IN MONO imaro cito i ka kwero kwer?— Meno twero kelo yomcwiny madwong. Itamo ni Lapwony Madit-ti mito ni wacit i ka kwero kwer?— En bene ocito ka mo ma kitwero lwongone ni kwero kwer i kare ma ngat mo onongo tye ka nyom, dok lukwenane mukene bene guwoto kacel kwede. Jehovah obedo "Lubanga ma layom cwiny," pi meno en bedo ki yomcwiny ka wacito i ka kwero kwer ma miyo wawinyo maber.
Pot karatac 29 me buk man titiwa ni Jehovah opoko pii me Nam Makwar wek Luicarel gukat loka tungcel. Mono wi po ni ikwano lok meno?— Lacen dano guwero, gumyelo kun gipako Jehovah. Meno onongo rom ki kwero kwer. Dano onongo cwinygi yom matek, dok wangeyo ni Lubanga bene onongo cwinye yom.
I kine ma romo mwaki 40 angec, Luicrael gucito i kwero kwer mo madit mukene. Ento jo ma olwongogi-ni onongo pe giworo Jehovah. Ki lok ada, jo meno onongo giryebbe i nyim lubange mukene dok onongo gidonyo i tim me buto ki jo ma pe gunyomme kwedgi. Mono itamo ni onongo pore me cito i kwero kwer ma kit meno?— Jehovah cwinye ocwer omiyo opwodo Luicarel.
Baibul bene loko i kom kwero nino me nywal aryo. Acel mono obedo kwero nino me nywal pa Lapwony Madit-ti?— Pe. Gin aryo-ni ducu gubedo kwero nino me nywal pa co ma onongo pe gitiyo pi Jehovah. Acel obedo kwero nino me nywal pa Kabaka Kerode Antipac. En onongo obedo laloc me distrik me Galilaya i kare ma Yecu okwo kunnu.
Kabaka Kerode otimo jami mapol maraco. En okwanyo dako pa ominne wek odok dakone. Nyinge onongo kilwongo ni Kerodia. Latic pa Lubanga Jon Labatija owaco bot Kerode ni timme-ni rac. Kerode pe omaro gin ma Jon owacce. Pi meno en oweko kitweyo Jon i buc.
I kare ma Jon onongo tye i buc, nino me kwero nywal pa Kerode oromo. Kerode oyubo kwer mo madit. En olwongo dano mapol ma pigi tego. Gucamo, gumato dok gubedo ki yomcwiny madwong. I ngeye nya pa Kerodia obino omyelo i nyimgi. Dano ducu cwinygi obedo yom i kit ma en omyelo kwede ma oweko Kabaka Kerode omito ni emine mic mo mamwonya adada. En owacce ni: "Gin ducu ma ibilegga abimiyi, kadi bed nucu kerra."
Ngo ma en openyo pire? Mono openyo pi cente? bongi mabeco? ot ma bedo mege? Anyaka meno onongo pe ngeyo gin ma myero epeny. Pi meno, en ocito bot mine Kerodia, ci openye ni: 'Aleg gin ango?'
Omyero inge ni Kerodia onongo dag Jon Labatija matek. Pi meno en owaco bot nyare ni myero openy pi wi Jon Labatija. Nyako-ni odok cen bot kabaka ka owacce ni: "Amito imiya wi Jon Labatija i weer kombeddi."
Kabaka Kerode onongo pe mito neko Jon pien onongo ngeyo ni en obedo laco ma kite ber. Ento Kerode onongo ocikke woko, dok en obedo kilworo i kom gin ma jo ma gitye i ka kwer meno gubitamo i kome ka ce eloko tamme. Pi meno en ocwalo laco mo i buc wek ongol ngut Jon ci okel wiye. Cutcut laco meno ocito ci odwogo cen. En onongo tye ki wi Jon i weer, ci omiyo bot nyako-ni. I ngeye nyako-ni omiyo bot minne.
Kwero nino me nywal mukene ma Baibul loko iye-ni bene pe obedo ber. Meno obedo pa kabaka me lobo Ejipt. I kare me kwero nino me nywal man bene, kabaka oweko kingolo ngut dano mo acel. I ngeye en ongabo kom laco man malo wek winyi gucam! (Acakki 40:19-22) Mono itamo ni Lubanga obedo ki cwak mo i kom kwero nino me nywal aryo magi?— Tika onongo cwinyi biteri me bedo tye kunnu?—
Wangeyo ni jami ducu ma tye i Baibul kicoyo ki tyen lok-ke. Baibul oloko i kom kwero nino me nywal aryo keken. I kom gin aryo-ni ducu, jami maraco otimme iye macalo but kwer man. Pi meno, ngo ma itwero waco ni Lubanga tye ka titiwa i kom kwero nino me nywal? Lubanga mono mito ni wakwer nino me nywal?—
Tye lok ada ni i ka kwero kwer ma kit meno i kare-ni, pe kingolo ngut ngat mo gire. Ento lok me kwero nino me nywal ocakke ki bot jo ma pe giworo Lubanga me ada. The Catholic Encyclopedia waco kuman i kom kwero nino me nywal ma kiloko pigi i Baibul-li: "Lutim bal keken . . . aye gibedo ki twon yomcwiny pi nino ma kinywalogi iye." Tika wan wamito bedo calo lutim bal magi?—
Ento lapwony Madit kono? En mono okwero nino me nywalle?— Pe, Baibul pe loko gin mo matwal i kom kwero nino me nywal pa Yecu. Ki lok ada, lulub kor Yecu me kare macon pe gukwero nino me nywalo en. Tika ingeyo pingo lacen dano guyero me cako kwero nino me nywal pa Yecu i nino dwe 25 me Decemba?—
Nino dwe meno kiyero pien The World Book Encyclopedia waco ni, "jo Roma onongo giworo nino meno calo Feast of Saturn, kwero nino me nywal pa ceng." Pi meno dano guyero me kwero nino me nywal pa Yecu i nino ma lukamfiri onongo dong gikwero calo nino madit!
Tika ingeyo gin ma nyuto ni Yecu pe kinywalo i Decemba?— Pien Baibul waco ni i kare ma kinywalo Yecu, lukwat onongo gitye i tim i dyewor meno. (Luka 2:8-12) Man onongo pe twere botgi me bedo woko i kare me kot ki ngico ma bedo i Decemba i but lobo meno.
Pol pa dano gingeyo ni Karama pe obedo nino ma kinywalo iye Yecu. Gingeyo bene ni lukamfiri onongo gikwero kwer mo ma pe yomo cwiny Lubanga i nino meno. Kadi bed kumeno, dano mapol gire gikwero Karama. Giketo cwinygi mere i kwero kwer keken labongo paro pi gin ma Lubanga tamo i kom nino man. Ento wan giwa wamito yomo cwiny Jehovah, pe kumeno?—
Pi meno ka wakwero kwer, wamito ni myero obed ma nongo Jehovah cwako. Dok bene waromo timone i cawa mo keken i mwaka. Pe bene wakuro nino mo madok pat. Watwero camo cam mo mapat dok wabedo ki yomcwiny kun nongo watuku tuku mapol. Tika imito timo meno?— Ci itwero lok ki lunyodoni wek gukonyi ki goyo pulan me kwero kwer ma kit-tu. Meno bibedo ber, pe kumeno?— Ento ma peya i cako goyo pulan me kwero kwer moni myero kong inen ni obedo gin ma Jehovah cwako.


"Ai Rwot [Jehovah] Lubangana, itiyo tic madito me aura mapol, dok iyubo lwak tam mapol pi konyowa."—JAB. 40:5.
WER 5 Tic me Aura pa Lubanga
GIN MA WABINYAMO *
1-2. Ma lubbe ki Jabuli 40:5, mic mapatpat ango ma Jehovah ominiwa, dok pingo wabinyamo lok i komgi?
JEHOVAH obedo Lubanga ma cinge yot. Tam kong i kom mic mogo ma en ominiwa calo: lobo mamwonya-ni ma obedo pacowa, adamwa ma kiyubo i yo ma kite dok pat, ki Lokke, Baibul. Mic adek magi ma Jehovah ominiwa-ni oweko watye ki kabedo ka ma watwero kwo iye, watwero tam kun waloko ki jo mukene, dok watye ki lagam pi lapeny ma pigi tego loyo ma wapenyogi.—Kwan Jabuli 40:5.
2 I pwony man, wabinyamo wiye wiye lok i kom mic magi. Ka waketo tek me bedo ka lwodo lok i kom mic magi, ci wabidongo pwoc pigi dok mitiwa me yomo cwiny Lacwecwa Jehovah bidongo. (Yabo 4:11) Wabibedo bene ma wayubbe maber me konyo jo ma giye pwony goba ni kwo ocakke pire kene.
KIYUBO LOBOWA I YO MA KITE DOK PAT
3. Pingo lobo kiyubo i yo ma kite dok pat?
3 Ryeko pa Lubanga nen ka maleng i kit ma oyubo kwede lobo, ma en aye pacowa. (Rom. 1:20; Ibru 3:4) Mapat ki lobo, tye bene jami mukene i dan polo ma gilworo ceng, ento lobowa-ni dok pat pien tye ki jami ducu ma mitte me gwoko kwo pa dano.
