ma dini pa Lukricitayo ocako nywene kwede. (Nen cal ma i pot karatac 22.)
8 I Pentekote 33 K.M., kiwiro Lujudaya alip mapol kacel ki jo ma gulokke gudonyo i dini pa Lujudaya. Lukricitayo manyen magi gudoko "rok ma giyero, ajwagi pa kabaka, rok maleng, jo pa Lubanga kikome." (Kwan 1 Petero 2:9, 10.) Lukwena guketo tek me gwoko kacokke pa jo pa Lubanga i kare ma pud onongo gitye kwo. Ento, tutwalle i nge to pa lukwena, jo mogo gucako loko "lok ma ngako dano" wek 'gibwol lupwonnye me lubo korgi." (Tic 20:30; 2 Tec. 2:6-8) Pol pa jo magi onongo gitye ki tic i kacokke, macalo luneno, ki dok lacen macalo "bicop." Tim me miyo rwom me tela onongo dong tye ka cakke, kadi bed Yecu owaco bot lulub kore ni: "Wun ducu dong odoko utmego." (Mat. 23:8) Ludongo mogo onongo gimaro pwony pa Aristotle gin ki Plato adada, dok gucako pwonyo ki dano ma ka pwonyo Lok pa Lubanga.
9. Tit kong kit ma Luroma gucako cwako kwede dini pa Lukricitayo mungak ki dok adwogi ma obino i ngeye.
9 I 313 K.M., laloc mo pa Luroma ma nyinge Constantine oketo cik ma cwako pwony me dini pa Lukricitayo mungak. Cakke i kare meno, Lutela me kanica pa Lukricitayo mungak kacel ki luloc me lobo gucako tic kacel. Me labolle, Constantine obedo ki cokke mo ki lutela dini, dok lacen cokke meno kicako lwongone ni Lukiko me Nicaea [Council of Nicaea]. I nge cokke meno, Constantine oryemo Padi mo ma nyinge Arius woko ki i lobone pien ni okwero yer ni Yecu obedo Lubanga. Lacen, i te loc pa Theodosius I (379-395 K.M.), Dini pa Lukatoli, kit ma onongo dong kilwongo kwede dini pa Lukricitayo ma onywene ki pwony goba-ni, odoko dini ma Luloc me Roma onongo gicwako. Jo ma gitye ki ngec me tekwaro, gucoyo ni i cencwari me angwen, Roma onongo dong odoko "lobo pa Lukricitayo mungak." Lok ada tye ni i kare meno, dini pa Lukricitayo ma opong ki pwony pa jo mungak-ki oribbe ki dini goba mukene me lobo Roma ci gudoko jo me Babilon Madit. Kadi bed kumeno, Lukricitayo mogo ma kiwirogi ma onongo gibedo calo kal i kin doo gutemme ki kerogi ducu me woro Lubanga, ento onongo pe kitye ka winyo dwangi. (Kwan Matayo 13:24, 25, 37-39.) Ki lok ada, onongo gitye macalo opii i cing Lubabilon!
10. Tyen lok ango ma omiyo jo ma cwinygi atir gukwero pwony me kanicagi i nge to pa Yecu?
10 Medo i kom meno, cencwari manok i nge to pa Yecu, jo mapol onongo gitwero kwano Baibul i leb Grik nyo Latin. Man oweko jo magi onongo gitwero poro pwony me Baibul ki gin ma kipwonyo i ot lega. Pi gin ma gukwano ki i Baibul, jo mukene i kingi gukwero pwony me kanicagi woko, ento tito tamgi ka maleng onongo keto kwogi ka mading—dok bene onongo twero kelo wa to.
11. Baibul ocako bedo i te twero pa lutela dini nining?
11 I nge kare mogo, jo manok keken aye onongo gingeyo leb Latin ki Grik, dok Lutela dini onongo pe gimito ni kigony Lok pa Lubanga i leb ma dano giniang. Macalo adwogine, lutela dini ki jo mogo ma gukwano matut keken aye onongo gitwero kwano Baibul, kadi bed ni pe lutela dini ducu onongo gitwero kwan ki coc maber. Ngat ma pe ye pwony ma kanica pwonyo onongo kimine pwod malit. Lukricitayo ma lugen ma kiwirogi gubedo ka cokke kacel i dul matinotino wek jo mukene pe guniang—jo mogo onongo pe gitwero bedo tye i cokke. Kit ma otimme kwede i kare ma Lujudaya gitye i opii i Babilon, "ajwagi [lulamdog] pa kabaka" onongo pe gitwero timo ticgi kit ma onongo myero gutim kwede. Jo pa Lubanga onongo dong gitye macalo opii pa Babilon Madit.
DERO OCAKO MENY
12, 13. Jami aryo mene ma okonyo jo pa Lubanga me a motmot ki i te dic pa Babilon Madit? Tit kong.
12 Tika onongo bitwere bot Lukricitayo me ada me bedo agonya me woro Lubanga atyer ka maleng? Onongo bitimme! Pi jami aryo ma pigi tego ma wabinyamogi-ni, dero me lok me cwiny ocako meny manok i col piny. Me acel obedo yubo macin me rudo buk i kine ka cencwari me 15. Ma onongo pud peya kicako rudo buk ki macin i lobo Ulaya, kibedo ka kobo Baibul ki cing ki diro adada. Nongo kopi me Baibul onongo pe yot dok wele tek adada. Kiwaco ni onongo twero tero lakob coc ma tye ki diro dwe apar me kobo ki cinge kopi acel me Baibul! Medo i kom meno, gin ma kibedo ka kobo iye Baibul (lar lee) onongo welle tek adada. Ento ka kirudo coc ki macin i kom karatac—ma onongo ber loyo-ni—larud buk ma ladiro onongo romo rudo wel pot karatac 1,300 kulu i nino acel keken!
13 Me aryo aye tam ma jo mogo ma cwinygi tek gumoko me gonyo Lok pa Lubanga i leb ma lutedero giniang iye. Lugony leb mapol gutimo tic man kadi bed ni onongo keto kwogi ka mading. Kitung bot lutela dini, man onongo gin marac adada ka ngat ma lworo Lubanga tye ki Baibul,—lutela dini gubedo ki lworo adada! Ka Baibul medde ki nya i kin piny, dano gubedo ka kwanone. Dok man oweko gubedo ka penyo lapeny calo: Kicoyo ka kwene ki i Baibul lok madok i kom kapiny? Kicoyo ka kwene ni myero kicul latela dini ka dong wek oleg pi jowa muto? Nyo lok i kom bedo ki papa nyo padi kono? Ki bot lutela me kanica, man okeligi kiniga matek adada. Dok onongo gineno ni obedo dit wic me penyo lutela dini! Pi meno, gucako lweny matek. Onongo kingolo kop me to i wi jo ma gukwero pwony me kanica, pwony magi onongo pole jenge i kom ryeko pa lukamfiri calo pa Aristotle gin ki Plato—jo ma gukwo i kare ma onongo pud peya kicwalo Yecu Kricito. Lutela dini onongo gingolo to i wi dano ci luloc lobo gineko ngat meno. Mitigi onongo tye me turo cwiny dano wek pe kikwan Baibul ki dok pe kibed ka penyo lutela dini. Mitigi-ni olo to otiyo pi kare mo. Ento, jo mogo ma cwinygi tek pe guye bwura pa Babilon Madit. Gin onongo dong gubilo mit pa Lok pa Lubanga—dok onongo gimito nongo ngec mukene mapol! Man onongo tye ka yabo yo pi larregi i anyim ki i cing dini goba.
14. (a) Gin ango ma okonyo jo ma gimito niang Baibul me dongo ngecgi i kom Lok ada me Baibul i kine ka 1870? (b) Tit kong kit ma Omego Russell otute kwede me nongo ada.
14 Jo mapol ma gitye ki miti pi Lok ada me Baibul gudak i lobe ma lutela dini onongo dok pe gidiyo iye dano tutwal. Jo magi onongo gimito bedo agonya me kwano ki tito Lok me Baibul ki jo mukene. Lobo acel ki i kin lobe ma jo magi gungweco iye-ni obedo Amerika, ka ma Charles Taze Russell kacel ki luwote mogo gucako kwano Baibul kore ki kore i kine ka 1870. I acakkine, miti pa Omego Russell onongo tye me nongo dini mene ki i kin ma gitye-ni ma pwonyo lok ada. Ki diro, en obedo ka poro pwony me dini mapatpat pa jo ma onongo giwaco ni gibedo Lukricitayo, kadiwa ma pa jo ma pe gubedo Lukricitayo ki ngo ma Baibul waco. I ngeye, en oniang ni pe tye mo acel i kingi ma jami ma gipwonyo ducu a ki i Lok pa Lubanga. I kare mo, Russell orwatte ki lutela dini mogo kun bedo ki gen ni jo magi gibijolo ada ma en kacel ki luwote ginongo ki i Baibul ci gibipwonyo ki jo me kanicagi. Lutela dini magi onongo dok gipe ki miti me timo meno. Lutino Kwan me Baibul onongo myero dong guniang ka maleng ni pe gitwero ribbe ki jo ma gumoko calo okwodo i kom dini goba.—Kwan 2 Jo Korint 6:14.
15. (a) Awene ma Lukricitayo me ada gucako bedo opii pa Babilon Madit? (b) Lapeny mene ma wabigamogi i pwony ma lubo man?
15 Dong waneno ni Lukricitayo me ada gucako bedo opii pa jo Babilon i nge kare manok ma lukwena me agikki guto. Kadi bed kumeno, lapeny mapol twero bino ni: Gin ango mukene ma nyuto ni jo ma kiwirogi gucako a woko ki i opii pa Babilon Madit i kine ka mwaki mogo ma peya 1914 oromo? Tika tye ada ni cwiny Jehovah onongo pe yom i kom luticce pien ni ticgi me tito kwena onongo okwe manok i kare me Lweny me I me Wi Lobo? Ki dok ni tika omegiwa mogo gurwako wigi i lok me wibye i kare meno, ma oweko cwiny Jehovah pe obedo yom i komgi? Ki dong me agikkine, ka tye ni Lukricitayo me ada gucako bedo opii pa dini goba i cencwari me aryo K.M. ci kigonyogi dong awene? Lapeny magi gibeco adada. Dok wabigamogi i pwony ma lubo man.


I BOMA ME ROMA, I LOBO ITALY, TYE GEDO MO MA LUNEN PINY GICITO KA NENONE KI I BUT LOBO DUCU. GEDO MENO TYE ME PO PI LALOC MA NYINGE TITUS, MA LUROMA GIMARO ADADA.
Gedo man ma kilwongo ni Arch of Titus tye ki cal aryo madongo i iye ma nyuto gin mo ma pire tek mutimme con. Ento gin ma dano mapol pe gingeyo aye ni, gedo man kubbe ki lok me Baibul—Arch of Titus tye calo caden ni lok pa lunebi me Baibul cobbe kakare.
KINGOLO KOP I WI JERUCALEM
I kine ka mwaka 30 K.M., Ker me Roma onongo ditte cakke ki i Britain ki Gaul (ma kombeddi aye lobo France) me o wa i Ejipt, dok onongo gitye ki kuc ki lonyo madwong labongo ayelayela mo. Ento tye kabedo acel mo matidi ma onongo yelo wi Luroma adada—Judaya.
Buk me tekwaro pa Luroma ma kilwongo ni Encyclopedia of Ancient Rome waco ni: "Adage onongo tye lamal adada i kin Lujudaya ki Luroma i kabedo me Judaya loyo i kabedo weng ma i te loc pa Roma. Lujudaya onongo gidag lutela pa Roma ma pe giparo pi tekwarogi-ni, dok Luroma bene onongo pe gitwero kanyo tek wic pa Lujudaya." Lujudaya mapol gubedo ki gen ni meciya mo bibino ka larogi ki i cing Luroma ma gidag tutwal-li, ci dwoko loc i cing jo Icrael. Ento i mwaka 33 K.M., Yecu Kricito otito ka maleng ni kibituro Jerucalem woko.
Yecu owaco ni: "Kare bibino i komi ma lukworri gibitoro lobo rumi dyere, gibidiri tungngi ki tungngi, gibireti piny, in ki litinoni; pe gibiweko gweng mo acel i ii dong ma ododde i wi wadi."—Luka 19:43, 44.
Lok pa Yecu nen calo ocungo wi lupwonnyene adada. I nge nino aryo, ma lapwonnyene acel oneno ot pa Lubanga i Jerucalem, en oloko ki ur ni: "Lapwony, nen kit ma godi magi dito kwede ki kit ma gedone beco kwede!" Ki lok ada, kiwaco ni godi mogo ma kigero ki ot pa Lubanga onongo borgi kato futi 35 (nyo mita 11), lacgi kato futi 15 (nyo mita 5), ki borgi malo kato futi 10 (nyo mita 3)! Kadi bed kit meno, Yecu owaco ni: "Gin magi ducu ma wuneno-ni, kare bibino, ma pe gibiweko got acel mo ma ododde i wi wadi ma pe gibicoro woko piny."—Marako 13:1; Luka 21:6.
Yecu dok omedde ki lok ni: "Ka wuneno mony orumo Jerucalem, ci wunge ni kare me ketone dong onyiko cok. Jo ma tye i Judaya myero guring i wi godi, jo ma tye i gang myero guring woko ki iye, jo ma tye woko i kin paco pe dok gudony i Jerucalem." (Luka 21:20, 21) Lok pa Yecu-ni tika ocobbe kakare?
KIT MA KITURO KWEDE JERUCALEM
Mwaki pyeradek wiye adek i nge lok pa Yecu-ni, Lujudaya onongo pud gitye ka deno can i te loc pa Luroma. Ento i mwaka 66 K.M., i kare ma Gessius Florus, karan lim pa Luroma ma loyo Judaya, omayo lim ki i ot pa Lubanga, Lujudaya gunongo ni tim man dong okato ka um okuru woko. Cutcut, lulweny ma Lujudaya gumol i Jerucalem calo ngwen, guturo barak pa Luroma, guneko mony ma iye woko, ci gucako loc ken.
I nge dwe ma romo adek, Roma ocwalo Cestius Gallus ki mony makato 30,000, me turo jemo pa Lujudaya i Jerucalem. Jo Roma gudonyo i Jerucalem oyotoyot ci gucako kwinyo te cel ma orumo ot pa Lubanga. Ka dok, pi tyen lok mo ma pe kingeyo, gua woko. Lujudaya ma gujemo-ni cwinygi obedo yom, ci guryemo kor Luroma. Kit ma mony me Roma ki lujemo me Judaya onongo gua woko-ni, Lukricitayo gunongo kare me a woko ki i Jerucalem, kit ma Yecu onongo ocikogi kwede, ci guringo wa i wi godi ma loka Kulu Jordan.—Matayo 24:15, 16.
I nge mwaka acel, Roma ocwalo ludito wi monygi General Vespasian kacel ki wode, Titus me lweny i kom Judaya. Ento, i kare ma Kabaka Nero me Roma oto, Vespasian odok cen i Roma ka leyo ker-re, ci oweko lweny i kom Judaya i cing wode, Titus, kacel ki mony ma welle romo 60, 000.
I Juni me mwaka 70 K.M., Titus omiyo rukca bot monnye ni gutong yadi ma i caro me Judaya ducu, ci gutiyo kwede me gero cel ma bit ma romo mairo 4.5 (nyo kilomita 7) orumo Jerucalem. I Sektemba me mwaka meno, jo Roma onongo dong guyako dok guwango boma man kacel ki ot pa Lubanga, kun pe guweko gweng mo odong ma ododde i wi mukene, kit ma Yecu otito kwede kikome. (Luka 19:43, 44) Ma lubbe ki lok pa lacoc mo, "cokcok dano 500, 000 guto i Jerucalem ki i caro mukene me Judaya."
DORRE ME LOYO LWENY
I mwaka 71 K.M., Titus odok cen i Italy, ci jo me Roma gujole ki karama madit adada. Dano ducu ma i boma me Roma gubino ka ribbe kwede i dorre me loyo lweny, ma dong pud obedo dorre madit loyo i boma meno.
Lwak gubedo ki ur me neno ka mony dorre ki lonyo madwong adada i gudi me Roma. Gubedo ka galo wanggi ki neno tuko ma nyuto kit ma lweny owoto kwede, kacel ki jami ma kiyako ki i ot pa Lubanga i Jerucalem.
Titus oleyo kom ker ki bot wonne Vespasian i mwaka 79 K.M. Ento i nge mwaka aryo keken, Titus oto woko atura. Omine Domitian aye oleyo kakare, ci cutcut ogero gedo me po pi Titus.
GEDO MAN I KARE-NI
I kare-ni, dano alip mapol ma gilimo boma me Roma gimaro neno gedo me Arch of Titus. Jo mogo gitero gedo man calo tic pa ladiro mo, jo mukene gineno calo gin ma nyuto teko pa jo Roma, ento jo mukene gineno calo obedo gin ma poyo wic i kom kit ma kituro kwede Jerucalem ki ot pa Lubanga.
Ento jo ma gikwano Baibul i yo matut gineno Arch of Titus calo gin mo ma pire tek atika. Gedo man miyo caden ma moko ni lok pa lunebi me Baibul cobbe kakare dok a ki bot Lubanga.—2 Petero 1:19-21.


CWINY lunyodo bedo yom ka lutino gitimo jami mabeco. Ka latin nyako otimo gin mo maber, wonne twero bedo ki awaka me waco bot jo mukene ni: "Man aye nyara." Nyo ka wode timo jami mabeco, wonne cwinye bedo yom me wacci: "Man aye woda."
Yecu kare ducu timo jami ma yomo cwiny Wonne. Pi meno, Wonne tye ki awaka i kome. Wi tika po ngo ma Won Yecu otimo i nino mo acel ma Yecu onongo tye ki lulub kore adek?— Lubanga oloko ki i polo me waco bot lulub kor Yecu magi ni: 'Man aye woda ma amaro; ma cwinya yom i kome.'
Yecu bedo ki yomcwiny kare ducu me timo gin ma yomo cwiny Wonne. Ingeyo pingo en timo meno? Pien en maro Wonne adada. Ka ngat moni timo mere jami pien ni myero etimgi, man weko timogi nen calo gin matek. Ento ka cwinye mito, ci timone doko yot.
Yecu onongo mito timo gin mo keken ma Wonne owacce kadi ma peya en onongo obino i ngom kany. En otimo man pien maro Wonne, Lubanga Jehovah. Yecu onongo tye ki rwom madit adada i polo bot Wonne. Ento Lubanga onongo tye ki tic mo ma dok pat ma myero Yecu otim. Yecu oweko polo me bino ka timo tic meno. Kinywale i lobo macalo latin matidi. Yecu onongo mito timo tic man pien Jehovah mito ni en otim.
Kinywalo Yecu i lobo calo latin matidi. Tika ingeyo nying mine?— Nyinge Maliam. Jehovah ooro malaikane Gabriel ki i polo wek olok ki Maliam. Gabriel owacce ni en binywalo latin awobi. Latin meno kibicako nyinge ni Yecu. Nga mono ma obibedo won latin man?— Lamalaika-ni owaco ni won latin man bibedo Lubanga Jehovah. Meno aye oweko kilwongo Yecu ni Wod pa Lubanga.
Itamo ni Maliam owinyo i cwinye nining?— Tika en owaco ni, "Pe amito bedo min Yecu"? Pe, Maliam onongo tye atera me timo gin ma Lubanga mito. Ento i yo ango ma Wod pa Lubanga ma i polo onongo kitwero nywalone i lobo macalo latin matidi? Nywalo Yecu mono onongo dok pat ki pa lutino mukene-ni nining? Tika ingeyo?—
Lubanga ocweyo lunyodowa mukwongo Adam ki Kawa ma miyo giromo ribbe i yo mo ma dok pat. I ngeye latin romo cako dongo i i mine. Dano waco ni man obedo tango! Ageno ni in bene i ye lok man.
Lubanga dok otimo gin mo ma pud dong tye tango ma loyo. En okwanyo kwo pa Wode ki i polo ka oketo i i Maliam. Lubanga onongo yam con peya otimo meno, dok peya onwoyo timone. Macalo adwogi me tango man, Yecu ocako dongo i i Maliam kit ma lutino mukene dongo kwede i i megigi-ni. Lacen, Yucepu onyomo Maliam.
I kare ma kinywalo Yecu, Maliam gin ki Yucepu onongo gucito ka lim i Beterekem. Ento dano onongo gupong kunu adada. Pi meno, Yucepu gin ki Maliam gubedo i ot ka ma kigwoko iye lee, pien ka ma myero gubut iye onongo pe. Ki kunu Maliam onywal, ci en opyelo Yecu i weer pa dyang kit ma i neno en tye ka timone kwede i cal-li. Weer obedo ka ma kiketo iye cam pa dyangi ki lee mukene-ni ci gicamo ki i iye.
Jami ma yomo cwiny otimme i dyewor ma kinywalo iye Yecu. Lamalaika acel onyutte bot lukwat mogo cok ki Beterekem. En owaco botgi ni Yecu obedo ngat ma pire tek. Malaika-ni owaco ni: 'Nen! Akeliwu kwena maber ma bimiyo dano bedo ki yomcwiny. Tin kinywalo ngat mo ma bilaro dano.'
Malaika-ni owaco bot lukwat magi ni giromo nongo Yecu i Beterekem, kun tye obutu i weer pa dyang. Cutcut lumalaika mukene ma gua ki i polo guribbe ki lamalaika mukwongo-ni i pako Lubanga. Lumalaika magi guwero ni: 'Deyo obed bot Lubanga, wa i lobo kuc obed i kin jo ma en pwoyo.'
I kare ma lumalaika magi gua, lukwat gucito i Beterekem gunongo Yecu. Gutito bot Maliam gin ki Yucepu jami ducu mabeco ma guwinyo. Mono itwero tamo yomcwiny ma Maliam obedo kwede pi ye bedo min Yecu?
I ngeye, Maliam ki Yucepu gutero Yecu i Najaret. Kunu aye ka ma Yecu odongo iye. I kare ma en odoko dit, en ocako ticce ma pire tek me pwony. Man obedo but tic ma Lubanga Jehovah onongo mito ni Wode otim i lobo. Yecu oye me timo tic meno pien ni Yecu omaro Wonne me polo tutwal.
Ma peya Yecu ocako ticce macalo Lapwony Madit, Jon Labatija obatija en i Kulu Jordan. Lacen gin mo me aura otimme! Ma Yecu onongo tye ka katti ki i pii, Jehovah oloko ki i polo kun waco ni: "Man aye Woda ma amare, ma cwinya yom i kome." (Matayo 3:17) Cwinyi mono pe bedo yom ka lunyodoni giwaco boti ni gimari?— Wangeyo atir ni cwiny Yecu obedo yom.
Yecu kare ducu onongo timo jami matir. En onongo pe mine me bedo ngat mo mukene ma pe en obedo. En pe owaco ki dano ni en ebedo Lubanga. Malaika Gabriel owaco ki Maliam ni kibilwongo Yecu ni Wod pa Lubanga. Yecu kikome bene owaco ni en Wod pa Lubanga. En pe owaco ki dano ni engeyo jami mapol loyo Wonne. En owacci: "Won dit kata."
Kadi wa i kare ma Yecu tye i polo, ka Wonne omine tic, Yecu onongo timo. En pe onongo waco ni ebitimo ci dok timo gin mukene. En omaro Wonne. Pi meno owinyo lok pa Wonne. I kare ma Yecu obino i lobo, en otimo gin ma Wonne ocwale me timone. Pe obalo cawane me timo jami mapat. Man aye omiyo cwiny Jehovah yom i kom Wode!
Wan bene wamito yomo cwiny Jehovah, pe kumeno?— Ka kumeno, ci omyero wanyut ni ada wawinyo Lubanga kit ma Yecu owinye kwede. Lubanga loko kwedwa kun tiyo ki Baibul. Mono pore me timme ni watye ka winyo Lubanga kun nongo waye dok watimo jami ma pe rwatte ki gin ma Baibul waco?— Wi myero opo ni ka wamaro Jehovah, ci iwa bibedo yom me yomo cwinye.


Lujudaya mapol ma onongo gitye i Jerucalem i kare me Pentekote i mwaka 33 K M onongo gua ki i lobe mukene. (Tic 2:9-11) Kadi bed onongo gilubo Cik pa Moses, twero bedo ni onongo gubedo i lobo pa lurok pi kwogi olu. (Jer 44:1) Pi meno, jo mogo onongo ginen dok giloko calo jo me lobogi ento pe macalo Lujudaya. I kare ma dano 3,000 ma gia ki i lobe mapat pat gunongo batija, kacokke pa Lukricitayo odoko dul madit ma tye ki kit dano mapat pat. Kadi bed onongo gia ki i tekwaro mapat pat, onongo "gibedo ka cokke i ot pa Lubanga . . . ki cwiny acel."—Tic 2:46.
I yo ango ma itwero nyuto kwede miti i kom . . .
jo ma i wang ticwu ma gia ki i lobe mukene?
omege ki lumege ma i kacokkewu ma gia ki i lobe mukene?


WI LUBELE—ME AKWANA I KACOKKE Sektemba 2018
Magajin man tye ki pwony ma kibinyamo i Oktoba 29 me o i Decemba 2, 2018
I yo mene ma watwero bedo ki mwolo, dok pingo pire tek adada me timmo meno?
Nen kit ma watwero cuko kwede cwiny omegiwa i kare man ma kwo tye matek-ki.
Jo me Baibul Onongo Gineno Cawa Nining?
Watwero bedo ma cwinywa yom nining kadi bed ni watye ka kato ki i pekki?
Jehovah owekiwa lanen me paro pi jo mukene nining?
Pwony jami ma itwero keto i tic ma lubbe ki paro pi jo ma i gangi, i kacokke, ki i ticwa me pwony.


Latic pa Abraim olego pi kony pa Jehovah i kare ma tye ka yenyo dako pi Icaka. (Acak 24:42-44) Wan bene myero wayeny tira pa Jehovah ma peya wamoko tam ma pigi tego. Nining?
Leg bot Jehovah
Kwan Lok pa Lubanga kacel ki bukke ma lagwok ot ma lagen miyo
Yeny kony ki bot Lukricitayo ma guteggi i yo me cwiny