4. Pingo watwero waco ni lobo-ni ber loyo yeya mo keken ma dano oyubo?
4 Lobo tye calo yeya ma tye ka kwang i dye nam madit, ma en aye dan polo. Ento apokapoka madit tye i kin yeya ma dano opong iye ki lobowa-ni. Me labolle, dano ma gitye i yeya gitwero kwo pi kare ma rom mene ka mitte ni guyub yamogi, camgi, ki piigi dok pe gubol yugi mo keken i nam? Dano ma i yeya meno gibito woko ma pe orii. Ki tungcel, lobo gwoko dano ki lee bilion mapol ata makwo. Lobo yubo yamo, cam, ki pii ducu ma mitte piwa, dok ma naka yam jami magi peya gutum. Yugi ducu ma i wi lobo dong i lobo kany; ento lobo pud medde ki bedo maleng dok ma dano twero kwo iye. Man twere nining? Jehovah oyubo lobo ki kero me roco yugi wek odok gin maber ma kitwero tic kwede. Wabineno lok i kom jami aryo ma nyuto ryeko pa Jehovah; kit ma yamo ma kilwongo ni oxygen lwore i wi lobo ki kit ma pii lwore kwede i wi lobo.
5. Yamo ma kilwongo ni oxygen lwore nining i wi lobo, dok man moko gin ango?
5 Oxygen obedo yamo maber ma dano ki lee giywayo wek gubed kwo. Mwaka ki mwaka, jami makwo giywayo yamo man madwong adada. Dano ki lee bene gicwalo woko yamo malyet ma kilwongo ni carbon dioxide. Kadi bed kit meno, jami makwo magi pe gitwero ywayo yamo oxygen ducu gityeko woko, dok ma naka yam piny peya opong ki yamo carbon dioxide ma wacwalo woko. Pingo? Pien Jehovah ocweyo jami ma twi atwiya mapatpat—cakke ki i kom yadi madongo nio wa i kom tworo ma i wi nam—ma giywayo carbon dioxide dok gicwalo woko oxygen. Ki lok ada, kit ma yamo oxygen lwore kwede i wi lobo moko lok ma kicoyo i Tic pa Lukwena 17:24, 25 ma waco ni: "Lubanga . . . miyo kwo ki dano ducu wa ki yweyo ki jami ducu."
6. Pii lwore nining i wi lobo, dok meno moko gin ango? (Nen bok ma wiye tye ni "Pii Obedo Mic Mua ki Bot Jehovah.")
6 Pii ma watwero tic kwede tye madwong ata i wi lobo pien bor pa lobo ki i kom ceng tye ma rwatte nitap ka kipimo. Kono onongo kidir lobo manok tung ka ma ceng tye iye, onongo pii ducu ma i lobo biyenyo tum woko, kun weko lobo dong malyet dok mutwo calo got ma gin makwo mo pe iye. Ka onongo kiywa lobo woko manok ki i kom ceng, pii ducu ma i lobo bimake pee, kun weko kabedo ducu i lobo doko pee keken. Pien Jehovah oketo lobo-ni i kabedo mupore, pii ma i lobo-ni twero gwoko kwo. Ceng lyeto pii ma i nam madongo ki ma tye i ngom ci pii meno duny malo doko pol. Mwaka ki mwaka, ceng weko aura pii lita milion mapol ata duny cito i yamo. Pii man bedo i wi yamo pi nino apar ma peya ocwer macalo kot nyo lupwu. I agikkine pii man dok mol dok cen i nam madongo nyo kulu ci dok duny cito malo. Jehovah oyubo lwore pa pii kit man wek lobo obed ki pii kare ducu. Man moko ni Jehovah ryek dok tek.—Yubu 36:27, 28; Latit. 1:7.
7. Yo mapatpat ango ma watwero nyuto kwede pwoc pi mic ma kitito pire i Jabuli 115:16?
7 Watwero dongo pwoc pi lobowa ki jami ducu mabeco ma tye iye-ni nining? (Kwan Jabuli 115:16.) Yo acel aye me lwodo lok i kom jami ma Jehovah ocweyo. Meno bitugo cwinywa me pwoyo Jehovah nino ducu pi jami mabeco ma en ominiwa. Dok watwero nyuto pwoc pi lobo-ni ka wagwoko ka ma wabedo iye bedo maleng.
KICWEYO ADAMWA I YO ME AURA
8. Pingo watwero waco ni adamwa kiyubo i yo me aura adada?
8 Adam pa dano obedo gin ma kiyubo i yo me aura. I kare ma onongo pud itye i i mamani, adammi ocako dongo ma lubbe ki kit ma Lubanga oyubo kwede, dok nyig kom me adammi obedo ka canne kore ki kore dakika ducu! Lukwed lok gibyeko ni adam pa dano madit tye ki nyig kom bilion 100 ma kilwongogi ni neurons. Nyig kom magi kicanogi kore ki kore wek odok adamwa ma pekke romo kilo acel ki nucu. Nen kong jami mogo me aura ma adam twero timone.
9. Ngo ma weko imoko ni kerowa me lok obedo mic ma oa ki bot Lubanga?
9 Kerowa me lok kiromo waco ni obedo tango. Tam kong i kom gin ma timme ka watye ka lok. Wek iwac nyig lok acel, adammi myero okub tic pa ler 100 mapatpat i lebi, dwani, del doggi, cwaki, ki kori. Ler magi ducu myero guwot kore ki kore wek ilwong nyig lok kakare. Ma lubbe ki kero me loko leb mapatpat, kwed mo ma kitimo i mwaka 2019 onyuto ni lutino lukere gitwero niang nyig lok mogo. Kwed man moko gin ma lucayan mapol gitamo—ni kinywalowa ma nongo watye ki kero me niang ki pwonyo leb mapatpat. Man moko ni kerowa me lok obedo mic ma oa ki bot Lubanga.—Nia 4:11.
10. Watwero nyuto nining ni wapwoyo mic me lok ma Lubanga ominiwa?
10 Yo acel ma wanyutu kwede ni wapwoyo mic me lok aye ka watito niyewa i kom Lubanga bot jo ma giye ni kwo ocakke pire kene. (Jab. 9:1; 1 Pet. 3:15) Jo ma gicwako pwony meno gimito ni waye ni lobo ki kwo ma iye ocakke pire kene. Ka watiyo ki Baibul kacel ki lok mogo ma wanyamo i pwony man, ci watwero cwako Wonwa me polo ki tito bot jo ma giye winyo lokwa tyen lok mumiyo waye ni Jehovah aye lacwe polo ki lobo.—Jab. 102:25; Ic. 40:25, 26.
11. Tyen lok acel mumiyo adamwa tye me aura obedo ngo?
11 Kero ma watye kwede me po i kom jami tye me aura. I kare mukato angec, lacoc mo obyeko ni adam pa dano twero gwoko ngec ma pongo bukke milion 20 madongo. Ento i kare-ni dong, kitamo ni kero pa adamwa me po i kom jami dit kato meno woko. Kit macalo watye ki kero me po i kom jami, gin ango ma watwero pwonyone?
12. I yo ma nining ma kerowa me pwonyo kit ma atir weko wabedo pat ki lee?
12 I kin jami acweya ma i lobo-ni ducu, dano keken aye tye ki kero me pwonyo kit ma atir kun nongo gilwodo jami mutimme i kare mukato angec. Macalo adwogine, watwero loko tamwa ki yo me kwowa dok wadoko jo mabeco. (1 Kor. 6:9-11; Kol. 3:9, 10) Ki lok ada, watwero pwonyo cwiny ma ngoliwa kop me poko kin gin ma atir ki gin marac. (Ibru 5:14) Watwero pwonnye me nyuto mar ki kica. Dok watwero pwonnye me tero dano ducu marom kit ma Jehovah terogi kwede.
13. Ma lubbe ki Jabuli 77:11, 12, omyero wati ki mic me adamwa me po i kom jami nining?
13 Yo acel ma wanyuto kwede ni watye ki pwoc pi mic me adamwa ma weko wapo i kom jami en aye ka wayero me po i kom kare ducu ma Jehovah okonyowa dok okweyo cwinywa. Man bijingo genwa ni en bikonyowa i kare me anyim bene. (Kwan Jabuli 77:11, 12; 78:4, 7) Yo mukene aye ka wapo i kom jami mabeco ma jo mukene gutimo piwa. Lukwed lok gunongo ni jo ma ginyutu pwoc pol kare gibedo ma cwinygi yom. Bedo ber bene ka walubo lanen pa Jehovah kun waweko wiwa wil woko i kom jami mogo mutimme. Me labolle, Jehovah tye ki kero me po i kom jami ducu, ento ka wangut ki cwinywa ducu, en yero me timowa kica dok weko wiye wil woko i kom bal ma watimo. (Jab. 25:7; 130:3, 4) En mito ni watim kumeno bene bot jo mukene ka gukwayo kica pi bal ma gutimo ma ocwero cwinywa.—Mat. 6:14; Luka 17:3, 4.
14. Watwero nyuto pwoc nining pi mic me adamwa?
14 Watwero nyuto pwoc pi mic me adamwa ka watiyo kwede me miyo deyo bot Ngat mumiyo botwa. Jo mukene giyero me tic ki adamgi me cobo mitigi kengi—me moko pigi kengi gin ma atir ki gin marac. Ento pien Jehovah aye ma ocweyowa, pore me ye ni rwomme me kit ma atir ber kato ma wamoko piwa kenwa. (Rom. 12:1, 2) Ka wakwo ma lubbe ki rwomme, ci wabedo ki kuc i kwowa. (Ic. 48:17, 18) Dok wabedo ki tyen lok ma atir me bedo kwo—en aye me kelo deyo bot Lacwecwa ki Wonwa kun wayomo cwinye.—Car. 27:11.