"Man dok pud ikuro ango? Dong ia malo gibatija in."—TIC PA LUKWENA 22:16.
WER: 59, 89
1. Ngo ma lunyodo gimito bedo labongo akalakala iye ma peya latingi onongo batija?
"PI DWE mapol abedo ka waco bot babana ki mamana ni amito nongo batija, dok pol kare gubedo ka lok kweda lok madok i kom batija. Mitigi onongo tye me niang ka ada aniang kit ma batija pire tek kwede. Nino dwe 31 me Decemba, 1934, aye obedo nino me yomcwiny adada i kwona." Meno aye kit ma Blossom Brandt otito kwede gin ma otimme i kare ma en omoko tamme me nongo batija. I kare-ni bene, lunyodo gimito konyo lutinogi me moko tam me ryeko. Ka latin ogalle ki nongo batija labongo tyen lok matir, ci man twero balo watte ki Jehovah. (Yakobo 4:17) Ma peya latingi onongo batija, lunyodo ma wigi kwiri gimito bedo labongo akalakala ka dong latingi tye atera me doko lapwonnye pa Kricito.
2. (a) Peko ango ma luneno me adwol mogo guniang iye? (b) Ngo ma wabinyamo i pwony man?
2 Luneno me adwol mogo guniang ni jo mapol ma gitye ki mwaka apar ki wiye kacel ki ma gitye ki mwaka pyeraryo ki wiye peya gunongo batija, kadi bed ni gudongo i ada. Pol kare lutino magi gicito i cokke, i ticwa me tito kwena, ki dok bene giwaco ni gin Lucaden pa Jehovah. Kadi bed kit meno, lutino magi nongo pud peya gudyero kwogi bot Jehovah kun ginyuto ki nongo batija. I kine mukene man timme pien lunyodo mogo gitamo ni lutinogi pud peya gupore me nongo batija. I pwony man, wabinyamo tyen lok angwen ma weko lunyodo mukene pe gicuko cwiny lutinogi me nongo batija.
TIKA LATINNA DONG DIT?
3. Par ango ma lunyodo pa Blossom gubedo kwede?
3 Lunyodo pa Blossom ma waloko i komgi i paragraf me acel-li, onongo gitye ki par ka latingi dong dit ma romo niang tyen lok me batija ki kit ma pire tek kwede. Lunyodo gitwero ngeyone nining ka latingi dong romo dyero kwone bot Jehovah?
4. Cik ma Yecu omiyo i Matayo 28:19, 20 twero konyo lunyodo i kare-ni nining?
4 Kwan Matayo 28:19, 20. Baibul pe waco ni ngat moni twero nongo batija ka dong oo mwaka moni kikome. Ento ber ka lunyodo gitamo matut i kom gin ma loko dano me doko lapwonnye kwako. I leb Grik, lok ni "wucilok jo me rok ducu gudok jo ma luba" ma kitiyo kwede i Matayo 28:19, niange ni pwonyo ngat moni kun nongo yubwa tye me konye wek odok lapwonnye. Lapwonnye obedo ngat ma opwonyo dok oniang pwony pa Yecu dok bene mito lubo cikke. Nicakke i kare ma lutinogi pud lukere nyo gitocco, lunyodo myero guket yub me konyo lutinogi wek gudyer kwogi bot Jehovah ki me doko lupwonnye pa Kricito. Ki lok ada, lutino lukere pe gupore me nongo batija. Ento Baibul nyuto ni kadi wa lutino matino gitwero niang ki maro lok ada me Baibul.
5, 6. (a) Gin ma Baibul loko i kom Temceo weko wamoko gin ango madok i kom batijane? (b) Yo mene maber loyo ma lunyodo maryek gitwero konyo kwede ki lutinogi?
5 Temceo obedo lapwonnye ma omoko tamme me tic pi Jehovah i kare ma en pud tidi. Lakwena Paulo owaco ni Temceo opwonyo lok ada madok i kom Lubanga 'cakke i tinone.' Won Temceo onongo pe woro Jehovah ento minne ki dadane gukonyo Temceo me maro Lok pa Lubanga. Macalo adwogine, en obedo ki niye matek adada. (2 Temceo 1:5; 3:14, 15) Romo bedo ni en onongo cok o mwaka 20 nyo dong okato manok, i kare ma onongo mot me tic ma pire tek adada i kacokke.—Tic pa Lukwena 16:1-3.
6 Lutino ducu pe girom. Pe lutino ducu gitegi ka guo mwaka moni. Lutino mogo giniang lok ada, gimoko tam me ryeko, dok gibedo ki miti me nongo batija ma nongo pud gitino. Mukene pe nongo gitye atera me nongo batija nio ka gudongo manok. Lunyodo ma wigi kwiri pe gidiyo lutinogi me nongo batija. Ma ka meno, gikonyo latin acel acel me dongo i yo me cwiny ma lubbe ki kerone. Lunyodo gibedo ki yomcwiny ka latingi keto i tic lok ma nonge i Carolok 27:11. (Kwan.) Ento myero guniang ni ticgi tye me konyo lutinogi me doko lupwonnye. Ka guniang meno, ci myero gupenye ni, 'Tika latinna tye ki ngec muromo me dyero kwone bot Lubanga ki nongo batija?'
TIKA LATINNA TYE KI NGEC MUROMO?
7. Tika mitte ni ngat moni myero kong onge pwony ducu me Baibul ma peya onongo batija? Tit kong.
Lupwonnye ducu pa Kricito myero gumedde ki nongo pwonnye kadi bed ni dong gunongo batija
7 Ka lunyodo gipwonyo lutinogi, ci nongo gitye ka konyogi wek gunge lok ada maber. Ngec man weko lutinogi bedo ki miti me dyero kwogi bot Lubanga. Ento man pe te lokke ni latin myero dong obed ki ngec ducu me Baibul ma pud en peya odyero kwone bot Jehovah. Lupwonnye ducu pa Kricito myero gumedde ki nongo pwonnye kadi bed ni dong gunongo batija. (Kwan Jo Kolocai 1:9, 10.) Pi meno, ngat moni myero obed ki ngec ma rom mene wek onong batija?
8, 9. Gin ango ma otimme i kom lagwok mabuc mo i Pilipi, dok ngo ma wapwonyo ki i gin ma otimme i kome?
8 Gin ma otimme i kom jo me ot mo i kare mukato twero konyo lunyodo bene i kare-ni. (Tic pa Lukwena 16:25-33) I mwaka 50, Paulo ocito i ticce macalo lamiconari pi tyen me aryo i boma me Pilipi. I kare ma en tye kunu, kiketo adot goba i kome gin ki Cira, ka kimakogi ci gitweyogi i buc. I dyewor meno, oyengyeng mo matek adada otimme ci oyabo dog ot buc ducu. Lagwok mabuc onongo tamo ni lumabuc ducu gulwi woko, pi meno, en onongo mito neke woko kekene. Ento Paulo ojuke woko. Lacen Paulo gin ki Cira gupwonyo lagwok mabuc man kacel ki jo me gange lok ada madok i kom Yecu. Guye jami ma gupwonyo i kom Yecu dok guniang ni pire tek adada me bedo lawiny bote. Pi meno, gin ducu gunongo batija cutcut. Gin ango ma wapwonyo ki i gin mutimme-ni?
9 Gwok nyo lagwok mabuc man kong con obedo lamony pa jo Roma. En onongo pe ngeyo Lok pa Lubanga. Dong wek ngat moni odok Lakricitayo, mitte ni en kong oniang lok ada mogo ma pigi tek me Baibul, oniang gin ma Jehovah mito ni luticce myero gutim dok obed ki miti me lubo pwony pa Yecu. Gin manok ma en opwonyo i kare meno oweko en obedo ki miti me nongo batija. Ki lok ada, en onongo twero medde ki pwonyo jami mukene i nge batija. Pi meno, gin ango ma itwero timone ka latinni owacci ni emito nongo batija pien emaro Jehovah dok emito lubo cikke? Wek en otit tamme bot luelda ci gin dong gineno ka en opore me nongo batija. * (Nen lok ma tye i tere piny.) Calo Lukricitayo mukene ma dong gunongo batija, en bene bimedde ki pwonyo jami mukene madok i kom Jehovah pi kwone ducu, dok pi naka.—Jo Roma 11:33, 34.
KIT KWAN MENE MABER PI LATIN?
10, 11. (a) Tam ango ma lunyodo mogo gitye kwede? (b) Gin ango ma bigwoko latinni?
10 Lunyodo mukene gitamo ni lutinogi myero gunong batija ka kong gukwano i rwom ma lamal dok gitye ki dog tic maber. Lunyodo magi nongo pe gitye ki tam marac, ento myero gupenye kekengi ni: 'Tika meno bikonyo latinna me bedo ki yomcwiny me ada? Tika man rwatte ki gin ma wapwonyo ki i Baibul? Jehovah mito ni wati ki kwowa me timo ngo?'—Kwan Latitlok 12:1.
11 Pire tek ni wiwa myero opo ni lobo-ni ki jami ma iye ducu pe tye ma lubbe ki tam kacel ki miti pa Jehovah. (Yakobo 4:7, 8; 1 Jon 2:15-17; 5:19) Bedo ki wat macok ki Jehovah aye ma bigwoko latinni maber ki i lobo pa Catan, kacel ki tam maraco me lobo-ni. Ka lunyodo giketo pi kwan ki dog tic mukwongo i kwogi, ci lutinogi gibinenone ni jami me lobo pigi tek loyo bedo ki wat macok ki Jehovah. Meno nongo rac adada. Calo lanyodo ma lamar, tika imito ni jo me lobo-ni gupwony latinni ma lubbe ki gin ma gitamo ni twero kele yomcwiny? Gin ma weko wabedo ki yomcwiny me ada aye keto pi tic pa Jehovah mukwongo.—Kwan Jabuli 1:2, 3.
KA LATINNA OTIMO BAL KONO?
12. Pingo lunyodo mogo gitamo ni lutinogi myero kong gugale ki nongo batija?
12 Lamego mo acel otito gin muweko onongo pe emito ni nyare onong batija. En owaco ni, "Atye ki lewic madit me wacone ni tyen lok madit onongo obedo ryemo ngat moni ki i kacokke." Calo lamego meno, lunyodo mogo gitamo ni ber ka latingi kong ogalle ki nongo batija nio ka en dong oteggi ma twero gwokke ki i bal mogo matinotino. (Acakki 8:21; Carolok 22:15) Lunyodo magi gitamo ni ka lutinogi pe gunongo batija, ci pe kibiryemogi ki i kacokke. Ento ngo marac ki tam meno?—Yakobo 1:22.
13. Ka ngat moni pe onongo batija, ci tika meno weko en pe cung pi balle i nyim Jehovah? Tit kong.
13 Ki lok ada, lunyodo pe gimito ni lutinogi gunong batija ma nongo pud pe gitye atera me dyero kwogi bot Jehovah. Ento pe nyuto ryeko me tamone ni Jehovah pe keto bal moni i wi latin ka pe onongo batija. Tek-ki latin dong ngeyo gin ma Jehovah wacci rac nyo ber, en bicung pi balle i nyim Lubanga. (Kwan Yakobo 4:17.) Lunyodo ma giryek pe gijuko latingi ka mito nongo batija. Kadi bed ni latin pud tidi, gipwonye me maro gin ma Jehovah waco ni tye atir ki dok kwero gin ma Jehovah dag kit ma gin gitimo kwede. (Luka 6:40) Mar ma latin tye kwede i kom Jehovah biweko en pe timo bal, pien nongo mito timo jami matir i wang Jehovah.—Icaya 35:8.
JO MUKENE GITWERO MIYO KONY
14. Luelda gitwero konyo kor yub ma lunyodo gitye kwede nining?
14 Ka luelda giloko maber i kom keto yub me tic pi Jehovah ci gikonyo kor lunyodo. Lamego mo wiye po i kom lok ma Omego Russell owacce i kare ma en tye ki mwaka abicel. En owaco ni, "En oloko kweda pi dakika 15 madok i kom yub ma atye kwede i ticca pi Jehovah." Adwogine obedo nining? Lacen, lamego meno odoko lapainia dok otiyo macalo painia pi mwaki makato 70 kulu! Man nen ka maleng ni lok maber ki cuko cwiny twero kelo adwogi maber adada i kwo pa ngat moni. (Carolok 25:11) Luelda bene gitwero lwongo lunyodo kacel ki lutinogi me tic i Ot me Ker kacel kwedgi. Gitwero kwayo lutino me timo tic ma rwatte ki kerogi.
15. Jo mukene i kacokke gitwero konyo lutino nining?
15 Jo mukene i kacokke gitwero miyo kony nining? Gitwero mako lirem ki lutino magi. Me labolle, itwero yenyo gin ma nyuto ni latin moni tye ka dongo wat macok ki Jehovah. Tika omiyo lagam matir i cokke, nyo kece omiyo pwony i cokke ma bedo i dye cabit? Tika otito kwena maber bot ngat mo i gang kwan, tika ocung matek ma onongo tye i atematema? Ka tye kumeno, pe igalle me pwoye! Watwero keto macalo yubwa me lok ki lutino ma peya cokke ocakke nyo i ngeye. Ka watimo meno, ci lutino gibedo agonya i kin dano me "cokke madit."—Jabuli 35:18.
KONY LATINNI WEK ONONG BATIJA
16, 17. (a) Pingo pire tek ni lutino gunong batija? (b) Gin ango ma twero weko lunyodo ma Lukricitayo gibedo ki yomcwiny? (Nen cal ma tye i pot karatac 9.)
16 Mot ma pire tek ma lunyodo gitye kwede aye me pwonyo lutinogi me maro Jehovah. (Jabuli 127:3; Jo Epeco 6:4) I lobo Icrael, lunyodo onongo gidyero lutinogi bot Jehovah ka pud kinywalogi anywala. Ento meno pe timme i kare-ni. Kadi bed ni lunyodo gimaro Jehovah kacel ki lok ada, man pe nyuto ni lutinogi bene bimaro Jehovah. Lunyodo myero guket yub me konyo lutinogi nicakke ma pud kinywalogi anywala wek gupwony lok i kom Jehovah, gudyer kwogi ki dong gunong batija. Gin ango ma pire romo bedo tek loyo? Gin ma biweko ngat moni bwot ki i twon can madit atika en aye ka odyero kwone, onongo batija ki dok obedo lagen bot Jehovah.—Matayo 24:13.
17 I kare ma Blossom Brandt mito nongo batija, lunyodone onongo gimito ngeyo ka ada en opore. I kare ma guniang ni en opore, gucwako tamme me nongo batija. Blossom otito gin ma wonne otimo i dyewor meno ma onongo en binongo iye batija ni: "En oweko wan ducu warumo piny, ci olego bot Jehovah. En owaco bot Jehovah ni cwinye yom adada i kom tam ma nyare omoko me dyero kwone Bote." I nge mwaki 60, Blossom owaco ni: "Labongo akalakala, wiya pe biwil i kom gin ma otimme i dyerwor man pi kare me kwona ducu!" Walego ni wun lunyodo bene wubed ki yomcwiny me neno ka lutinowu gidyero kwogi bot Jehovah dok ginyuto ki nongo batija.
^ para. 9 Lunyodo gitwero nyamo kacel ki lutinogi ngec ma twero konyogi ma tye i buk me Questions Young People Ask—Answers That Work, Volume 2, pot karatac 304-310. Nen bene "Bok me Lapeny" i Ticwa me Ker me April 2011, pot karatac 2.