BAIBUL—OBEDO MIC MA KITE DOK PAT
15. Mic me Baibul nyuto mar pa Jehovah pi dano nining?
15 Baibul obedo mic me mar ma oa ki bot Lubanga. Wonwa me polo otiyo ki dano me coyo Baibul piwa pien marowa matek. Ki i Baibul, Jehovah ogamo lapeny ma pigi tego loyo ma watwero penyogi calo: Wan mono waa ki kwene? Tyen lok me kwo mono tye? Ngo ma bitimme i anyim? Jehovah mito ni lutinone ducu gunong lagam pi lapeny magi, pi meno nicakke wacon en oweko dano gugonyo Baibul i leb mapol. I kare-ni, Baibul olu nyo bute mo nonge i leb makato 3,000! Baibul aye buk ma kigonyo dok kipoko loyo buk mo keken i tekwaro pa dano. Pol pa dano ma i wi lobo-ni kadi bed gikwo kwene nyo giloko leb mene, gitwero kwano Baibul i leb pengi.—Nen bok ma wiye tye ni "Gonyo Baibul i Leb ma Kiloko i Afrika."
16. Ma lubbe ki Matayo 28:19, 20, watwero nyuto nining ni wapwoyo mic me Baibul?
16 Watwero nyutu ni watye ki pwoc pi Baibul ka wakwano nino ducu, walwodo lok ma iye dok watute matek me keto i tic gin ma wapwonyo. Medo i kom meno, wanyuto pwocwa bot Lubanga ki timo jami ducu ma watwero me nywako kwena me Baibul ki jo mapol kit ma twere kwede botwa.—Jab. 1:1-3; Mat. 24:14; kwan Matayo 28:19, 20.
17. Mic mapatpat ango ma wanyamo i pwony man, dok ngo ma wabinyamo i pwony ma lubo man?
17 I pwony man, wanyamo mic ma Lubanga ominiwa calo lobo ma obedo pacowa, adamwa ma kiyubo i yo me aura; ki Lok pa Lubanga ma obedo Baibul. Ento tye mic mukene ma pe watwero nenogi ki wangwa. Mic magi ma pe wanenogi-ni aye wabinyamo lok i komgi i pwony ma lubo man.
WER 12 Jehovah Lubanga Won Twer
^ para. 5 Pwony man bidongo pwocwa pi Jehovah ki pi mic adek ma en ominiwa. Bikonyowa bene me nyamo lok ki jo ma gikalo akala ka Lubanga tye.
^ para. 64 LOK I KOM CAL: Laminwa ma tye ka pwonyo leb mukene wek eti kwede me pwonyo jo ma gua ki i lobo mukene lok ada madok i kom Lubanga.


Ma peya Jehovah olaro Yucepu, Yucepu kong odeno can macalo opii ki dok lacen i buc pi mwaki 13. Me ka bedo ki keccwiny, Yucepu opwonyo jami mapol ki i gin mutimme i kome.(Jab 105:17-19) En onongo ngeyo ni Jehovah pe oweke kene. Yucepu otiyo ki kare meno i yo maber nining?
En onongo latic matek dok genne, man oweko Jehovah ogoyo laa i tutene.—Acak 39:21, 22
En onongo paro pi jo mukene me ka temme me culo kwor i kom jo ma gutere marac.—Acak 40:5-7
Gin mutimme i kom Yucepu-ni twero konya nining me ciro pekki?
Ma peya Jehovah olara ki i lweny me Armagedon, atwero tic ki kare man i yo maber nining?


TAM kong i kom nino me yomcwiny madit loyo i kwoni. Meno tika obedo nino me nyommi nyo me nywalo latin kayoni? Nyo gwok obedo nino ma inyuto dyereni bot Jehovah ki nongo iye batija? Iromo bene neno nino meno ni obedo nino ma pire tek dok me yomcwiny loyo i kwoni. Luye luwoti pud dong gibibedo ki yomcwiny madit ya, me neno ka i nyuto mari pi Lubanga ki cwinyi, kwoni, tammi ki dong tekoni ducu!—Mar. 12:30.
Twero bedo ni i nongo yomcwiny madit inge kare ma inongo iye batija. Kadi bed kit meno, lutit kwena me Ker mogo gurwenyo yomcwiny ma onongo gitye kwede woko. Pingo meno otimme? Tyen lok ango ma watye kwede me medde ki tic pi Jehovah ki yomcwiny?
GIN MUMIYO JO MOGO GURWENYO YOMCWINYGI
Kwena me Ker-ri—kacel ki cikkene ni Jehovah cokcok-ki bikelo agikki pa lobo man ma marac-ci ki dok kelo lobo manyen—labongo akalakala mo weko wabedo ki yomcwiny. Medo i kom meno, Jepania 1:14 ocuko cwinywa ni: "Nino madit pa Rwot [Jehovah] tye cok, tye cok dok tye ka bino oyotoyot." Kadi bed kumeno, bedo ka kurone pi kare malac makato kit ma onongo watamo kwede romo kwanyo yomcwiny ma onongo watye kwede dok man twero weko ticwa pi Lubanga kwe woko.—Car. 13:12.
Bedo kacel ki jo pa Lubanga miniwa kare me medde ki tic pi Jehovah ki yomcwiny. Ki lok ada, oromo bedo ni kit mabeco pa lutic pa Jehovah aye oywayowa i woro me ada dok okonyowa me cako tic pi Lubanga ki yomcwiny. (1 Pet. 2:12) Ento ngo ma romo timme ka gimiyo tira bot Lakricitayo mo pien ni pe olubo cik pa Lubanga? Ka gin ma kit meno otimme, cwiny jo mogo ma gubino i ada pi kit mabeco pa jo pa Jehovah twero tur adada dok girwenyo yomcwinygi woko.
Lok goba me cato wil ma tye i lobo marac pa Catan-ni bene romo kwanyo yomcwinywa woko. Catan tiyo ki lobone wek waye ni wamito jami mogo ma nongo ki lok ada pe wamito. Ento, bedo ber ka wiwa opo i kom lok pa Yecu ni: "Pe tye dano mo ma twero tic ki rwodi aryo; pien bikwero ngat acel ci maro mukene-ni, nyo bimoko i kom ngat acel, ci cayo ngat mukene-ni. Pe wutwero tic pi Lubanga ka dok wutiyo pi lim bene" (Mat. 6:24) Pe watwero tic pi Jehovah ki yomcwiny kun nongo ki tungcel watemme me nongo jami ducu ma watwero ki i loboni.
'WANYATTE KI YOMCWINY PI LUBANGA LALARWA'
Tic pi Jehovah pe nuro jo ma gimare. (1 Jon 5:3) Wi opo ni Yecu owacci: "Wubin bota, jo ducu muol ki ma yec onurowu, ci abimiyo wuywe. Wuting yatta, ci wupwony kita, pien an awor, dok amwol bene i cwinya, mumiyo wun bene wubilimo yweyo i cwinywu. Pien yatta yot, ki yecca bene pe pek." (Mat. 11:28-30) Tingo yat pa Yecu keliwa yweyo ki yomcwiny. Dok watye ki tyen lok matir me bedo ki yomcwiny i tic pi Jehovah. Kong wanenu tyen lok adek ma pigi tego mumiyo watwero bedo ki 'yomcwiny pi Lubanga lalarwa'—Kab. 3:18.
Watiyo pi ngat ma Ominiwa Kwo, Lubanga ma layomcwiny. (Tic 17:28; 1 Tem. 1:11) Waniang ni meno kwowa ducu a ki bot Lacwecwa. Pi meno, wamedde ki tic pire ki yomcwiny, kadi bed ni dong wanongo batija mwaki malac angec.
Tam i kom Héctor, ma otiyo macalo laneno ma woto awota pi mwaki 40 kulu. 'Kadi dong oti' woko ento en pud tye ka medde ki tic pi Jehovah. (Jab. 92:12-14) Two pa dakone ogenge me medde ki tic pi Lubanga kit ma onongo en tiyo kwede, ento man pe balo yomcwiny ma en tye kwede. En owaco ni: "Kadi bed ni lit adada me neno ka two pa dakona tye ka medde ameda dok bene pe obedo gin mayot me gwokke, ento pe aye ni man obal yomcwiny ma atye kwede me tic pi Jehovah Lubanga me ada. Ngeyo ni meno kwona a ki bot Jehovah ma ocweya ki tyen lok, weko abedo ki mar madit i kome kun atiyo pire ki cwinya ducu. Pud atute me tiyo tic me tito kwena ki mit kom, dok aketo genna mukwongo i kom Ker-ri wek yomcwiny ma atye kwede pe orweny woko."
Jehovah omiyo botwa ginkok ma weko twere ki wan me bedo ki yomcwiny i kwo. Ki lok ada, "Lubanga con omaro lobo kumeno, omiyo iye Wode acel keken, wek dano ducu ma ye en owek to, ento obed ki kwo ma pe tum." (Jon 3:16) Ada, kitwero timo kica pi balwa dok bene watwero nongo kwo ma pe tum ka waketo niyewa i kom Lubanga pi micce me mar pi ginkok pa Yecu. Meno pe obedo tyen lok mamwonya adada ma weko watwero bedo ki pwoc pire? Tika pwoc ma watye kwede pi ginkok pe myero ocuk cwinya me tic pi Jehovah ki yomcwiny?
Omego mo ma nyinge Jesús ma bedo i lobo Mexico owaco ni: "Abedo calo opii me dog ticca, onongo atiyo pi cawa malac nino ducu kadi bed ni meno i cawa mukene nongo bene pe mitte. Atimo meno wek abed ki cente mabup. Lacen apwonyo lok i kom Jehovah ki kit ma omiyo kwede ki Wode me amara pi dano. Abedo ki miti madit me tic pire. Pi meno, adyero kwona bot Jehovah, dok i nge tic pi kampuni pi mwaki 28 kulu amoko tamma me weko tic meno wek acak tito kwena pi kare malac. Meno aye obedo mwaka me acakki me bedo ki yomcwiny i tic pi Jehovah."