Pol pa dano i kare pa Nua onongo gitimo jami maraco. Acakki 6:5
Adam ki Kawa gunywalo lutino, ci dano odoko mapol i lobo. Lacen, lumalaika mogo gudonyo i jemo pa Catan.
Gubino i lobo kany ci gulokke guruko kom calo pa dano wek ginyom mon. Mon magi gunywalo awobe ma tekogi kato pa dano, ma gitego dok giger.
Lobo opong ki jo ma lutim maraco. Baibul waco ni: "Bal pa dano odoko dit i wi lobo, dok tam ducu ma cwinygi lwodo kare ducu kemo bal keken."
Nua owinyo lok pa Lubanga ci en opayo yeya. Acakki 6:13, 14, 18, 19, 22
Nua onongo obedo laco ma kite ber. Jehovah owaco bot Nua ni Ebikelo pii aluka madit me tyeko jo maraco woko.
Lubanga bene owaco bot Nua me payo yeya madit macalo canduk, ki me tero jo me ode ki kwai lee mapat pat ducu i iye.
Nua ociko dano pi corre pa pii aluka i wi lobo, ento gin pe guwinyo lokke. Jo mukene gunyero Nua anyera; mukene onongo gidag en.
I kare ma kityeko tic me payo yeya, Nua otero kwai lee mapat pat i iye.


KIT MA LUBANGA OCWEYO KWEDE KI DANO
Tam kong i kom wat ma pud dong cok loyo ma dano aryo gitwero bedo kwede—wat i kin rudi. * Gitye ki wat mo macok adada. Nancy Segal, ngat ma loyo ka kwano lok i kom rudi, dok en kikome bene obedo latin rudi owaco ni rudi mogo "giniang lok ducu i komgi kekengi maber loyo ngat mo keken." Dako mo acel ma obedo rudi oloko i kom wat ma tye i kin en ki laminne kit man ni: "Angeyo jami ducu i kome, en bene ngeyo jami ducu i koma."
Ngo ma miyo lutino rudi gitye ki niango ma kite dok pat i kingi? Lukwed lok giwaco ni gin ma weko rudi magi gibedo cok tutwal pe kabedo ma orumogi kacel ki lunywalgi keken, ento DNA ma tye i remogi. *
TAM KONG: Ngat ma ocweyo DNA mamwoya-ni, ngeyowa maber adada ma loyo dano mo keken. Man aye ma oweko Daudi ocoyo i jabuli ni: "Yin en ame icwea iyi totta. Yin ingeo kite ame cogo koma okukuba kede lung, i kare ame ocwea iyi totta, i kare ame ocweo koma i mung. . . . Ineno koma kede wangi kun mom ru ocweo otum, dul koma acel acel tye ocoo oko i bukki." (Jabuli 139:13, 15, 16; Lango Baibul) Lubanga kene aye ngeyo dok niang kit ma ecweyowa kwede ki bene jami ducu ma timme i kwowa. Kit macalo Lubanga ngeyowa i yo matut tutwal-li, man cuko cwinywa ni en ada niang jami ducu madok i komwa.
GIN MA BAIBUL PWONYO MADOK I KOM NGEC PA LUBANGA
Daudi olego ni: "Ai Rwot [Jehovah], in dong ingiyo kwona ci ingeya woko! Kadi abedo piny nyo kadi aa malo, in ingeyo; iniang tamma woko ki ka mabor. Kadi ma peya aloko lok mo, nen, ai Rwot, in dong ingeyo lok ma abiloko ducu." (Jabuli 139:1, 2, 4) Medo i kom meno, Jehovah "ngiyo cwiny dano ducu, dok ngeyo gin ma cwiny dano yubo ducu ki tamme ducu." (1 Tekwaro 28:9; 1 Camuel 16:6, 7) Tyeng magi nyuto gin ango i kom Lubanga?
Kadi bed pe watito maber kit ma wawinyo kwede ka watye ka lega bot Lubanga, ento Lacwecwa pe neno gin ma watimo keken ento bene niang tyen lok mumiyo watimo. Medo i kom meno, en niang jami mabeco ma cwinywa mito timone, kadi bed gorowa twero gengowa woko ki timone. Ki lok ada, pien Lubanga aye ma oketo mar i cwinywa, en tye atera—dok ki miti—me niang maber tamwa kacel ki mitiwa.—1 Jon 4:7-10.
Pe tye gin mo keken ma Lubanga pe neno. En ngeyo peko ma watye ka kato ki iye kadi bed jo mukene pe gingeyo nyo bene pe giniang
Ginacoya cuko cwinywa ni
LUBANGA PARO PI DANO ADADA
Tika bedo ki ngec ni Lubanga niang kwo ma wakato ki iye ki kit ma wawinyo kwede twero konyowa me kanyo peko? Tam kong i kom gin mutimme i kom laminwa Anna, ma a ki i lobo Nigeria. En otito ni, "Kwo matek ma akato ki iye oweko abedo ka pennye kekena ka omyero amedde ki bedo kwo. I nge to pa cwara, onongo atye ka twoyo latin anyakana ma tye ki two ma kwoto wi lutino (hydrocephalus) i ot yat, ci an bene kinongo ni two kanca omako cakka. Pi man, kiyanga, medo i kom meno kimina yat matego (chemotherapy). Obedo tek ma pe wacce me bedo latwo ma kigama i wi kitanda kun kitungcel nyara bene tye i wi kitanda."
Ngo ma okonyo Anna me kanyo pekone? En owaco ni: "Abedo ka lwodo ginacoya calo Jo Pilipi 4:6, 7, ma wacci 'kuc pa Lubanga ma kato ngec pa jo ducu gwoko cwinywu ki tamwu maber.' Kare ducu ka atamo i kom tyeng man, awinyo ni atye ki wat macok adada ki Jehovah pien en ngeya maber makato kit ma an angeye kweda kekena. Anongo cuko cwiny madwong adada ki bot omegi ki lumegina me cwiny ma i kacokke pa Lukricitayo."
"Kadi bed ni pud atye ka yelle, ento yotkoma ki yotkom nyara dong tye maber ber. Kit ma Jehovah tye tung botwa-ni, wapwonnye pe me bedo ki tam marac ka warwatte ki pekki. Yakobo 5:11 cuko cwinywa ni: 'Jo ma yam guciro matek, walwongogi ni lugum kom. Wutyeko winyo bene kit macalo Yubu yam ociro kwede can, dok wuneno agikki me tic pa Rwot [Jehovah] i kome, kit ma Rwot won kica timo kwede ber bot dano.' Jehovah oniang peko pa Yubu maber adada, dok watwero bedo ki gen ni en bene niang peko mo keken ma wakato ki iye.
[Lok ma tye piny]
^ para. 3 Rudi ma kitye ka lok i komgi i pwony man, gubedo rudi ma gical i yo ducu ma pokogi tek adada, awobi ki awobi nyo anyaka ki anyaka.
^ para. 4 Nukuta ni DNA cung pi deoxyribonucleic acid; man tye calo buk ma pe nen ki wang dok gwoko kodi pa cwec mo keken ma kwo i lobo.


Otwa me Ker pe obedo ot mo ata; obedo kabedo ma kidyero me woro Jehovah. Wan ducu watwero nywako i gwoko Ot me Ker nining?
NEN VIDIO MA WIYE TYE NI GWOKO KABEDOWA ME WORO, CI GAM LAPENY MAGI:
Pingo watye ki Ot me Ker?
Pingo myero wagwok Ot me Ker maleng dok maber?
Nywako i tic me gwoko Ot me Ker okonyi nining?
Pingo gwokke ki i awano pire tek, dok labol mene ma ineno ki i vidio-ni ma nyuto kit me gwokke?
Watwero miyo deyo bot Jehovah nining ki mot ma wamiyo?
ATYE KI YUB ANGO ME NYWAKO I TIC MAN?


Acholi English – English Acholi Dictionary [Mairi John Blackings] on *FREE* shipping on qualifying offers. Acholi is a Nilo-Saharan language of the. Definition of Acholi – a member of a farming and pastoral people of northern Uganda and South Sudan., the Nilotic language of the Acholi. Learning Acholi language, vocabulary and grammar. Acholi – questions, interrogative pronouns . Acholi: Please translate the sentences below to English.
|Author:||Gardanris Tojagrel|
|Country:||Comoros|
|Language:||English (Spanish)|
|Genre:||Finance|
|Published (Last):||16 October 2013|
|Pages:||395|
|PDF File Size:||4.76 Mb|
|ePub File Size:||17.22 Mb|
|ISBN:||222-5-88097-827-9|
|Downloads:||38082|
|Price:||Free* [*Free Regsitration Required]|
|Uploader:||Fezil|
Atye ka pwonyo loko ki coyo leb Acholi Kuk coo kom coo Dako nywal ki nyeke Igal ka mwodo aboke Langala ramo boo ki toyo Dwon odiyo pilato Itwaro ma odoko acut Ocamo wa i lawel kweri Latoo wang pe telo wadi Ocok man ki byer ne Ber ber pa lalaa Kalwok pe doko katwoo Cet gwok ki nguku ma lyet Kalii cek pa lawok Dictionaru jwii ci ongole Aling aling ma ki celo wanga ki cogo 8.
Ikeng wii ogwang ma otwoo Ange tyene lit 9.
Wek akuma ki rwede Latin gwok pe tuko ki cak Ojuk kwe ceto ki cet i ot pa maro Lum acel ka owot pe weko ot cwer Acholi obedo kaka ma tye kumalo me Uganda ki Kupiny me S. Dano weng nongo tye Every body was there Ochen: I am the chief in my own house a-: Iyoke ki ajut kweyo Aweno pe ki laro ki won tol Bolo opuk i pii Min gweno pe tongo bolo Pwonyo leb Acholi tek ka pe iketo iye cwinyi Latong pa latek ladit aye gamo Can pa min akelo oweko ki mwono ter aduku ki odok me twomo pii Ibiceto i gang kwan?
Yoo aryo oroco lalur Dyel ma lapele tur ibad dero Boka Tell me?
Rucu rucu ocwalo ayom ki ibbe Opong ma lalur matar rabo ki tenge Latot kic aye nango cinge Wang ceng odok i ode Ber wa nen dlctionary Okay see you later! Kop ango jal How are you my friend? Ywayo mori ki lakadakidi.
Tee okono pe ki puto Twol ma otoo pwodo ibbe Puk con aye yat kot Opota ma tugu Lum ma bwuru bwuru ogengo ayweri koko Ladwar neno opoko pii ki wange Okol man acholl ocok ne Leb Acholi obedo leb Luo


NGEC MA ORUMO LOK MAN: Laco matye i wang dul man en onongo ite oding wa con ikare me tino-ne,pien en pe twero lok. Me adwogi-ne, en pe twero lok i kingi ki ngat mo keken. (Ikare ca macon ni onongo pe tye kit ngec me lok ki jo ma doggi oto ki luding it meno leb ma gicimo kwede piny acima- ci miyo gitwero niang). Icaya otito inge mwaka 700 ma okato angec ni Meciya bibino ci en biyabbo it ludingit ki jo ma dogi oto.(37, Icaya 35:5)
1.Kong ipo ki iwi lwongo kit dawn ango ma ibedo ka winyo-ne ki idye ceng matin. Ngo ma onongo itamo ni twero bedo tek boti ka obedni pe itwero winyo kit gin mo keken?
2. Kong ipo kit ma kwo me tino pa Laco man obedo kwede. (Kit yo ango ma lunyodone gutimo me pwonye, me gwoke ki i gin marac, me weko en oti? Kit winye ngo ma obedo ikin en ki rok wade? In itamoni en obedo ka neno kwone nining?
3. Por kong kit kwone me Nino ducu, kit ma en pe winyo kwede lok ki i kin rokwade itamo-ni en odongo nining?
I kare mukene bene nongo laco man olimo kacokke nyo ocito i ot Yakalu pa Lubanga pi kare mo manok. In itamoni enoniangnining i kom Lubanga ma pe nen-ni?
4. Kit yub ango ma onongo tye i cwiny jo ma gukello laco man bot Yecu ni? Tam pi kit yo mapol ma romo twere-ne (31-32)?
Ka obed ni in aye ma onongo imito kello laco man bot Yecu, kit yo ango ma onongo i twero titone kwede bote, ka kwene ma imito tero en iye? Ki dok pi gin ango?
5. Pi gin ango ma omiyo Yecu pe ocango laco man kit ma lureme openye iyeni (32-34)?
Pi gin ango kono ma omiyo laconi pe okwero wot ki lapwony ma en bene pe ngeye (33)?
Pi gin ango ma omiyo Yecu otamo me tero laconiwa cen ki ka kom lwakki (33)?
6. I kit yo ma nining ma in itamo ni laco man oniang lanyut angwen ma Yecuobedo ka timone bote i ceng 33-34?
Ngo ma Yecu onongo mitoni laco man onge i kare ma en ogudo ite, ki lebe, ma kun en neno malo i polo ma pud laco man pe ocang?
Pi gin ango ma omiyo Marako ocoyo kit leb me cange man i leb pa jo Aramaic i Evanjelio-ne (34)?
7. Ngo ma weko bedo tek boti me winyo ngo ma dano teme me waco ne boti kadi obedni in iwinyo lok maber i kare mukene?
Yecu ocung ka nyimi kombedi, En waco boti ni "Eppata! Yabbe," yabbe boti. Tyen lok ango ma omiyo en tye ka wacone: Tam kit ma ilok kwede ki dano mukene (Itwero gamo peny man ki icwinyi)
8. Kare ducu tero mwaka adek ma owek latin opwony tyen lok ma tekke ileb megi maber. Otwere nining bot laco man, me niang kit lok ducu calo wang ma tye ka lokkelitubek-tubek (35)?
9.Tangu paYecu ducu tito botwa gin mo me polo. Ngo ma wapwonyo ki i gin mutimme eni?
10. Pi gin ango ma omiyo dano gimedde ki tito pi tangu man kadi obed Yecu openyogi ni pe gitit pire (36)?
Ngo ma Yecu mito ni dano gutit bot luremgi pien?
In itamo gin ango: Ada opore bot lwak me Kenica pa Lubanga ikare man me yweko pi cang-nge wa i Radio? PENY ME LOK ME KWENA MABER: Lok i kin Yecu ki Wonne ocung ikare ma gingabo Yecu malo iwi Yatariya, ki Lubanga odingo ite pi winyo koko ne.Lubanga kare ducu winyo dano ma kite tye atir, ki Yecu onongo tye labalo ma loyo ducu i wang cawa cani,pe pi balle ento pi balwa. Bedo ling pa Lubanga nyuto ni Yecu onongo tye ka kubbo lok i kin wan ki Lubanga ma kite atir.
***