Nyig ma wanyako keliwa yomcwiny madit ento pe cwercwiny. Wi tika po i kom kit ma kwoni onongo tye kwede ma peya ingeyo Jehovah? Lakwena Paulo opoyo wi Lukricitayo me Roma ni gin onongo gubedo "opii me bal" ento dong gudoko "opii me kit ma atir." Onongo dong gitye ka doko "jo maleng," dok man onongo biminigi kwo ma pe tum. (Jo Rom. 6:17-22) Wan bene walubo yo me kwo maleng, dok labongo cwercwiny ma bino pi timo tim macilo nyo tim gero. Man pud dong keliwa yomcwiny ya!
Nen kong ngo ma otimme i kom Jaime, ma onongo pe ye ni Lubanga tye ento ye ni kwo ocakke pire kene dok onongo ladong bun nyo bokcing. En ocako wot i cokke pa Lukricitayo dok mar ma en oneno ogudo cwinye adada. Me weko kit yo me kwone macon-ni, en olego bot Jehovah wek okonye me bedo ki niye i Kome. Jaime owaco ni: "Mot mot, aniang ni Wonwa ma lamar dok Lubanga ma lakica tye ada, kwo ma lubbe rwom me kwo matir pa Jehovah ogwoka adada. Ka onongo pe aloko kwona, kono onongo dong kineka woko, kit ma otimme i kom luwota mogo ma onongo bene gin ludong bun-ni. Mwaki me yomcwiny madit loyo i kwona aye obedo kare ma abedo ka tic pi Jehovah."
PE IIL CINGI WOKO!
Itamo ni myero wawiny nining ka nongo wakuro agikki me lobo man marac-ci? Wi opo ni, watye ka "coyo kodine i poto me Cwiny Maleng", dok 'wabikayo mere kwo ma pe tum pi cwiny maleng'. Pi meno, "pe myero waol ka tiyo gin maber, pien ka kare oromo, ka cwinywa pe odoko nyap, ci wabikayo kac." (Gal. 6:8, 9) Ki kony pa Jehovah, myero wadiyo cwinywa, watiyu matek me dongo kit mabeco ma mitte wek wabwot i kare me "can madit atika," ki dok wamedde ki tic pi Jehovah ki yomcwiny kadi bed watye i kwo matek.—Yabo 7:9, 13, 14; Yak. 1:2-4.
Watwero bedo labongo akalakala ni wabinongo adwogi maber ka wamedde ki diyo cwinywa, pien Lubanga ngeyo mar ma watye kwede pire kacel ki tic matek ma watiyo pi nyinge. Ka wamedde ki tic pi Jehovah ki yomcwiny, ci wabibedo calo Daudi, ma owaco ni: "Kare ducu angeyo ni Rwot tye kweda; pe gibidira woko cen, pien en tye yo tung cinga ma lacuc. Pi meno omiyo abedo ki yomcwiny madwong, nino ducu abedo maber ki kuc."—Jab. 16:8, 9.


Cikke pa Lubanga me kelo alokaloka, ma kicoyo i Icaya cura 65 bicobbe ada mumiyo Jehovah oloko iye calo gin ma dong tye ka cobbe.
Jehovah biketo polo manyen ki lobo manyen, ka ma dano pe dong gibipo pi jami macon
Polo manyen obedo ngo?
Obedo gamente manyen ma bikelo kit ma atir i lobo
Ocako loc i mwaka 1914 i kare ma kiketo Kricito macalo Kabaka me Ker pa Lubanga
Lobo manyen obedo ngo?
Dano ma gia ki i rok, leb, ki kaki ducu, ma gimine i te loc pa gamente manyen me polo
Tyen lokke ngo ka kiwacci wi dano pe bipo i kom jami macon?
Gin ma weko wiwa po i kom can, par, ki arem cwiny ma wawok ki iye dong bibedo pe matwal
Dano ma lugen gibinongo mit pa kwo i yo ducu dok wigi bibedo ka po i kom jami mabeco keken ma timme nino ki nino


MONO pore me bedo ki tam marac i kom ngat mo ma peya iniang i kome?— Pe. Man nongo nyutu ni pe wamaro ngat meno pien ni nyo en dok nen mapat nyo loko leb mukene.
Mono itamo ni opore me bedo ki kodi tam ma kit meno?— Pe. Tam ma kit meno pe opore dok pe nyutu cwiny me kica. Omyero pe wabed ki tam marac i kom ngat mo pien ni en dok nen mapat ki wan.
Tika ingeyo ngat mo ma rangi del kome pat ki megi nyo loko leb mukene?— Gwok nyo bene ingeyo jo mogo ma ginen pat pien ni gunongo awano nyo gitye ki two. In mono inyutu cwiny me kica kacel ki mar bot dano ma nen mapat kwedi?—
Ka wawinyo lok pa Lapwony Madit, Yecu Kricito, wabibedo lukica bot dano ducu. Lok me rangi del kom nyo lobo ma ngat moni a ki i iye pe omyero obed gin ma pire tek botwa. Omyero wanyut kica bote. Man aye obedo pwony ma Yecu omiyo kadi bed ni dano ducu pe giye. Kong wanyam lok i kom pwonynyi.
Lajudaya mo ma onongo tye ki tam marac i kom jo mukene obino bot Yecu ci openye ni, 'Atim ango wek alim kwo ma pe tum?' Yecu ongeyo ni laco-ni onongo tye ka mito ni ewac ni omyero wabed lukica bot dano ma rangi del komgi rwatte ki megwa nyo gia ki i rokwa keken. Ma ka gamo lapeny meno, Yecu openyo laco-ni ni: 'Cik pa Lubanga waco ni myero watim gin ango?'
Laco-ni ogamo ni: 'Mar Jehovah Lubangani ki cwinyi ducu, dok mar lawoti bene kit macalo imarre keni.' Yecu owacce ni: 'Igamo kakare. Medde kitimo meno ci ibinongo kwo ma pe tum.'
Ento, laco-ni onongo pe mito nyutu kica nyo mar bot dano me rangi del kom kacel ki rok mukene. Pi meno en otemo yenyo yo me loyo kop-pi. En openyo Yecu ni: "Lawota anga?" En nen calo onongo mito ni Yecu owacci: "lawoti aye luremi" nyo, "Dano me rangi del kom kacel ki rok ma megi." Me gamo lapeny meno, Yeco otito lapor acel i kom Lajudaya ki Lacamaria. Lapor-re woto kit man.
Laco mo onongo oa ki i Jerucalem cito piny tung Jeriko. En onongo obedo Lajudaya. I kare ma tye ka wot luyak gumake. Gugoye opoto piny ci gukwanyo centene kacel ki bongine. Luyak-ki gugoye matek ci guweke i teng gudu ma onongo dong cok to.
I nge cawa mo manok, lalamdog pa Lubanga onongo bene tye ka lubo yo acel-lu. En oneno laco-ni ma tye ki ret marac. Ngo ma onongo in ibitimo?— Lalamdog-gi omedde mere ki wotte i teng gudu tungcel. En pe ocung matwal. En pe otimo gin mo keken me konyo laco meno.
I ngeye, laco mo mukene ma ladini onongo tye ka lubo yo man. En onongo obedo Lalevi ma tiyo i ot pa Lubanga ma tye i Jerucalem. Tika en ocung me miyo kony?— Pe. En bene otimo gin ma lalamdog-ca otimo.
Me agikkine Lacamaria mo otuc ki i yo acel-li. Tika iromo neno en ma tye ka bino ki i kona?— En oneno Lajudaya-ni obuto kun tye ki ret maraco atika. Omyero wange ni pol pa Lucamaria ki Lujudaya onongo pe gimarre matwal. (Jon 4:9) Pi meno, Lacamaria-ni mono onongo obiweko laco-ni labongo mine kony? Itamo ni en owaco ki i cwinye ni: 'Ngo mono ma weko akonyo Lajudaya man? En mono nongo bikonya ka an aye onongo awanne'?
Kica omako Lacamaria-ni i kare ma oneno laco-ni tye obuto i teng gudu. En onongo pe twero weko laco-ni wek oto. Pi meno, olor piny ki i wi kanane ci ocito bot laco-ni ocako dunyo wang rette. En otiyo mo ki kongo vino i wang rette. Man onongo konyo wek rette ocang. Ci en otweyo wang rette ki bongo.
Lacamaria ni oilo laco-ni motmot i wi kana. I ngeye okomo kwede i lung mot naka nio ka guo i ot welo. Ki kunnu, Lacamaria-ni opango ot bot laco-ni, ci ogwokke maber.
Yecu openyo laco ma en tye ka lok kwede-ni ni: 'Anga i kin jo adek-ki ma itamo ni obedo lawot dano-nu maber?' In igamo ningo? Mono obedo lalamdog-gi, Lalevi-ni, nyo Lacamaria-ni?—
Laco-ni ogamo ni: 'Laco ma ocung ci okonyo laco ma owane-ni aye obedo lawot dano-nu maber.' Yecu owacce ni: 'Igamo kakare. In bene cit, icitim kit meno.'
Meno mono pe obedo lapor maber atika? Lapor-ri nyutu ka maleng jo ma gubedo luwotwa. Pe gubedo luremwa macok keken. Dok bene pe gubedo jo ma rangi del komgi nen calo mewa nyo giloko lebwa keken. Yecu opwonyowa me bedo lukica bot dano mo keken kadi bed gia ki kwene, ginen nining nyo giloko leb mene.
Man aye kit ma Lubanga Jehovah tye kwede. En pe tye ki tam marac. Yecu owaco ni: 'Wonwu ma tye i polo miyo cengnge tuc bot jo maraco ki jo mabeco bene. Dok en miyo kot cwer bot jo ma kitgi atir, ki bot jo ma pe kitgi atir.' Pi meno dong, omyero wabed lukica calo Lubanga bot dano ducu.
Dong ka ineno ngat mo ma owane, ngo ma ibitimone?— Ka ngat meno oa ki i lobo mukene nyo rangi del kome pat ki megi kono? En bene obedo lawoti, dok omyero imine kony. Ka ce inongo ni itidi tutwal ma pe iromo mine kony, ci itwero lwongo ngat mo madit wek omi kony. Nyo itwero penyo pi kony ki bot abili nyo lapwony. Meno nyutu bedo ki kica, calo pa laco ma Lacamaria-ni.
Lapwony Madit mito ni wabedo lukica. En mito ni wakony jo mukene labongo parone ni gin gubedo angagi. Man aye oweko en omiyo lapor i kom Lacamaria ma lakica-ni.


INGEYO gin ma kilwongo ni lanyut, pe kumeno?— I Dul me 46 wakwano lok i kom lanyut ma Lubanga omiyo me nyutu ni pe dong ebityeko lobo kun etiyo ki pii aluka. Lukwena bene gupenyo pi lanyut wek ginge awene ma Yecu bidwogo iye, ki ka agikki piny dong cok.
Kit ma Yecu pe binen ki i polo-ni, lanyut ma dano twero nenone omyero onyut ni en dong ocako loc. Pi meno, Yecu otito jami mogo ma lupwonnyene myero gubed ma wanggi twolo me nenogi i lobo kany. Ka jami magi gutimme, nongo nyuto ni en dong odwogo dok ocako loc i polo macalo Kabaka.
Me pwonyo lupwonnyene pi ngeyo ni pire tek me bedo ma wanggi twolo, Yecu owacci: 'Kong wunen yat oduro, ki yadi mukene ducu; ka dong olot, wuneno piwu kenwu, ci wungeyo ni oro dong cok.' Ingeyo kit me wacci oro dong cok. Dong iromo ngeyone ni Armagedon tye cok ka ineno jami ma Yecu owacogi-ni ka timme.
I pot karatac man ki ma oluboni, wabineno cal pa jami ma Yecu owacci gibibedo but lanyut ma bicimo ni Ker pa Lubanga dong cok. Ka jami magi ducu dong gutimme, ci Ker pa Lubanga ma nongo Kricito aye tye Lalocce-ni, binginyo gamente mukene-ni ducu kit ma wakwano kwede i Dul me 46.
Dong myero inen maber cal ma gitye i pot karatac aryo ma gukato-ni, ci wabilok i komgi. Itwero kwano lok i kom jami ma itye ka nenogi i cal magi i Matayo 24:6-14 ki Luka 21:9-11. Nen bene namba matino tino ma kiketogi i kom cal acel acel. En namba acel-li tye i acakki me paragraf ma loko i kom cal meno. Kong dong wanen ka pol pa but lanyut ma Yecu omiyogi-ni gitye ka cobbe i kare-ni.
(1) Yecu owacci: "Wubiwinyo pi mony, ki lok ma yweko pi mony; . . . rok bilweny ki rok wadi, ki ker bene bilweny ki ker wadi." Tika dong iwinyo ka dano giloko lok i kom lweny?— Lweny me wi lobo me acel kilwenyo cakke i mwaka 1914 nio i 1918, ka dok Lweny me Wi Lobo me II (aryone) obedo i mwaka 1939 nio i 1945. Ma naka yam lweny me wi lobo onongo pud pe! I kare-ni lweny dong oromo wi lobo ducu. Nen calo nino ducu i TV, redio kacel ki karatac akwana wawinyo nyo wakwano lok i kom lweny.
(2) Yecu bene owacci: "Kec bene bipoto . . . i kabedo mapol." Kit ma gwok nyo ingeyo kwede, pe dano ducu gitye ki cam muromo me acama. Nino ducu dano alip ki alip gito pien gipe ki cam muromo.
(3) Yecu omedo ni: "Two gemo mapatpat bipoto i kabedo mapol." Tika ingeyo ngo ma two gemo obedo?— Man obedo two mo ma neko dano mapol. Two gemo mo marac atika ma kilwongo ni two aburu me Spain oneko dano ma romo milion 20 kulu i kine ka mwaka acel keken. I karewa-ni dano ma welgi kato milion 20 kulu ka pe gin mo, gubito ki two jonyo. Dok bene tye two kanca, two adunu, ki two mukene mapat pat ma neko dano alip ki alip mwaka ducu.
(4) Yecu dok omiyo but lanyut mukene kun wacci: "Oyengoyeng biyengo lobo i kabedo mapol." In mono ingeyo oyengyeng?— Oyengyeng weko ngom yenge. Odi mapol muk dok pol kare dano gito. Cakke i mwaka 1914, oyengyeng mapol obedo ka timme mwaka ki mwaka. Tika dong iwinyo lok kom oyengyeng?—
(5) Yecu owacci but lanyut mukene tye ni 'tim maraco bibedo ka medde ameda.' Man aye gin mumiyo kwalo kwo ki tim gero tye mapol i kin piny. Dano i kabedo ducu gitye ki lworo ni ngat mo twero turo odigi ci kwalo jamigi. Ma naka yam peya turo cik ki tim gero oromo but lobo ducu calo i kare-ni.
(6) Yecu omiyo but lanyut ma pire tek i kare ma en owaco ni: "Lok man me kwena maber me ker pa Lubanga gibitito i wi lobo ducu, me bedo caden bot rok ducu; ka dong lacen agikki piny bibino." (Matayo 24:14) Ka ce iye 'lok man me kwena maber-ri,' ci myero itit pire bot jo mukene. I yo ma kit meno in bene ibinywako i cobbe pa but lanyut man.
Jo mogo gitwero wacci jami ma Yecu otito pigi ni gubedo ka timme cakke con. Ento ma naka yam jami magi ducu peya gutimme i but lobo mapol dok i kare acel. Mono dong iniang te lok me lanyut man?— Te lokke ni ka waneno jami magi ducu gitye ka timme, nongo lobo marac-ci dong kicok leyo kakare ki lobo manyen pa Lubanga.
I kare ma Yecu omiyo lanyut man, en bene oloko pi kare mo madok pat ma bedo tye i mwaka. En owaco ni: "Wuleg wek ngwecwu pe otimme i cwir." (Matayo 24:20) Itamo ni ngo ma en onongo tye ka wacone?—
Wek ngat moni obwot ki i peko mogo ma poto atura i kare me ngico me cwir, ma nongo pinye miyo kwo bedo tek nyo wot pe yot, ngo ma twero timme?— Ka ce en obwot, ci nongo otute adada. Mono pe bedo me cwer cwiny ka ngat moni oto i kot ma cwer ki yamo magwar pien ni obedo ka lungo wiye i timo jami mukene ma ka cako wotte con?—
Tika iniang pen lok ma Yecu onongo tye ka wacone i kare ma en owacci pe myero kikur wang ma cwir opoto ka kicak ngwec?— En onongo tye ka wacciwa ni kit ma wangeyo ni Armagedon dong cok-ki, omyero pe wagalle me nyutu ni wamaro Lubanga ki tic pire. Ka wagalle, ci kare bibedo pe botwa me tic pi Jehovah. Pi meno wabibedo calo jo me kare me Pii Aluka ma guwinyo lok pa Nua ento pe gudonyo i yeya.
Kong dok wanen kit ma kwo bibedo kwede ka lweny madit me Armagedon okato. Wabipwonyo lok i kom gin ma Lubanga oyubo pi dano ducu ma gimarre dok gitiyo pire i kare-ni.


Pe tye buk mo me dini ma kitwero porone ki Baibul. Dok pe tye buk mo mapat ma oloko niye pa dano mapol dok pi kare malac calo Baibul. Kitungcel, pe tye buk mo mukene ma dano gungiyo i yo matut dok guloko i kome i yo marac.
Me labolle, jo mogo ma gukwano matut gikalakala ka lok ma i Baibul ma watye kwede i kare-ni tye kit ma onongo tye kwede i Baibul ma kikwongo coyone con. Ngat mo ma okwano lok i kom dini i yo matut owaco ni: "Pud watye ki akalakala ka ada kikobo coc macon kit ma onongo tye kwede." En dok omedde ni: "Watye ki kopi me Baibul ma opong ki lok ma pe tye atir, dok bene Baibul magi kikobogi cencwari mapol ata i nge coyo Baibul me acel, dok gipat ki kopi macon-ni i yo mapol mapatpat."
Jo mukene gitye ki akalakala i kom Baibul pi dini ma gudongo iye. Me labolle, lunyodo pa Faizal ma pe gubedo Lukricitayo, gupwonye ni Baibul obedo buk maleng ento ni lok ma iye kiloko woko. Faizal owaco ni: "Macalo adwogine, onongo abedo ki gung cwiny ka ngat mo mito lok bota i kom Baibul." Dok omedde ni: "Pien gin nongo gipe ki Baibul macon-ni. Dok lok ma tye i Baibulgi kiloko woko!"
Mono pire tek botwa me niang ka lok ma i Baibul kiloko nyo tye kit macon? Tam kong i kom lapeny magi: Tika onongo ibiye i kom cikke me kweyo cwiny ma Baibul miyo pi gin ma bitimme i anyim ka onongo pe ingeyo ka cikke magi kicoyo i Baibul macon? (Jo Roma 15:4) Tika onongo itwero tic ki cik ma igi lac ma i Baibul me moko tam ma lubbe ki dog tic, kwo me oti, nyo kit me worowa ka onongo obedo lok goba ma dano adana aye gucoyo?
Kadi bed ni kopi macon me Baibul ma kikwongo coyogi dong gurweny woko, pud watwero nongo kony ki i kopi mogo ma kicoyo i kare macon—man bene kwako ginacoya macon alip mapol ata ma kikobogi ki i kopi mukwongo. Kopi magi gubwot ki i cing lumone, pe guballe, dok pe kiloko kwena ma i igi nining? Kit ma gubwot kwede twero jingo cwinyi nining ni lok ma i Baibul ma itye kwede i kare-ni obedo lok ada? Kong dong inen lagam pi lapeny magi i pwony ma bitito kit ma Baibul obwot kwede.