LWONGO ME PIRO LOK MARAC ME NGOLO KOP I KOM YECU: Marako 15:1-15
NGEC MA ORUMO LOK MAN: Tye peny mapol ingiyo wang dul man, ma pe twere me penyo ne pi wang cawa acel. Yer dano ariyo nyo adek matye i wang dul man. Nyo itwero poko dul me kacoke tyen ariyo onyo adek. Ki idul me kacoke acel acel twero nywako kit dano matye iwang dul man ariyo onyo adek, ingeye lacen gitwero nywako tam kacel ikom gin ma ginongo ki iwang dul meno. Ki jomukeneguducu.
1.PONTIO PILATO: Macalo lalo Juda i mwaka me kine26-36 (AD) Mwaka me bino pa Rwot. (Inge to pa Yecu). En ocung ma calo lawang lwak lumwony pa jo Roma ma gin aye gitye ka loyo jo Judaya ducu. En bene onongo dwoko lok bot laloc ma en aye Tiberious kikome. Pilato pe mito Winyo nguru nguru lok mo ma dok ikom Lujudaya ni gimito bedo lujemo.En aye ma tye ki twero me neko dano nyo me bwoto dano Ceng 1-15.
Kit dic ango ma inongo ki bot Pilato, ma lube ki kwone ki yub ma en oketo?
In itamo gin ango ikom langol kop ma en penyo peny kit acel ma iwang ceng 12 ki 14, ikare me pido?
Pi gin ango ma omiyo Pilato pe otiyo ki twerone. Ci ento oye tam pa jo mukene?
Gin ango ma in itamo ni Pilato ada obedo ka tamone i kom Yecu? Pi gin ango ma omiyo en olwongo Yecu ni Kabaka pa Lujudaya ka tyen ariyo (Ceng 9,ki 12)
Por kong kit co ariyo man ki komgi: laloc pa luroma ki Kabaka pa Lujudaya. Ngo ma nen ma pat ki i kin jo ariyo eni ikit kare ma calo man?
Anga ma ocobo ngolo lok man i agiki ne?
In itamo ni Pilato obedo ka tamo kit tam ango ikare ma en omiyo Yecu bot lumwony ni wek gugoye ka gigure i kom yatariya (15)?
In itamo nining kit ma Pilato oteme me yubo tam-me pi kare me kwone?
Ka obedni in iruk war pa pilato i odiko ma gikelo Yecu wekgingol kop ikome, Ka in onongo itwero ngolo kop man nining?
2. BARABA
Lanek ki latela pa jo ma lujemo, tyen lok me nyinge ni Wod pa won.
Ceng 6-15
Kong ipo kit kwo pa laco man ikare me tino, bulu, ki i kare ma en dong odoko laco: Ngo ma oweko ada Baraba obedo ladit pa lujemo ki lunek:
Ka obedini gin mo otime mapat, in itamoni, in kikomi onongo itwero bedo lanek? Pi ngo? Pe pi gin ango.?
Kit tam ango ma in itamoniBaraba obedo ka tamone ikare ma dong en ngeyo ni kare me neko en dong onyiko cok? (In itamoni-en obedo ka lwodo lok i kom tame ma racci i yo mo keken ada?)
In itamoni Baraba ocito ka neno to pa dano ma gigure i kom yatariya ma kaka en-ni?
I kit yo ango ma wan ducu warom ki Baraba ka waneno komwa ikit pa Yecu?
3. AJWAGI
Lalo wi ajwagi kare ducu bedo acel, ci ento i kare meno onongo gitye ariyo: Kayapa onongo en ajwaka madit i mwaka meno me 18-36 AD Imwaka me bino pa Rwot nyo (Inge to pa yesu) Anac, ma Kayapa onyomo nyare, ma onongo en ajwaka maditi mwaka meno. Anacobedo kaloc kunoo ki bot cwar nyare.
Ceng1-15.
Ngo ma in itamo ni ajwagi madito tamoni obed lwongogi madit ma piretek pi kwogi?
Pi gin ango ma omiyo Kayapa gin ki Anac gibedo ki cwiny marac i kom Yecu?
Pi gin ango ma omiyo ajwagi madongo pe guniang i kom gin ma tye icwinygi.
Bal mene ma itamoni dong rac makato ducu: Bal ma ajwagi gingolo nyo bal ma Lanek Baraba obedo ka timone i kare ma en tye doklawi lujemo?
Gin ango ma miyo luteleme dini gidoko macalo jami tic i cing Catan?
In itamo ni itye marom ki ajwagi i yo mo acel nyo mukene? Ka in itye marom kwedegi ikit yo ngo?
4. LWAK:
Gin gudange ni "Hosana" bot Yecu i ceng Cabit mukato. Kombedi gitye ka worni "gure woko i kom yatariya!". Ki i kin lwak dano meno mapoli tye jo mukene ma Yecu yam obedo ka konyogi ceng (8-15)?
Ceng 8-15
Pi gin ango ma omiyo lwak gimito ni gigony botgi lanek ma kite rac ma loyo ducu ni?
Lwak gilokke nining me timo lakonygi marac? (Pi gin ango ma omiyo pe ngat mo acel oil dwane malo me cwako Yecu akadi obedini lutim ma raco dong onongo gipol makato jo mukeneguducu icawa meno?)
Gin ango ma onongo in itwero timone ka obediniiodiko meno inbene ibed i kin lwak menu?
In itamoni kit gin macalo menu twero time i loboikarewa tinni? (Kel tammi mapolma weko lok man twero time)
Kit pwony ngo mawapwonyo ki iwang dul man ma nyuto ber ki rac me loc alwak.
5. YECU:
En owaco lok acel keken ki i kom lwak ngolo kop ki adot mapol ma giketo ikome: Ka pe obed kit menu kono en obedo laling.
Ceng 1-15
Nio ikare man Yecu okwero kit lwongo mo keken ma gilwonge kwede kono ni "Wod pa Dano"keken. Pi gin ango ma omiyo en dong oye atyer inyim Lwak ni En kabaka pa Lujudaya (2)?
Pi gin ango ma omiyo Yecu pe ocere me lweny pi konyo kome kene?
Porkong kit Yecu ki dano mukene mapol ma gitye iwang dul man. Enkite opoke nining ki ikom jo mukene-ni?. (Ngo ma omiyo Yecu gibedo kiurikome makatone ducu wa ikit cawa macalo meno?
In itamo ni Yecu obedo ki tam ma nining i kom lwak dano mapol ma cwinygi opong me oyo remo pa dano ma girume woko idyere-ni?
Anga ma otyeko lok pa Yecu ikare ma gitye ka ngolo kop i kome, Pilato, Lubanga nyoCatan?
***


NGEC MA ORUMO LOK MAN: Ma lubbe ki cik me tekwaro Macon Marako onongo obedo lagony leb bot Petero, Ki Jiri ma mege nyuto pi kwo pa Yecu i kit ma Petero obedo ka nenone ki wange. Wi lok madongo ma tye i Jiri man en aye Niye manok pa Lukwena: AKadi Yecu onyut botgi pi to ki cerre inge nino adek, Lukwenane cwinygi obedo nwang me bedo ki niye i kom lokke. Nge ni kom Yecu onongo dong giwiro woko ki moo inino ma en Oto iye.
1.Pi gin ango ma omiyo Mon me Galilaya gimedde me cito ka limo lyel, akadi obed ni onongo gingeyo ni got ma pek, ki lumwony ma gitye ka kuro lyel ma lubbe ki kit ma Matayo ocoyo kwedeni onongo gitye kunu (1-3)?
2. Mon ni dong gutyeko bedo lucaden me neno kit ma gitimo kwede kom, Yecu iyo ma pe opore, dok bene gingeyo ni kom Yecu dong gityeko wirone woko ki moo inge nino ariyo ma okato angec. Pi gin ango ma in itamo ni gin pud dok gimito ni gicit ka wiro kom Yecu ki moo ka tyen me ariyone?
Ka in, itamoni omyero dok icinen kabene igud kom danoni ma imaro ma dong otyeko to woko i kit cawa macalo meno?
Jon keken ma obedo la-caden me to pa Yecu. Jo mukene ni ducu guringo woko.Pi gin ango ma omiyo pe gitwero bino ka limo lyel pa Laditgi? (In itamo ni apoka poka ngo ma tye ikin Co ki Mon ikit gin macalo man? Ka tye, en gin ango kono?
3. Kaonongo Mongu gubed ki niye ikom cer kit ma Yecu obedo ka titone botgi ki kome.Onongo in itamo ni kit kwo ma niningma gibi kwo kwede i odiko me ceng cabit meno (1-4)?
4. Gin ango ma Mongu gutamo ikare ma guwinyo lok pa Lamalaika (6-7)?
Ngo ma omiyo Mongu gubedo ki lworo Pire (8)?
5. Pi gin ango ma omiyo Yecu oyero Monmukwongo me bedo lucaden-neme nicer, akadi obed ki lok ada ni pe giye botgi me bedo lucaden inyim lukiko iCik maikare cani (7.10)
6. Nining, dok awene ma niye me cer i kom Yecu ginywalo i cwiny Mon-ni?
7. Petero okwero laditte inge nino ariyo mukato angec. Tyen lokke man nyuto ngo boteikare maYecu ocwalle mot ma Pire tek (7)?
8. Tye gin mo ikwo-ni ma miyo itamo-ni dano ma oto pe twero cer odoco? (Itwero gamo peny man ki i cwinyi)
Itwero gamone nining ka Yecu ojuko in pi niyeni manok kit ma ojuko kwede ki Lukwenane i ceng 14?
9. Apoka-poka ango ma tye i kin nicer me kom (ma gi pwonyo ki i niye pa lokricito keken) ki kom me cwiny ma pe top(Ma ludini mapol oye iyeni?)
10. Ka obed ni gin mo macalo cer me kom obed pe, ngo ma onongo Lokricitayo miyo bot dano ducu ma kwo?
Twero bedo-ni ngat mo acel oye pwony pa Lokricitayo ducu, ci ento pe oye cer me kom keken. Pi gin ango ma omiyo wan pe walwongoen ni Lakricitayo? PENY ME LOK ME KWENA MABER: Ikare ma lukwena dongguniang iagikineducu ni Yecu ada ocer ki kom,ki i to, omiyo gulokke me bedo lucadenne. Jo mapol ki ikingiguto macalo lucaden remo: Gukwero bwoto niyegi woko akadi obed kit gin ango maber nyo marac.Gin gungeyo ni Yecu bedo kwedgi kacel naka-naka cakke kii lobo man ni oo kwede wa ilobo ma bibino i anyim.
***


Gin ma itim ki ma pe itim I lok kum kwidi me CORONA (COVID-19) ACAKI ME KWIDI CORONA. Kwidi man (covid-19) gamente me China aye otyero pire kamaleng inino dwe 31/12/2019. Nicakke kare meno two man dong onya opongo lobo madongo ducu.
Kare tye kere twatwal pi nya me kwidi CORONA man I Uganda,ma omiyo pire tek ni dano ducu guket tek I kit me gwokke wek pe gunong kwidi man (COVID-19). Gang kal me yot kum me Uganda oketo yo magi me aluba wek pwony oo bot dano ducu pi gengo nongo nyo bedo ki kwidi CORONA (COVID-19).
KWIDI KORONA KONO OBEDO NGO? Kwidi corona tye kwidi makwiny atika. En kwange ki bot ngat acel dok I kum ngat mukene kun tiyo ki pig kum dano macalo aburu nyo aona- Ka ngat matye kwede ojiro, oono onyo ogudo ka ma kwidi man okir iye I pig aona nyo aburu.