"Ye Rwot Yecu, ci ibilarre."
Lok meno ma wic pe biwil iye-ni lakwena Paulo gin ki Cira aye guwaco bot askari mo ma gwoko mabuc i Pilipi, boma madit me Makedonia. Lok meno ma Paulo gin ki Cira guwaco-ni te lokke ngo? Wek waniang kit ma bedo ki niye i kom Yecu kubbe kwede ki laro dano ki i to, omyero kong waniang gin mumiyo wato. Nen kong gin ma Baibul pwonyo.
Dano pe kicweyogi ni myero guto
"Rwot Lubanga otero dano, oketo i poto Eden wek opur, dok ogwok bene. Ci Rwot Lubanga ociko dano ni, 'Yadi ducu ma tye i poto, camgi macalo imito; ento yat me ngeyo gin maber ki marac pe icam, pien i nino ma ibicamo iye, en aye ibito iye bene.'"
—Acakki 2:15-17.
Lubanga ocweyo Adam ci okete i poto me Eden ma opong ki lee kacel ki yadi mabeco adada. Yadi ma Adam romo camo nyiggi onongo gipol ata. Lubanga Jehovah owacci Adam pe myero ocam nyig yat mo acel dok ocikke ni ka ce ocamo ci en bito.
Tika Adam oniang cik meno ma kimiye-ni? En onongo ngeyo gin ma to obedo pien oneno ka lee gito. Ka onongo Adam kicweyo ni myero okwo ci oto i nge kare mo, ci lok ma Lubanga ocikke kwede ni nongo konye pe. Ma ka meno, Adam onongo ngeyo ni ka elubo cik pa Lubanga kun pe ecamo nyig yat meno, ci ebikwo pi naka labongo to.
Jo mukene gitamo ni yat meno cung pi tim me buto, ento meno obedo lok goba ma tere otuc. Ki lok ada, Jehovah onongo mito ni Adam gin ki dakone, Kawa, 'gunywal, gunya' ki dong 'gupong lobo dok gulo bene.' (Acakki 1:28) Kigeng ma Jehovah omiyo onongo tye pi yat kikome. Jehovah olwongo ni "yat me ngeyo gin maber ki marac" pien cung pi twerone me moko gin maber nyo gin marac pi dano. Ka Adam onongo pe ocam nyig yat-ti, en onongo binyuto ni ebedo lawiny dok etye ki pwoc pi Ngat ma ocweye ki dok omiye mot mapol.
Adam oto pien pe owinyo lok pa Lubanga
"Ki bot Adam [Lubanga] owacce ni, 'Pien in . . . icamo nyig yat ma aciki iye ni, . . . ibicamo kwon ki kwok ma cwer ki i tur nyimi, nio ka ibidok i ngom, kit ma con gikwanyi ki iye; in apwa, dok bene ibidok i apwa.'"
—Acakki 3:17, 19.
Adam ocamo nyig yat ma onongo kigenge ni pe ocam. Kwero bedo lawiny pa Adam-mi pe omyero kiter calo gin me tuko. Jemo man onongo nyuto cac pi jami mabeco ma Jehovah otimo bote. I kare ma Adam ocamo nyig yat-ti, en okwero Jehovah kun yero me lone keken ma man okele adwogi marac adada.
Adam oto kit ma onongo Jehovah owaco kwede. Lubanga onongo ocweyo Adam "ki i apwa me ngom" dok en onongo owacce ni 'bidok i ngom.' Adam dok pe okwo i yo mo mukene nyo i kabedo mapat. I nge to, Adam odok i apwa ka ma onongo kikwanye ki iye.
Wato pien wan lutino pa Adam
"Bal yam obino i lobo kun wok ki i dano acel, ka dong to obino pi bal, kit meno bene to onya oromo kin dano ducu, pien dano ducu gubalo."
—Jo Roma 5:12.
Bal pa Adam-mi okelo adwogi marac adada. Bal ma Adam otimo-ni omiyo en pe orwenyo kwo me mwaka 70 nyo 80 keken, ento orwenyo gen me kwo pi naka. Medo i kom meno, en orwenyo kwo ma pe ki roc dok onywalo lutino ma gitye ki roc.
Wan ducu wabedo litino pa Adam. Pien en aye onywalowa, man oweko pe waromo timo gin mo mapat ki lako kom me roc ma weko watimo bal ki dok wato. Paulo oloko i kom peko ma watye iye. En ocoyo ni: "An dano me kom ma gicato woko macalo opii i te bal . . . An ma koma kec kuman-ni, anga ma bilara ki i kom man ma to woko-ni?" Paulo ogamo lapeny ma en openyo ni kuman: "Apwoyo Lubanga pi Yecu Kricito Rwotwa!"
Yecu omiyo kwone wek wakwo pi naka
"Lubanga Won ocwalo Wode me bedo Lalar me lobo."
—1 Jon 4:14.
Lubanga Jehovah oketo yub me jwayo adwogi marac ma bal okelo ki dok me gonyowa ki i to pi naka. En otimo meno nining? En ocwalo Wode ma en maro ki i polo wek kinywale labongo roc calo Adam. Ento, ka iporo en ki Adam, "bal mo pe ma en [Yecu] otimo." (1 Petero 2:22) Pien en onongo pe ki roc, man weko en pe i te twec me to dok en onongo romo kwo pi naka macalo dano ma pe ki roc.
Ma ka meno, Jehovah oye ni lumone pa Yecu guneke woko. I nge nino adek, Jehovah ocere me kwo macalo dano i yo me cwiny wek en obedo ki kare me dok i polo. Ki kunnu, Yecu otero bot Lubanga wel me kwone ma pe ki roc-ci wek edwok gin ma Adam orwenyo pire ki pi likwayone. Jehovah ojolo gityer meno dok man oweko twere pi jo ma giketo niyegi i kom Yecu me nongo kwo ma pe tum.
Pi meno, Yecu owilo gin ma Adam orwenyo. En oto piwa wek wabed kwo pi naka. Baibul waco ni: 'Yecu ociro arem me to wek pi kica pa Lubanga ebil to pi jo ducu.'
Mic man miyo waniang anga ma Jehovah obedo. Rwomme me ngolo kop atir oweko pe twere pi dano ma gitye ki roc me kokke kekengi. Ento, marre kacel ki kicane oweko en ocobo gin ma en onongo mito timone i wel madit
Kicero Yecu dok kibicero jo mukene bene
"Kricito dong gicero woko ki i kin jo muto, en tye macalo wi mwaka pa jo muto. Pien dano aye mukelo to, dok bene cer pa jo muto dano mukelo. Pien macalo dano ducu to i Adam, en i kit yo acel-lu jo ducu gibimiyogi kwo i Kricito."
—1 Jo Korint 15:20-22.
Wape ki akalakala mo keken ni Yecu okwo dok oto, ento gin ango ma nyuto ni en ocer? I kin jami ma pigi tego ma omoko ni en ocer aye ni Yecu onen bot dano mapol i nino kacel ki kabedo mapat pat. I nino mo acel, en onen bot utmege makato 500 kulu. Lakwena Paulo otito lok meno i waragane ma ocoyo bot jo Korint, dok owaco ni pol lucaden mogo i kin jo-nu pud gitye kwo, ma te lokke ni pud giromo miyo caden i kom gin ma guneno dok guwinyo.
Ma dong pire tek loyo aye ni i kare ma Paulo ocoyo ni Kricito tye "wi mwaka" pa jo ma kicerogi, en onongo tye ka wacci jo mukene bene kibicerogi lacen. Yecu kikome owaco ni kare bibino ma "jo ducu ma tye i lyel . . . gibikatti woko."
Wek wakwo pi naka, omyero waket niyewa i kom Yecu
"Lubanga con omaro lobo kumeno, omiyo iye Wode acel keken, wek dano ducu ma ye en owek to, ento obed ki kwo ma pe tum."
—Jon 3:16.
Buk me Acakki loko i kom kare ma to ocakke kwede ki kit ma Paradic orweny kwede. Buk me Niyabo loko i kom kare ma gibityeko to woko ki kit ma Jehovah bidwoko kwede Paradic i lobo kany. I kare meno, dano gibikwo pi naka ki yomcwiny. Niyabo 21:4 waco ni: "To bene dong bibedo pe." Me moko ni cikke man pe bipoto nono, tyeng 5 waco ni: "Lok magi lok ma genne dok me ada." Jehovah tye ki kero me cobo gin ducu ma en ociko.
Tika iye ni "lok magi lok ma genne dok me ada"? Ci dong, pwony jami mapol madok i kom Yecu dok iket niyeni i kome. Ka itimo meno, ci ibinongo cwak pa Jehovah. Pe ibinongo motte keken i kareni ento bene ibibedo ki gen me kwo pi naka i Paradic, ka ma to bibedo pe iye matwal, "kadi kumo nyo koko, nyo arem."


Walego ni icak ki i kacakone nyo ti ki link ma tye piny-nyi.
Yeny lok akwana ki jami ma tye i multimedia i jw.org.
Nen bukkewa, vidio, kacel ki jami mukene ma tye.
Nong ngec mapol madok i komwa. Nge kakwene ma wagure iye, kit me rwatte kwedwa, ki dok kit ma itwero penyo kwede wek kikwan Baibul kwedi me nono.


"Miyo . . . wupoko kin jo ma kitgi atir ki jo maraco."—MALAKI 3:18.
WER: 61, 53
1, 2. Pingo kwo twero bedo tek adada bot lutic pa Lubanga i kare-ni? (Nen cal ma tye i pot karatac man.)
LUDAKTARI kacel ki nac mapol gitiyo i kom jo ma gitye ki two ma kobo. Gigwoko lutwo magi pien gimito konyogi. Ento mitte bene ni gugwokke wek pe gunong two ma gitye ka temme me cangone-ni. Macalo lutic pa Jehovah, wan bene watye ka wok ki i kwo ma calo meno. Pol pa wan wabedo dok watiyo kacel ki jo ma gitye ki tam ki kit mapat adada ki pa Lubanga. Man weko kwo bedo tek adada botwa.
2 I kare man me agikki-ni, jo ma pe gimaro Lubanga gicayo cikke ma lubbe ki gin matir ki gin marac. Lakwena Paulo oloko i kom kitgi marac-ci i kare ma en ocoyo waraga bot Temceo. Paulo owaco ni kit maraco magi bimedde ameda ka wawoto ki nyiko cok ki agikki me lobo man. (Kwan 2 Temceo 3:1-5, 13.) Kadi bed ni kit maraco magi weko wabedo ki ur, ento kit ma jo ma i ngetwa gitamo, giloko, nyo gikwo kwede twero gudo wan bene. (Carolok 13:20) I pwony man, wabineno apokapoka ma tye i kin kit magi ki kit pa jo pa Lubanga. Wabineno bene gin ma myero watim me gwokke wek kit magi maraco-ni pe ogudwa ka nongo wakonyo dano wek gupwony lok i kom Jehovah.
3. Kit jo mene ma kiloko i komgi i 2 Temceo 3:2-5?
3 Paulo ocoyo ni i kare me agikki, "piny bibedo marac." Dok en oryeyo kit maraco ma romo gin 19 ma binya adada i kin dano i karewa-ni. Kit magi rom ki ma Paulo oloko iye i Jo Roma 1:29-31, ento i waragane bot Temceo, Paulo dok oloko i kom kit magi i yo matut. Paulo ocako lokke ni "pien dano bibedo." Man kwako co wa ki mon, pien gin ducu gitwero bedo ki kit maraco. Ento pe dano ducu gitye ki kit maraco magi ma Paulo oloko i komgi-ni. Lukricitayo gitye ki kit mapat adada.—Kwan Malaki 3:18.
KIT MA WANENE KWEDE KEKENWA
4. Te lokke ngo ka giwacci ngat moni kette malo kene ki awaka?
4 I ngeye ma Paulo owaco ni jo mapol gibibedo ka maro komgi kengi ki lumar lim, en omedde ni dano mapol gibibedo luwakke, lucac, ki jo ma gikette malo kengi ki wakke. Jo ma gitye ki kit magi pol kare gitamo ni giber loyo jo mukene pi kit ma ginen kwede, gin ma giromo timone, nyo rwom me kwogi. Jo ma kit magi gimito ni dano gutegi calo pigi tek loyo jo mukene. Lacoc mo acel ocoyo i kom ngat ma kit meno ni: "Ki i cwinye, nongo tye keno tyer mo ka ma en gungu iye i nyimme kekene." Jo mukene guwaco ni nyatte lik adada ma weko kadi wa jo ma ginyatte bene pe gimaro neno ka jo mukene ginyatte.
5. Cwiny me awaka ogudo kadiwa jo ma gutiyo pi Jehovah ki gen nining?
5 Jehovah dag ngat ma tye ki cwiny me awaka, ma kiloko i kome i Baibul ni "dano ma tamo ni eryek pire kene." (Carolok 6:16, 17) Ki lok ada, awaka weko ngat moni dirre cen ki bot Lubanga. (Jabuli 10:4) Awaka obedo kit pa Larac. (1 Temceo 3:6) Ento ki cwercwiny madit, cwiny me awaka ogudo kadiwa jo ma gutiyo pi Jehovah ki gen. Me labolle, Kabaka Ujia me Juda obedo lagen bot Jehovah pi mwaki mapol. Ento Baibul waco ni "I kare ma en odoko tek, ocako dongo cwiny me awaka ma okelo can i kome kene, dok en otimo gin marac i wang Jehovah Lubangane." Ujia oette ki wiye ci odonyo i ot pa Lubanga ka wango odok eceta kadi bed ni onongo en pe ki twero me timo meno. Lacen, Kabaka Kejekia ma obedo lagen bot Jehovah bene odongo cwiny me awaka, ento pi kare manok.—2 Tekwaro 26:16 NW; 2 Tekwaro 32:25, 26.
6. Ngo ma onongo twero weko Daudi dongo cwiny me awaka? Ento pingo en omedde ki bedo ngat mamwol?
6 Jo mukene gidongo cwiny me awaka pien ni ginen mamwonya, gingene adada, gitye ki diro me wer, gitye ki gupu madwong, nyo jo mukene terogi calo pigi tek loyo luwotgi. Daudi onongo tye ki jami magi ducu, ento en omedde ki bedo ki cwiny me mwolo pi kare me kwone ducu. Me labolle, i nge kare ma Daudi oneko Goliac, Kabaka Caulo owaci Daudi twero nyomo nyare. Ento Daudi owaco ni: "An anga, ki kwarina jo mene, ki doggola pa kwaragi gin anga-gi i kin jo Icrael, ma miyo abedo cwar nya pa kabaka-ni?" (1 Camuel 18:18) Ngo ma okonyo Daudi me bedo ngat mamwol? En onongo ngeyo ni etye ki kit mabeco, kero, ki dong mot meno pien Jehovah mwol dok oketo cwinye i kome. (Jabuli 113:5-8) Daudi onongo ngeye ni gin mo keken maber ma etye kwede oa ki bot Jehovah.—Por ki 1 Jo Korint 4:7.
Dano gitwero bino i woro me ada pi cwiny me mwolo ma Lutic pa Lubanga gitye kwede
7. Gin ango ma bikonyowa me nyuto cwiny me mwolo?
7 Calo Daudi, jo pa Jehovah i kare-ni bene gitute me bedo jo mamwol. Gudo cwinywa adada me ngeyone ni Jehovah, ma en aye Lubanga ma Malo Twal, bene mwol. (Jabuli 18:35) Watute me keto lok man i tic: "Wuruk cwiny ma miyo wuparo pi can pa luwotwu, wubed ki kica, mwolo, woro ki diyo cwiny." (Jo Kolocai 3:12) Wangeyo bene ni "mar pe lanyeko, pe wakke." (1 Jo Korint 13:4) Ka jo mukene guneno ni wamwol, ci bene gitwero bedo ki miti me ngeyo lok i kom Jehovah. Kit macalo laco ma pe i niye twero jolo woro me ada pi kit mabeco pa dakone ma Lakricitayo, jo mukene bene gitwero bino i woro me ada pi cwiny me mwolo ma Lutic pa Lubanga gitye kwede.—1 Petero 3:1.
KIT MA WATERO KWEDE JO MUKENE
8. (a) Jo mogo i kare-ni gineno nining ka lutino pe giwinyo lunyodogi? (b) Gin ango ma Baibul waco ni lutino myero gutim?
8 Paulo otito kit ma jo mukene bitero kwede luwotgi i kare me agikki. En ocoyo ni lutino pe gibiwinyo lunyodogi. I kare-ni, buke, filim, ki yub me telebijon mapol weko nen calo pe obedo gin marac ka lutino pe gitye luwiny bot lunyodogi. Ento lok ada tye ni ka lutino pe gitye luwiny, ci man balo wat ma tye i kin jo me ot, ma en aye te guti pa jo me tedero me kabedo moni. Dano gungeyo lok ada meno nicakke wacon. Me labolle, i kare macon i lobo Grik, ngat mo ma ogoyo lunyodone onongo rwenyo twero ma en tye kwede i kabedo meno. I te cik pa Luroma, ngat ma ogoyo wonne onongo kimiye pwod ma rom ki pa lanek. Cik manyen wa ki cik macon ducu gimiyo cik bot lutino ni myero guwor lunyodogi.—Nia 20:12; Jo Epeco 6:1-3.
9. Gin ango ma bikonyo lutino me winyo lunyodogi?
9 Gin ango ma twero konyo lutino me bedo luwiny bot lunyodogi kadi bed jo ma orumogi pe gitye luwiny? Ka lutino gitamo i kom jami ducu mabeco ma lunyodogi otimo pigi, ci man weko gibedo ki cwiny me pwoc kacel ki miti me bedo luwiny bot lunyodogi. Jo matino myero bene guniang ni Lubanga, ma en aye Wonwa ducu, mito ni lutino guwiny lunyodogi. Ka jo matino giloko maber i kom lunyodogi, ci gikonyo luremgi me bedo luwiny bot lunyodogi. Ngene kene ni ka lunyodo pe gibimaro lutinogi, ci twero bedo tek bene ki lutino me winyogi. Ento ka latin winyo ni lunyodone gimare, ci man konye me bedo lawiny botgi kadi bed i kine mukene nongo tek. Omego mo matidi ma nyinge Austin owaco ni: "Kadi bed pol kare nongo amito wene ki i lubo cik ma guketo, lunyodona ginyuto niango ka gitye ka keto cik, gitito tyen lok muweko giketo cik meno, dok giweko doggola dong twolo me lok botgi. Man okonya me bedo lawiny botgi. Onongo aneno ni giparo pira, dok man oweko abedo ki miti me yomo cwinygi."
10, 11. (a) Kit maraco ango ma ginyuto ni dano pe gimaro luwotgi? (b) Lukricitayo gitye ki mar ma lakwene pi jo mukene?