NGEC MA OROMO LOK MAN: Ceng 44-46, titokit ma giworo kwede welo awora i kare pa Yecu-gi. Dano gicamo cam ma kun nongo gibedo piny nyo nongo gitene i ngom idye kal; man aye gin ma omiyo dano ma tyengi tye ki cilo kare mukene twero balo miti me cam woko ki bot ngat mo. Nge-ni ka ki i te cik paLujudaya, pe opore botgi matwal me neno ni dako mo ogonyo yer wiye ki ka nyim laco mo ma tye weloigang. Laparicayotyen lokke ningo: Tyen lokke ni dano ma omiyo kwone dok oye Lubanga. Cimon man pat pe-rom ki Cimon ma tye i kin lupwonye pa Yecu.
1. Ka ki itami, in itamo ni dako ma labal twero bedo ki yomcwiny i kwo ne? Mii tamni.
Dano mapol ki i kin gang kenyu gi ngeyo ni dako man obedo ka cato kome/nyo lakwele. Tam kit yo ma patpat ducu ma twere,gin ngo ma gwok ca omiyo latin anyaka man / dako man odoko lakwele?
2. Gin ango ma onongo nen ma pire tek i kwo ki bot Cimon ma en obedo Laparicayoni?
Pi gin ango ma omiyo Cimon pe olego latice mo acel me lwoko tyen Yecu; En aye ma olowongo Yecu me bino me bedo welo iodde (36, 44-46)
Ngo ma onongo romo bedo tye i cwiny Cimon i kare ma en olwongo Yecu me bino me bedo ka cam iode? Tam kit gin ma patpat ma romo time.
3. Dako-ni kono onongo yo nining me lwi me donyo i ot pa Cimone, makatone ducu en bene odonyo wa i ot camo kwon-ne? Yeny kit yo ma patpat ma romo twerene.
Adomo moo ma ngwece kur onongo wel -ne tek tutwal. En otiyo ki kit yo ma nining me nongo moo man/ nyo in mono itamo ni en owlio moo eni pi tyen lok ango? Tam bene kit yo ma patpat ma romo twere-ne.
4. Pi gin ango ma omiyo dakoni omito tutwal ni omyero en erwatte ki Yecu kadi wa i Ot pa Laparicayo ma kun en kikome bene ngeyo ni gibikelo cac i kome?
I kare cani ludini pe gitye ki kit wat mo i kingi ki Lubalo. Gin ango ma omiyo dako ni obedo ki tek cwiny, ki gen, ki niye, ni Yecu obedo dano ma kitte pat?
5. Pi gin ango ma omiyo dako ni mito ni en egud kom Yecu (38)?
Ngo ma bitime ka Oyoo/ nyo Twol, nyo dano mo kome rac ogudo kom-wa?
Ngo ma dako ni oniang /ogiko kwede ki ikom lok ada ni Yecu pe oloko gin mo marac ikom gudo en ma dako ni ogudde ni?
6. Kong i par pi kit kare ma rom mene ma dakoni okok kwede me agiki?
Kit pig wang ma rom mene ma in itamoni mitte ma ngat mo mito, owek en olwok kwede ki tyen dano mo?
Gin ango ma omiyo dako-ni okok tutwal nio oweko tyen Yecu odoko dyak ki pig wange?
Pi gin ango ma omiyo dako-ni pe odunyo tyen Yecu ki bongo mo nyo kadi dog bongo pere, ci ento en odunyo ki yer wiye?
Dako-ni pe oloko kit lok mo keken, i kare ma dano tye ka camni, ci ento kwone kono oloko gin ango?
7. I ceng 41-42 Yecu obolo Cara lok, ikom dano ma lamii banya ki dano ariyo mogo ma gucamo banya ne. Lamii banya meno tyen lokke obedo Lubanga.Ci ento angagi ma Yecu tye ka lok ikomgi-ni gin lucam banya ariyo ni?
Yecu oporo bal ki banya. Banya me dinari 500 rom ki wel mucara me mwaka acel ki nucu ma giculo ki latic. Banya me dinari 50 rom ki banya me Dwe acel ki nucu. Welne romo bedo rom mene ka giculo ki wel me cente ma megwa eni?
Kong wa-po ni kit bal mo keken ma ngat mo timo rom ki banya wek wawci 10 euros/ 50 shs 100 Pound. Wel ma rom mene me banya ma in itye kwede ma omyero dong i cul bot Lubanga kombedini? (Itwero gamone ki icwinyi)
8. Pi gin ango ma omiyo Cimon ocayo Yecu kacel ki dano-ni (39)?
Pi gin ango ma omiyo tye yot tutwal botwa dano me keto tam wa pi bal pa luremwa ma gitimo makato ma megwa kekenwa?
9. Mene ma otime mukwongo: Dako ni kong oye mukwongo ka dong oweko balle giweko, nyo ni en kong omaroYecu ka dong oweko balle gitimo iye kica? Mii tammi mapol ki i ceng 42-43, 47.
Anga ma oculo banya ma dako-ni omyero omi bot Lubanga?
Gin ango ma otime i kom banya ma Cimon tye kwede ma omyero en odwok cen bot Lubanga?
I kit cente mene ma Yecu oculo kwede banya pa dano ducu?
10. PENY ME KWENA MABER: Yecu ngeyo bali ducu, ci ento i kom magi ducu en pwodi waco boti ni: "Bali ducu dong giweko woko: Niyeni dong olari. Cit dong ki Kuc"! (ceng 48 ki 50) En kene aye tye ki twero me waco lok man, Pien En ma otyeko culo balli ki banyani ki remone. Kit lagam ango ma in igamo bote? (Itwero gamo lagam man ki icwinyi)
(Bot dano ducu omyero gugam lagam man) Ngo ma pire tek tutwal ma in ipwonyo ki i nywako wang dul me nino man?
***


PWONY MUKENE MAPOL MA YECU OPWONYO: ANGA MA JIRANI NA? Luka 10:25-37
NGEC MA ORUMO LOK MAN:Yo me got ma tye i kin Jerusalem ki Jeriko onongo tye ma borne romo mairo 30 km dok tye marac, yo madit menu luyak gikuro jo ma giwoto ki iye.Lalevi tyen lokke ni Co ma gin ticgi obedo me konyo ajwagi ka tiyo ticgi i ot pa Lubanga, ki iKema me rwatte. I kare pa Yecu, jo lujudaya onongo gitye ki mone i kin gin ki Lucamaria, ma gibedo i lobo kacel kwedgi. Lapor ki i lobo wa: ARAB ki jo ma COL. Twero bedo yot me niang tyen lok me caralok man ka itamo ni dano ducu jo ma COL ento pe ARAB. nyo tam ni dano ducu Arab ciento pe Jo ma Col.
1. Ngat mo twero bedo Ki yom cwinye ka en pe paro pi danogi ma tye ka cirocan, ci ento nongo en tamo pi kome kene ki luode?
I kit kare ma rom mene main icawa mukene imiyo centeni pi tyen lok me konyo jo ma piny obwoyogi ma nongo gitye ki miti me jami?
2. I ngiyo wang dul ma okato angec wapwonyoni lacung iwi bye mo acel openyo kit peny aceli ma lapwonycik man openyo ki Yecu ni. Kit yo me polo ango ma lubbe ki lok ma Yecu owaco i wang dul man (25-27)?
Kit gum ango ma ibinongo ma weko in i oo i polo. Ka kit me donyo i polone dong lokketye matek kit ma Yecu tye ka pwonyone i ceng ni27?
3. Yecu otito caralok ikom laco mo ma luyak gugoye ma pe ngeyo kome. Kong ipar kit tam ango ma laco ma giwano komeni obedo ka tamone i kare ma en tye ka buto inget yo,wang cawa ki cawani(30)
Ngo ma dako ki lutinone onongo gibi bedo ka tamone ikom wego kape omede ki oo i paco i wang cawa ma en ocikke pireni?
4. Ngo ma omiyo obedo tek bot Luwot mekonyo laco ma luyak ogoyeni?
Ajwaka ki Lalevi onongo gitye ka wot me cito ka tic me dini i Ot Yakalu pa Lubanga. Ngo ma in itamo ka obedni laco ma luyak gugoyoni onongo obedi latin pa jo ariyoni?
Tam kit tyen lok mapol ma omiyo pingo joariyonigukwero konyo dano ma pe gingeye kun giwane matek (31-32)?
In ki komionongo itamo nining, onongo itwero timo kit gin ango ikare macalo eni?
5. Onongo ajwaka ki Lalevi gitwero gonyo Cik man nining me Mar ma gipwonygi kwede nicake wa ikare ma onongo gin pud lotionni? nen i ceng 27?
Ngo ma itamo ni ibiwaco bot ngat ma waco lok macalo man: Amaro Lubanga ki Cwinya ducu, ciento ki gum marac pe atye ki kit yo mo me konyo dano mukene.
6. Ka obed ni Lacamaria aye ma okat ki ka nget Lajudaya ma giwano kome, onongo entwero waco lok ango, onongo en twero gengo ngeyeki lok man? Nen ngec ma orumo lok man.
I kit woro ma romene ma Lacamaria man otimo,ma kato gin ducu, nyo ma ngat mo omyero en otim i kit kare macalo man (33-35)?
7. Dinari ariyo rom ki wel cul me tic pi nino ariyo: ma te lokke ni acel i apar-wiadek calo cul me dwe acel. Pi kit wel macalo meno nyuto ni ngat mo twero bedo i ot welo pi dwe ma romo ariyo. Dinari ariyo twero lokke nining i wel me cente ma megwu?
Tam pi tyen lok mapol ma omiyo Lacamaria man omiyo wel centene mapol kit menu bot dano ma en ki kome bene pe ngeye ni (35)?
Ka ki itam-ni acel iwi miya ma niningma Lacamaria-ni otyeko cobbo-ne i kom cik me mar nen ceng 27?
8. Angagi ma Yecu tye ka lok pire ityen lok ma en owaco ni La jirani na-ni?
Nga ma jirani-ni ma omyero ikonye ma tye kamabor ki ka macokke?
9. Ka gipenyi ni omyero iyer kit gin me atima ikin caralok ariyo man, mene ma itamo ni twero rwatte ki kiti ki kome? Laco ma gigoye, luyak ma gi kiyo dano i yo, ajwaka, ki Lalevi, onyo lagwok ot welo? Mii tyen lok mapol ma omiyo in ikwanyo tic ma itye ka lok pire ni.
I kit yo ma nining ma Yecu gipore kite ki Lacamaria ma giloko pire i caralok man?
Yecu kono giporokite marom ki Lajudaya ma gigoye ni-nining?
Yecu oyubo yo mukene me oo i polo ci ento makatone ma ginyuto pire iceng 27?En gin ango? PENY ME LOK ME KWENA MABER:Yecu owaco ni "Cit i citim marom kite," ka en ocito otim kit meno ki kome. Kadiobed dano mukene gikato ki ka ngeti ma nongo itye ki peko mapol, ci en pe weki. En kombedi tye ka cungu ka ngeti ma tye ka kiyo tweyo bur ma tye icwinyi. Ngo ma igamo bote? (Itwero gamo lok man ki i cwinyi)
(Bot ngat mo keken omyero ogam): Ngo ma obedo ma Piretek maipwonyo ki i wang dul ma i Baibul man?
***


2
1Polo ki lobo yam giketo otum kit meno, ki lwak mony ma tye iye ducu. 22.2: Ibru 4.4, 102.2-3: Nia 20.11I kom nino me abiro en aye Lubaŋa otyeko iye ticce ducu ma yam otiyo; en oywe i kom nino me abiro i kom ticce ducu ma yam otiyo. 3Ci Lubaŋa omiyo gum i kom nino me abiro, olonyo obedo maleŋ, pien i kom nino meno en aye Lubaŋa yam oywe iye i kom ticce ducu ma en obedo ka tiyo me keto lobo.
4Man aye acakki nya pa kwa gin ma i polo ki i lobo i kare ma giketogi kwede.
I nino meno ma Rwot Lubaŋa otiyo iye polo ki lobo-ni, 5yat mo me tim onoŋo peya tye i wi lobo, onoŋo doo mo pud pe ma otwi wi lobo, onoŋo Rwot Lubaŋa peya omiyo kot ocwer i lobo, dok onoŋo peya tye dano mo ma puro lobo; 6ento lupu ocako duny malo, ci obido lobo ducu. 72.7: 1 Kor 15.45Ci Rwot Lubaŋa ocweyo dano ki apwa me ŋom, okuto yamo me yweyo i ume, dano odoko gin makwo.
Poto Eden
8Rwot Lubaŋa opito yadi i poto ma tye i Eden, tuŋ wokceŋ: en aye oketo iye dano ma en ocweyo-ni. 92.9: Yabo 2.7; 22.2, 14Dok Rwot Lubaŋa omiyo yadi gutwi i ŋom, kwa yadi ducu mamwonya ma neno ber, ki mabeco me acama, dok oketo yat me kwo i dye poto bene, ki yat me ŋeyo gin maber ki marac.
10Kulu yam onoŋo mol a ki i Eden, ma kelo pii i poto, iye opokke ki kunnu, odoko kulu aŋwen. 11Nyiŋ kulu mukwoŋone Picon; en aye kulu ma mol rumo lobo Kavila ducu, ma a iye jabu. 12Jabu ma tye i lobo meno beco; odok yat ma gilwoŋo bedola ki got onik tye kunnu bene. 13Nyiŋ kulu me aryone Gikon, ma orumo lobo ducu me Kuc. 14Ki nyiŋ kulu me Taigric; mol dok tuŋ wokceŋ me Aciria. Ki kulu me aŋwenne Euprate.
15Rwot Lubaŋa otero dano, oketo i poto Eden wek opur, dok ogwok bene, 16ci Rwot Lubaŋa ociko dano ni, "Yadi ducu ma tye i poto, camgi macalo imito; 17ento yat me ŋeyo gin maber ki marac pe icam, pien i nino ma ibicamo iye, en aye ibito iye bene."
18Ka doko Rwot Lubaŋa owaco ni, "Pe ber dano obed kene; abitimo lakony ma romme." 19Ci Rwot Lubaŋa ocweyo lee tim ducu ki winyo ducu me polo, nia ki i ŋom, okelogi bot dano me neno kit ma ebicako ki nyiŋgi. Kit ma yam dano ocako ki nyiŋ gin makwo acel acel ducu, en aye obedo nyiŋgi. 20Dano ocako nyiŋ lee ma paco ducu, ki winyo me polo, ki lee tim ducu; ento lakony pa dano ma romme aye onoŋo pud pe onen. 21Rwot Lubaŋa omiyo nino madwoŋ omako waŋ dano; ka en tye ka nino, ci okwanyo cogo lakŋete acel, omwono waŋe woko ki riŋo, 22Ci cogo ma Rwot Lubaŋa okwanyoni ocweyo odoko dako, ka okelo bote. 23Dano owacci,
"Man aye cogo mua i cogona kikome,
ki riŋo bene mua i riŋona kikome;
gibilwoŋo nyiŋe ni Dako,
pien gikwanyo ki i kom Laco."
242.24: Mat 19.5; Mar 10.7-8; 1 Kor 6.16; Ep 5.31Mumiyo laco weko wonne ki minne, moko kom dakone likaŋ, gin aryo gidoko kom acel. 25I kare meno laco ki dakone onoŋo pud gibedo munero ma lewic pe makogi.


Ka lagam ni weny tye Peke (Igweto canduk ma alum-alum keken) bed igwoke: bed gang, pe icit ikabedo ma dano ogure iiye. Lwok/kir cingi ikin kare ma cok-cok dok pe igud wangi, umi nyo dogi.Ka igweto mo nyo weny ikom namba acel nio adek me acaki Yelo Canduk me TYE (Tye ki lyeto, nyo aona, nyo aburu) ki dong mukene ni igweto PEKE, nongo pe myero ki in me pime pi COVID-19. Tik roto kit ma itye kwede. Bed gang, lwok/kir cingi ikin kare ma cok-cok, wum umi ki dogi ka itye ka ono dok bene bed ma bor ki ikom dano mukene.


Yeny i dye tim.
Bed ikin jome acel me temo Firefox pi desktop, Android ki iOS ma bibino iyie anyim.
Beta
Tem jami manyen loyo me Android, mapud pe kikelo gi woko bot dano me wilobo weng.
Nightly
Nen jami manyen me Android wa ki ii acaki gi. Nong mite kit ma itwero.


Jami me Leŋo me wic (Mental health resources)
Dwoko i gang kwan pa lotini ma ki tye i childcare ka kindergarten (Returning to child care and kindergarten)
Cake i ceng abic baraja dwe me apar
Lotini weng ma ki bedo i ka ma dit i Melbourne ka ma ki tye i teng Victoria kiromo dok
- i childcare (kadi ica malac onyo ma tye gang) ka
- Cito i kindergarten i ot gang kwan
Eni lanyut yo ma gamente me Victoria oketo me yabo Victoria
Yo man bi yabe ento lubo kit ma tw'o me Coronavirus (Covid-19) tye kwede.
Wa bi lojo ga i ca mo keken lube ki gno ma la wic (Victorian Chief Health Officer) waco bot wa
Wa ngeyo ni itamo kwo pa latin peri. Lok ma owaco bot wan ni Child Care Ka kindergarten tye maber ni, onongo two me Coronavirus (Covid-19) obedo nok.
Lok man owaco bot wa ki bot jo me
- La wic (Victorian Chief Health Officer) ka
- Lo wic ma loyo gwok kom yot pa dano (Australian Health Protection Principal Committee (AHPPC).
Oloco bino i child care pa kindergarten pyen onongo obedo cik ma owaco ni dano ogik ki ot. Cik man oweko dano manok keken ma ki bedo ka wire icommunity. Eni pe nyuto ni gin mor ac onongo tye i child care onyo ni kindergarten ber ko bot lotino onyo lopwonye.
Ka itero lotino peri i child care onyo kindergarten, kit me kwoko bedo tuki oyibo. Kit me kwoke bene tye, ka kit me yweyo ot class bene tye ki jami ne ducu.
Cito i child care onyo kindergarten pire tek bot lotino tutwal. Lotino mito kucit i gang kwan pyen gang kwan konyo gin i yo me nyang ka me dongo. Pire bene tek tutwal me cako konyo latin peri me cako prep i mwoka ma bino 2021
Kang kwan bedo a'ter bot lotino ma ki cako prep i 2021 mwoka ma bino (Schools will be ready for children starting Prep in 2021)
Kindergartens ka gang kwan makene kitye ka tic kacel me konyo dogg ot peri ki lotino ma bi kobe i prep imwoka ma bino 2021.
Term me acel i gang kwan bi bedo me konyo lotino ma pe ki cito i kindergarten imwoka eni ma kato ni.
Gang kwan tye ka timo gna me konyo lotino me cako prep i mwoka ma bino 2021, kony man bene bedo
- i computer ma lo nyutu ot class
- "Neno la wii ot gang kwan (principal)" vidio
- "Neno group me prep (Prep Team)" vidio
- Coke pa lopwonye me Kindergarten ka me prep
- Pwonyo lotino ma tye i primary abic me bedo logwok lotino ma tye i prep
Ka pwod bong i ket latin peri me cako prep i mwoka ma bino i 2021, wawaco boti ni icak neno gang kwan me keto latin peri. Bedo ber me keto latin peri i gang kwan ikare man. Jo ma ki tye i Department me gang kwan gu coyo lok me cako gang kwan i tuki.
Bedo ber ka ilok ki lopwonye me gang kwan pa latin peri i'lok me cako prep i mwoka mabino i 2021. Lapwony ma pwonyo latin peri ma tye i prep konyo in i yibo kobe pa latin peri ki kindergarten i gang kwan ma dit.
Imito la kub leb?
Gin atima me gwoke i yot kom (Things you can do to stay healthy and safe)
Child care onyo kindergarten pa latin peri konyo latini ka dogg ot peri iyo me
- Neno lyeto pa latin peri ica ma bino i centre onyo kindergarten nino ducu
- Yweyo ot gang kwan ki jami ne
- Penyo lodongo me ru'ko la geng dok (mask)
- Waco bot lotino onyo min lotino wek ki bed gang ka pe ki winyo maber. Gin bene ki bi konyo in iyo me pime i coronavirus (COVID-19)
Wa penyo in me lok ki dogg ot peri ikom kwoke i gang, iyo me
- Lwoko cing onyo dunyo sanitiser ka imito tero latin peri i child care onyo kindergarten
- Ruko la geng um ki dok (mask) ica mo keken ka imito weko gang onyo cito i child care onyo kindergarten
- Pi ibed cok ki dano bedi 1.5 metres ki bot gnat mo keken ma ibedo kede gang ko. Dano ma bedo igang peri ko obedo lopwonye ka families makene ma tye i child care onyo i kindergarten pa latin peri
- Ka imito o'no, geng doki i bongo onyo logule peri. iCa mo keken lwok cingi ka i a ka o'no
- Bedo gang ka komi lit. Ka iwinyo maber ko, ber ka icito ka pime i kom coronavirus (COVID-19). Bed gang ni'o ka iwinyo maber onyo i tye ki yot kom.
Reviewed 28 October 2020


Bukke ki Brocuwa me Kwano Baibul
Kwan Baibul wi lok ki wi lok kun itiyo ki bukke ki brocuwa magi ma twero kwannye ki i kabedowa me Intanet.
Yub pi Gure Madit pi Mwaka 2019
Examining the Scriptures Daily—2021
Yub me Gure me Adwol pi Mwaka 2020-2021—Ki Laneno me Adwol
Yub me Gure me Adwol pa Lucaden pa Jehovah pi Mwaka 2020-2021—Ki Lacungo pi Jang Gang Kal
Karatac me Lwongo pi Gure Madit me 2020
Yub me Gure Madit me 2020
Kwano Ginacoya me Nino Ducu—2020
Yub pi Gure me Adwol pi Mwaka 2020 (ki Lacungo pi Jang Gang Kal)
Yub pi Gure me Adwol pi Mwaka 2019-2020—Ki Laneno me Adwol
Kit me Bedo i Mar pa Lubanga
Jami mogo ma kilokogi i ginakwana me intanet kare mukene nongo pud pe kigoyo calo buk.


Magajinwa ma jenge i Baibul kitwero kwanyone ki i kabedowa me Intanet i leb makato 150. Wi Lubele tittiwa kit ma jami ma tye ka timme i kare-ni pire tek kwede ma lubbe ki lok pa lunebi me Baibul. Kweyo cwiny dano ki lok me kwena maber me Ker pa Lubanga, dok dongo niye i kom Yecu Kricito. Awake! nyuto kit me lweny ki pekki me kare-ni dok dongo gen i kom cikke pa Lacwec me kelo kuc ki piny ma okwe mot i lobo manyen.


Kimiyo twero ki Tito me 'cimo omege me tic macalo luelda i gangi madongo ducu.' I kare-ni, kitimo gin ma kit meno ka luneno me adwol gicimo omege me tic i kacokke.
LUKIKO MADIT
Lukiko Madit bene lubo lanen pa Lukricitayo me cencwari me acel ki miyo tic ma pire tek bot luneno me adwol me cimo omege me tic macalo luelda nyo lukony kor tic.
LUNENO ME ADWOL
Luneno me adwol myero gulegi dok gunen ki diro ka omego ma luelda gumiyo nyinge-ni opore me tic i kacokke, ci dong lacen kicime.
LUELDA
Kadi i nge cimo laelda moni, myero en omedde ki kwo ma lubbe ki Ginacoya.


Tye peko mogo ma pe watwero wene ki iye nyo cobone. Me labolle, ka irwenyo danoni me amara i to nyo ka itye ki two ma pe cang, nongo pe tye gin mo keken ma itwero timone mapat ki ciro arem ma itye ka wok ki iye. Tika Baibul twero konyi i kare meno?
TWO MA PE CANG
Rose owaco ni: "Atye ki two mo ma anongo ki bot lunyodona ma weko abedo i arem malit kare ducu. Kerona odok piny adada." Par madit ma en onongo tye kwede aye ni i kine mukene nongo en pe twero kadi wa keto cwinye i kwano Baibul ki timo jami mukene me cwiny. Ento lok pa Yecu ma kicoyo i Matayo 19:26 okonye adada: "Ki bot Lubanga jami ducu twere." Rose oniang ni tye yo mukene ma etwero kwano kwede ki Baibul. Pien arem ma en winyo i kine mukene onongo weko pe twerre bote me kwano Baibul akwana, en ocako winyo Baibul kacel ki bukewa ma kimako i dwan keken. * En owaco ni: "Kono onongo yo meno obed pe, pe angeyo kit ma onongo atwero gwoko kwede watte ki Jehovah."
Ka cwiny Rose tye ka cwer pien pe dong twero timo jami ma onongo yam en timo, ci nongo kwecwiny ki i lok ma kicoyo i 2 Jo Korint 8:12: "Lubanga gamo mot ma dano tye kwede, tekke en obedo ki miti me miyone, ma pe paro gin ma pe etye kwede." Lok meno poyo wi Rose ni cwiny Jehovah yom i kom jami ma en timo, pien ni etute matek me timo jami ducu ma kerone twero.
KUMO
Delphine, lamego ma waloko i kome i pwony mukato-ni wiye po ni: "I kare ma nyara ma mwakane 18 oto, abedo ki arem malit adada ma onongo pe angeyo ka atwero medde ki kwo. Kwona onongo dong pe bibedo kit macon." En onongo kwecwiny madit ki i lok ma kicoyo i Jabuli 94:19, ka ma laco jabuli owaco bot Jehovah ni: 'Ka aparo pi jami mapol, in ikweyo cwinya ki kicani.' Delphine owaco ni: "Alego bot Jehovah wek okonya me nongo gin atima ma twero kweyo cwinya ki i arem ma atye kwede."
Delphine olungo wiye i konyo jo mukene. I nge kare mo, en ocako pore kekene ki lawe cal pa latin—kadi wa ma gutur ma ginen calo pigi pe tek, pud kitwero tic kwede me wero cal maleng. I yo acel-li, kadi bed ni en neno calo pire pe tek, ento en oniang ni pud etwero konyo jo mukene. En owaco ni: "Acako niang cutcut ni ka atiyo ki Cik kacel ki tam me Baibul me cuko cwiny lutino kwanna me Baibul, ci Jehovah bene nongo tye ka kweyo cwinya." En ocoyo piny nying jo mogo ma kiloko i komgi i Baibul ma guwok ki i arem malit. "Labongo akalakala" en onongo ni "jo magi ducu onongo gimaro lega kare ducu." En oniang ni "pe tye yo mo ma kitwero gamo ki legawa ka pe wakwano Baibul."
Kwano Baibul opwonyo Delphine ki gin mukene—me keto cwinye i kom jami ma anyim ento pe i kom jami mukato angec. Gen ma kiloko pire i Tic pa Lukwena 24:15 cuko cwinye adada: "Dano gibicer woko, jo ma kitgi atir wa jo ma kitgi pe atir." En onyuto nining ni epe ki akalakala ni Jehovah bicero nyare? En owaco ni: "Agoyo cal pa nyara i anyim. Nino ma wabirwatte iye dong kimoko woko, bedo calo Wora me polo dong omoko nino meno woko i kalendane. Agoyo calwa maber adada ma watye kacel i potowa mo mamwonya kit ma anene kwede i nino ma anywale iye."
^ para. 4 Jami mapol ma kimako i dwan keken nonge i kabedowa me intanet me jw.org.
Baibul twero konyi me nongo kwecwiny kadi wa i kare ma cwercwiny obwoyi woko


GO KONG MAN: Icito i limo piny ka ma kigwoko iye jami mogo me kare macon. Pol jami magi dong guyec, gutyer dok guballe woko. Mukene i kingi butgi mogo dong pe. Ento acel i kingi pud tye maber, tye kit ma kiyubo kwede con dok gin mo keken ki i kome pe oballe. Ipenyo ngat ma tye ka nyutti jami magi ni: "Man aye gin manyen loyo?" Ci en ogamo ni: "Ku, meno aye gin ma dong otii loyo, dok pe kiroco ka mo keken." Ento dok ipenye ni: "Onongo kigwoko ka mo maber?" En ogamo ni: "Ku, en aye dong gin ma obedo ka marac loyo, i wi kot ki yamo magwar. Jo mapol bene gutemme me balone woko." Iromo bedo ki ur adada, kun ipenyo ni, 'kiyubo ki gin ango?'
I yo acel-li, Baibul bene rom ki gin meno ma kite dok pat tutwalle. Obedo buk mo macon adada—dok otii loyo buke mapol. Ki lok ada, buke macon mogo gire pud tye. Ento calo jami macon ma kigwokogi-ni, cocgi dong guballe woko ka kare woto ki kato. Lok ma giloko me labolle, madok i kom ngec me cayan, dong pe girwatte ki ngec manyen ma dano giye iye i kare-ni. Tam ma gimiyo ma lubbe ki yotkom dok keto kwo pa dano ka ma ding ma ka miyo kony. Dok coc macon mapol dong gudong bute keken, dulgi mukene orwenyo nyo oballe woko.
Ento Baibul dok pat adada. Kicako coyone cencwari 35 angec, ento lokke pud tye maber dok pe olokke. Dok kadi bed dano gutemme kare ki kare pi cencwari mapol—me wangone, gengone ni dano mogo pe gubed kwede ki dok nyuto cac i kome—lok ma kicoyo iye pud tye kit macon. Lok ma iye pe tii dok karene pe kato kadi bed ngec manyen obin, ma ka meno, Baibul dok tito jami mapol ma bitimme i anyim i yo me aura adada.—Nen bok ma wiye tye ni "Tika Karene Dong Okato Woko Kece Tito Jami ma Onongo pe Gingeyo Con?"
CIK MA WAMITOGI I KARE-NI
Itwero penye ni, 'Tika pwony me Baibul pud konyowa wa i kare-ni.' Me gamo lapeny man, penye kekeni ni: 'Peko mene ma dong rac loyo ma dano gitye ka denone i kare-ni? Mene ma dong kelo lworo loyo?' Gwok iromo tam i kom lweny, balo kabedo murumowa, turo cik, nyo camucana. Kong dong wanen cik ma igi lac mogo ma Baibul pwonyo. Ka itye ka timo meno, penye kekeni ni, 'Ka onongo dano gilubo cik magi, onongo kono lobo pe tye kabedo maber makato?'
BEDO KI KUC
TIMO KICA
"Gitye ki gum [yomcwiny] lukica, pien gin bene gibitimo kica botgi." (Matayo 5:7) "Wudi cwinywu kekenwu, ngat acel acel odi cwinye i kom lawote, kun wutimo kica ki luwotwu i kinwu kekenwu pi balwu. Ka ngat mo i kinwu tye ki lok mo i kom lawote, timo kica pi bal myero obed tye macalo Rwot [Jehovah] * bene ceng otimowu kica."—Jo Kolocai 3:13.
BEDO LABONGO APOKAPOKA ME RANGI DEL KOM
Lubanga "ocweyo rok ducu nia ki i kom dano acel wek gubed i wi lobo." (Tic pa Lukwena 17:26) "Lubanga pe poko kin dano, ento en jolo dano ma i rok ducu ma gilworo en ki ma gitiyo gin ma tye atir."—Tic pa Lukwena 10:34, 35.
GWOKO KABEDO MURUMOWA
KWERO CWINY ME WORO KI TIM CAROCARO
"Wugwokke i paro lim; pien kwo pa dano pe cung i wel lim mapol ma en tye kwede." (Luka 12:15) "Tim kwele ki tim carocaro ducu, ki woro me lim pe myero gilwong nyinggi i kinwu; meno aye gin ma myero bot jo pa Lubanga."—Jo Epeco 5:3.
NGAT MA GENNE DOK MA TIYO MATEK
ADWOGI MABER MA BINO KA WAKONYO LUPEKO
Baibul pe gik ki miniwa cik meno keken. Ento pwonyowa me maro cik meno ki me ketogi i tic i kwowa me nino ducu. Ka onongo dano mapol gilubo cik meno, onongo mono kono pe okonyo me jwiko peko ma dano gitye ka denone i kare-ni? Ki loko ada, cik me Baibul konyo adada i kare-ni dok bene rwatte ki karewa-ni adada! Ento gin ango ma pwony me Baibul twero timone piri i kare-ni?
KIT MA PWONY ME BAIBUL TWERO KONYI I KARE-NI
Laco mo maryek loyo yam owaco ni: 'ryeko nen ki i ticce.' (Matayo 11:19) In bene pe iye i lok meno? Ryeko ma watye kwede nen i kwowa ka waketo i ticwa. Pi meno, iromo tamo ni: 'Ka ada Baibul konyo, ci myero pe alokaloka onen i kwona? Twero konya nining me lweny ki peko ma atye ka wok iye i kare-ni?' Nen kong labol man.
Delphine * onongo dwong ki tic me atiya, dok kwone onongo tye maber. Cutcut jamine olokke, ci en ocako kato ki i kwo matek. Nyare ma tye ki mwaka apar ki wiye oto woko. Kenygi oket woko. Can cente ocako diye. En owaco ni: "Pe onongo dong angeyo anga ma abedo kulu—nyara pe, cwara bene oweka woko dok ota oballe woko. Onongo awinyo calo konya pe dok ape ki tyen lok mo keken me medde ki kwo.
Delphine ocako neno maber ada pa lok man, ma waco ni: "Kare me kwowa romo mwaka pyerabiro, nyo pyeraboro ka komwa yot; ento gin ducu kelo can ki ayelayela keken, pien gikato oyot,wan bene warwenyo woko."—Jabuli 90:10.
Delphine onongo kony ki i Baibul i kare man ma kwo tek tutwal-li. Baibul okonye adada. Kit ma wabineno kwede i pwony adek ma lubu, jo mapol bene gunongo ni Baibul otimo jami me aura i kwogi macalo adwogi me keto tirane i tic. Dong guniang ni meno Baibul tye calo gin mo me kare macon ma waloko iye i acakki me pwony man. Pe rom ki buke mogo ma gitii woko ci doko gin ma konye pe-ni. Tika tye kumeno pien Baibul dok kiyubo ki gin mo mapat? Tika twero bedo ni Baibul tye ki tam pa Lubanga ento pe tam pa dano?—1 Jo Tecalonika 2:13.
Gwok in bene inongo ni kwo cek dok opong ki peko. Ka kwene ma inongo iye kwecwiny ki tam ma genne ka peko obwoyi woko?
Kong dong wanen yo adek kit ma Baibul twero konyowa kwede. Twero pwonyi ki kit me
gwokke ki peko.
cobo peko ma twero bino.
ciro peko ma pe itwero kwanyone.
Pwony ma lubo man binyamo jami adek magi.


1. Anga ma Omiyo kicoyo Baibul?
Kwena maber ni dano bibedo i lobo pi nakanaka-ni kicoyo pire i Baibul. (Jabuli 37:29) Baibul tye ki bukke 66 matino tino. Lubanga otiyo ki co ma lugen ma romo 40 me coyo Baibul. Bukke abic mukwongo Moses aye ocoyogi mwaka 3,500 mukato angec. Buk me agikki lakwena Jon aye ocoyo mwaka makato 1,900 angec. Luco Baibul-li mono gucoyo tam pa anga? Lubanga oloko kwedgi kun tiyo ki cwiny mere maleng. (2 Camuel 23:2) Gin gucoyo tam pa Lubanga, pe megi. Pi man, Jehovah aye Omiyo kicoyo Baibul.
2. Wangeyo nining ni Baibul obedo buk ma tito lok ada?
Wangeyo ni Baibul oa ki bot Lubanga pien tito gin ma tye anyim kore ki kore dok kakare. Pe tye dano mo ma twero timo man. (Yocwa 23:14) Lubanga Won Twer Ducu keken aye twero neno anyim pa dano.
Wageno ni buk ma oa ki bot Lubanga myero dok obed pat ki bukke mukene-ni. Dong kityeko poko Baibul kopi bilion mapol ata i leb makato miya mapol. Kadi bed kiwacci Baibul obedo buk macon, coc me Baibul rwatte ki gin ma cayan okwedo. Lucoc mapatpat 40 ma gucoyo Baibul-li ducu gucoyo jami ma rwatte ki pa lucoc wadgi. * Medo i kom meno, Baibul nyuto mar pa Lubanga, ma tye ki teko me loko kwo wek dano okwo maber. Ada man oweko jo mapol guye ni Baibul obedo Lok pa Lubanga.
3. Gin ango ma kicoyo i Baibul?
Wi lok madit me Baibul aye kwena maber ni Lubanga tye ki yub me mar pi dano. Ginacoya tito kit ma Lubanga omiyo paradic ni dano obed iye, kit ma dano obalo yub man ki dong kit ma kibidwoko kwede paradic odoco.
Lok pa Lubanga tye ki cik, dok bene miyo tam. Medo i kom meno, i Baibul kicoyo tekwaro ma kwako kit ma Lubanga obedo ka tic kwede ki dano—coc meno nyuto kit pa Lubanga. Pi man, Baibul twero konyi me ngeyo Lubanga. Baibul tito kit ma in iromo doko larem Lubanga.
4. Itwero niang lok ma tye i Baibul nining?
Brocuwa man bikonyi me niang jami ma tye i Baibul kun ilubo yo acel ma Yecu otiyo kwede. En ka oloko i kom wang Baibul moni, onongo tito bot dano i yo ma weko "giniang ginacoya" meno maber.
Tye jami manok keken ma pigi tego calo kwena maber-ri mua ki bot Lubanga. Ento, jo mukene pe gimito, dok jo mukene giromo keto gero i komi pi tito kwena maber man. Pe iwek cwinyi otur. Gen ma in itye kwede me nongo kwo ma pe tum jenge i ngeyo Lubanga.
^ para. 3 Nen brocuwa me A Book for All People.


Brocuwa man twero konyi me nongo yomcwiny i pwonyo Lok pa Lubanga, ma tye i Baibul. Ginacoya ma kiketogi i agikki me paragraf acel acel, nyuto ka ma ibinongo iye lagam ki i Baibul-li me lapeny ma kicoyo ki coc ma kikwoto.
Nge ni: Bukke ducu ma kiloko i komgi i brocuwa man Lucaden pa Jehovah aye gucoyo.


Pingo Yecu Oto? Pingo Yecu Oto? Baibul nyuto ni to pa Yecu pire tek adada. Tone mono obedo ki tyen lok? Tim kica, media player okwero timone. kwany Video Man WIATI MA LUBO MED NGECCI WI LUBELE—ME AKWANA I KACOKKE Cer pa Yecu—Tika Otimme Ada? Ngo mukene ma cwako ni lok me Jiri i kom tye ada? CWAL I PRINTA Nywakki Nywakki Pingo Yecu Oto? KWENA MABER MUA KI BOT LUBANGA! Pingo Yecu Oto? Acholi Pingo Yecu Oto? https://assetsnffrgf-a.akamaihd.net/assets/m/502016853/univ/art/502016853_univ_sqr_xl.jpg


1. Dini ducu tika ber?
I dini ducu pud tye dano mogo ma cwinygi atir. Obedo kwena maber ni Lubanga neno jo magi dok bene paro pigi mada. Ento ki cwercwiny madit, dini dong odoko calo gin tic pa lutim maraco. (2 Jo Korint 4:3, 4; 11:13-15) Ma lubbe ki lok angeya, dini mukene gudonyo wa i tim me tero bom i kin dano, nek lumuku nyo icipan, lweny, ki dong pyedo ki nywaro lutino. Kit tim man pud dong turo cwiny dano ma gitye ki niye i kom Lubanga ya!
Dini me ada keto deyo i kom Lubanga, ento ki tungcel dini me goba pe yomo cwiny Lubanga. Gipwonyo jami ma pe tye i Baibul, ma i kine tye iye pwony goba i kom Lubanga ki i kom to. Ento Jehovah mito ni dano gunge lok me ada i kome.
2. Ngo ma bitimme i kom dini?
Obedo me yomcwiny me niang ni Lubanga cwinye pe yom i kom dini goba ma giwaco ni gimarre ento kara i ada gimaro lobo pa Catan-ni. (Yakobo 4:4) Lok pa Lubanga lwongo dini goba ducu ni "Babilon Madit." Babilon obedo boma macon ka ma dini goba ocakke iye i nge Pii Aluka me kare pa Nua. Cokcok-ki, Lubanga bikelo agikki pa dini goba ma gidiyo dok gibwolo dano tutwali-li.
3. Jo ma cwinygi atir-ri myero gutim ngo?
Jehovah paro pi jo ma gimaro lok ada dok gitiyo gin matir. En tye ka cuko cwinygi me weko dini goba woko. Jo ma gimaro Lubanga gitye ki miti me loko kwogi wek guyom cwinye.
I cencwari me acel, i kare ma jo ma cwinygi atir guwinyo kwena maber-ri ki bot lukwena, gujolo ki yomcwiny. Gin gupwonyo yo me kwo manyen ki bot Jehovah, yo me kwo ma kelo yomcwiny ki gen dok weko gibedo ki tyen lok me kwo. Gin gubedo lanen maber pi wan jo me kare man pien gujolo kwena maber-ri ki keto Jehovah bedo mukwongo i kwogi.
Jehovah jolo luworo ma gua ki i dini goba-ni i kin jo me ode. Ka iye lwongo pa Jehovah, ibidoko lareme, ibibedo laworo i kin jo me ot pa Jehovah dok ibinongo kwo ma pe tum.


GIN ME ATIMA: Wek pwony-nyi obed mit kun itiyo ki lapor mogo ma niang iye yot, ma gudo cwiny jo ma tye ka winyo lokki, dok pwonyo lok ma pire tek.
KIT ME TIMONE:
Yer lapor ma niang iye yot. Calo Yecu, ti ki jami ma dano gungi kwede me pwonyo lok ada ma pigi tek. Pe idur lok mapol ma twero miyo lapor-ri doko tek tutwal me niang iye. Nen ni lapor-ri kubbe ki pwony ma itye ka miyone wek pe dok onywen wi dano ki lok mogo ma pe rwatte.
Tam i kom gin ma twero konyo jo ma gitye ka winyo lokki. Yer lapor ma dano ducu tye ki miti iye dok rwatte ki gin ma gitimo. Gwokke mada kun pe itiyo ki lapor ma romo leyo wigi nyo wango igi.
Pwony lok ma pigi tego. Mi lapor tutwalle i kom lok ma pigi tego, ento pe i kom lok ma pire pe tek. Yelle matek wek jo ma tye ka winyo lokki gupo i kom pwony ma tye i lapor-ri, ento pe lapor meno keken.


GIN ME ATIMA: Ti ki ngec ma genne me konyo jo ma tye ka winyo lokki me o i niango matir.
KIT ME TIMONE:
Yeny ci iti ki ngec ma genne. Wek lokki obed ma jenge i Baibul, kun ikwano akwana ki iye ka twere. Ka ibitito lok me cayan, lok angeya mo ma iwinyo, gin mo mutimme, nyo gin mo ma cwako lokki, kwed matut me niang ka ngec meno genne dok lokke pud obedo lok ada wa i kare-ni.
Ti ki ngec ma ikwedo i yo maber. Gony te ginacoya moni i yo ma rwatte ki tyeng murumo ka ngete, lok ducu ma i Baibul, ki bukke pa "lagwok ot ma lagen dok maryek." (Mat. 24:45) Ti ki kwed pa dano i yo matir kun itito gin ma ngat meno owaco kikome.
Kony dano me niang. I nge kwano ginacoya nyo ngec mo ma ikwedo, peny lapeny ki diro nyo mi lapor i kom lok meno me konyo jo ma tye ka winyi wek gumok tamgi pigi kengi.


1. Kwena mua ki bot Lubanga-ni obedo ngo?
Lubanga mito ni dano gubed ki yomcwiny i wi lobo. En oyubo lobo ki jami ducu ma iye pien en maro dano. Cok cokki en dong bicako ticce me kelo anyim mamwonya pi dano me lobo ducu. En bilaro dano ki i pekki ducu ma gitye ka limone.
Pe tye gamente mo ma ojuko tim gero, two, nyo to. Ento tye kwena mo maber. Cokcok-ki Lubanga bikwanyo loc pa dano woko ci keto gamente-ne. Jo ma gibibedo i te locce gibibedo ki yotkom dok ki kuc.
2. Pingo kwena maber-ri mitte pi oyot?
3. Ngo ma myero watim?
Omyero wanong ngec i kom Lubanga ki i Lokke, Baibul. Lokke obedo calo waraga ma oa ki bot wego ma lamar. Tito botwa kit me nongo kwo maber kombeddi ki kwo ma pe tum i lobo i anyim. Ada, jo mukene pe bimito ni inong kony me niang lok ma tye i Baibul. Ento kwo me anyim opong ki jami mabeco adada ma pe myero ikeng.