10 Paulo bene otito kit mogo ma ginyuto ni dano pe gitye ki mar pi luwotgi. I nge wacone ni lutino "pe gibiwinyo lunyodogi," en otito ni dano pe gibimiyo pwoc. Man niange, pien jo ma pe gimiyo pwoc pe gineno gin maber ma jo mukene gitimo pigi. Paulo dok owaco ni dano gibibedo jo ma pe genne. Pe gibilubo cikkegi me kuc, man te lokke ni pe gibibedo ki miti me gwoko kuc i kingi ki jo mukene. Gibedo lunywar jo mukene, ki luroro, kun giwaco lok makec ki marac i kom jo mukene ki bene wa i kom Lubanga. Dok gibibedo lucok dog jo mukene, ma giwaco lok goba me balo nying luwotgi. *—Nen lok ma tye i tere piny.
11 Lutic pa Jehovah dok gipat adada ki pol pa dano ma i lobo pien gin ginyuto mar me ada bot luwotgi. Dok meno aye gin ma gubedo ka timone nicakke wacon. Ki lok ada, Yecu owaco ni, i kin Cik pa Moses, tye cik acel keken ma pire tek loyo cik ni myero wamar luwotwa, meno aye cik ni myero wamar Lubanga. (Matayo 22:38, 39) Yecu bene owaco ni kibingeyo Lukricitayo me ada pi mar ma ginyuto i kingi. (Kwan Jon 13:34, 35.) Lukricitayo me ada gimaro kadi wa lumonegi.—Matayo 5:43, 44.
12. Yecu onyuto mar nining bot jo mukene?
12 Yecu onyuto ni en emaro dano adada. En otimo meno kun woto i boma ki boma ka tito bot dano lok me kwena maber madok i kom Ker pa Lubanga. En ocango lutowang, lungolo, ludobo, ki ludingit. En bene ocero jo ma guto. (Luka 7:22) Yecu bene omiyo kwone me laro dano, kadi bed ni jo mapol onongo pe gimarre. Yecu olubo kit me mar pa Wonne labongo roc mo keken. I twok lobo-ni lung, Lucaden pa Jehovah gilubo lanen pa Yecu kun ginyuto mar bot jo mukene.
13. Mar ma wanyuto bot jo mukene twero konyogi nining me bedo ki miti me pwonyo lok i kom Jehovah?
13 Ka wanyuto bot jo mukene ni wamarogi, ci man twero weko gibedo ki miti me ngeyo lok ada i kom Wonwa me polo. Me labolle, laco mo i Thailand ocito i gurewa me rijon, dok ogudo cwinye adada me neno kit ma utmege ginyuto mar i kingi. I kare ma en odok gang, en openyo ni Lucaden pa Jehovah gukwan kwede Baibul kiryo i cabit acel. Dok en otito kwena bot wadine ducu. I nge dwe abicel keken, laco-ni omiyo pwonye me acel me kwano Baibul i Ot me Ker. Wan tika watye ka nyuto mar bot jo mukene? Penye kekeni ni: 'Tika atye ka timo jami ducu ma atwero me konyo jo ma i gangwa, i kacokkena, ki dong i ticca me pwony? Tika atemme me neno jo mukene kit ma Jehovah nenogi kwede?'
ORUDI KI LATIN ROMO
14, 15. Kit maraco ango ma jo mapol ginyuto? Jo mogo guloko kitgi nining?
14 I kare man me agikki-ni, dano bene ginyuto kit mogo maraco ma myero wagwokke kwede. Me labolle, jo mapol gidag gin mo keken maber. Jo magi gidag gin maber dok gijemo bene iye. Jo magi mitigi pe jukke, dok giger. Jo mogo gitye atata ma pe giparo piny. Gitimo jami labongo tam dok pe giparo kit ma gin ma gitimo twero gudo kwede jo mukene.
15 Jo ma onongo giger calo lee dong guloko kitgi woko. Kitito pi alokaloka magi wacon i Baibul. (Kwan Icaya 11:6, 7.) I wang ginacoya meno, wakwano lok i kom lee mager calo orudi ki labwor, ma gibedo ki kuc kacel ki lee ma gang, calo latin romo ki latin dyang. Pingo gibibedo ki kuc? Baibul medde ni: "Pien lobo ducu bipong ki ngec pa [Jehovah]." (Icaya 11:9) Lee pe gitwero pwonyo lok i kom Jehovah, pi meno, lok pa lanebi man cung pi kit ma dano giloko kwede kitgi.
16. Baibul okonyo jo mukene nining me loko kitgi?
Pe yot me timo alokaloka i kwowa, ento cwiny pa Lubanga bikonyo jo ma gimito yomo cwinye
16 Utmegiwa mapol onongo yam giger calo orudi, ento i kare-ni dong gibedo ki kuc ki jo mukene. Itwero kwano lok mapol i komgi i pwony ma wiye tye ni "Baibul Loko Kwo pa Dano," ma kati kare ki kare i jw.org. Jo ma gingeyo Jehovah dok gitiyo pire pe gitye calo jo ma gibimako dini dok gibilubo i kitgi ma nen ki woko keken, kun gikwero tekone woko. Jo magi giporo odenge ni giworo Lubanga, ento gin ma gitimo nyuto ni pe giworo Lubanga. Kadi bed kumeno, tye jo mapol i kin jo pa Jehovah ma onongo giger adada ento dong 'guruko kit pa dano manyen ma giketo i cal pa Lubanga kikome i ada me kit ma atir ki maleng.' (Jo Epeco 4:23, 24) Ka dano gupwonyo lok i kom Lubanga, giniang ni myero gilub cikke. Man konyogi me loko gin ma onongo giye iye con, kit ma onongo gitamo kwede, ki kit me kwogi. Pe yot me timo alokaloka magi ducu, ento cwiny pa Lubanga bikonyo jo ma gimito yomo cwiny Lubanga ki cwinygi ducu.
"POKKE WOKO KI I KOM JO MACALO MENO"
17. Wagwokke nining wek kit maraco pa jo ma pe giworo Lubanga pe ogudwa
17 Tye ka doko yot dong adada i kare-ni me neno apokapoka ma tye i kin jo ma giworo Lubanga ki jo ma pe giwore. Myero wagwokke adada wek kit maraco pa jo ma pe giworo Lubanga pe ogudwa. Wamito lubo tira ma Jehovah omiyo ni myero wapokke woko ki i kom jo ma kiloko i komgi i 2 Temceo 3:2-5. Ki lok ada, pe watwero wene woko kwicikwici ki i kom jo ducu ma gitye ki kit maraco. I kine mukene nongo watiyo kacel, wakwano kwedgi i cukul acel, nyo wabedo kacel. Ento pe mitte ni watam calo gin nyo watim gin ma gitimo. Gin ango ma twero konyowa? Watwero jingo watwa ki Jehovah ka wakwano Baibul ki dok wayero lirem ma gimarre.
18. Lokwa ki kitwa twero konyo jo mukene nining me ngeyo Jehovah?
18 Wamito bene ni wakonyo jo mukene wek gunge Jehovah. Ti ki kare mo keken me miyo caden, dok leg Jehovah wek okonyi me waco lok mupore i cawa ma rwatte. Myero wawek jo mukene gunge ni wan Lucaden pa Jehovah. Ci kitwa maber bikelo deyo i kom Lubanga ento pe i komwa kenwa. Jehovah opwonyowa me "kwero lubo kit pa jo ma pe lworo Lubanga, kacel ki miti ducu me lobo man, dok . . . me gwokke kenwa wek wabed ma cwinywa atir, kun walworo Lubanga" (Tito 2:11-14) Ka walubo lanen pa Jehovah ki dok watimo gin ma en mito ni watim, ci jo mukene gibinenone. Jo mogo bene gitwero wacone ni: "Wek wanywak wot kwedi, pien wawinyo ni Lubanga tye kwedwu."—Jekaria 8:23.
^ para. 10 Nyig lok me leb Grik ma kigonyo ni "lucok dog jo mukene" nyo "ladot" aye di·aʹbo·los. Ki i Baibul, kitiyo ki nyig lok man calo nying me dog tic pa Catan, ma en aye ngat ma lacok lok goba i dog Jehovah.


"BAC twero wot, ento Chinese-si myero odong!" Man aye gin ma lamego mo ma nyinge Alexandra owinyo i kare ma obedo i bac me ngolo wang lobo ma tye i kin lobe aryo ma i South America. En okatti woko me neno gin ma tye ka timme ci onongo laco Chinese mo ma tye ka codo leb Spanish kun temme me tito pekone bot askari ma gwoko wang lobo. Kit macalo Alexandra onongo cito i kacokke pa Lucaden pa Jehovah ma kiloko iye leb Chinese, en ojalle me gonyo leb.
Laco-ni owacci en ebedo i lobo meno ento kikwalo karatac ki centene ducu. I acakkine, askari-ni pe oye lokke dok otamo ni Alexandra tye ka tero laco-ni me tic macalo opii. Lacen, en oye lok pa laco-ni, ento kingolo i wiye wel cente ma myero ocul pi bedo labongo karatac me wot. Kit macalo en onongo pe ki cente mo, Alexandra ojalle me denne dolla 20. Laco-ni opwoye matek adada dok owaco ni ebicule cente ma kato dolla 20. Alexandra otito ni pe emito ni kicule cente makato; cwinye obedo yom me miyo kony bot laco-ni pien otamo ni meno obedo gin matir. En omiyo ki laco-ni buke mogo ma jenge i Baibul dok ocuko cwinye me kwano Baibul ki Lucaden pa Jehovah.
Tye me yomcwiny adada me winyo pi kony ma ngat moni omiyo bot dano ma en pe ngeyo, dok labongo akalakala mo, dano me dini ducu ki lukamfiri bene gikonyo dano i yo acel-li. In tika onongo ibijalle me miyo kony ki cwinyi ducu kit meno? Lapeny meno tugo miti pien Yecu owacci: "Miyo mot kelo gum [yomcwiny] makato gamo agama." (Tic 20:35) Lucayan bene gitye ki miti madit i lok man pien ni lukwed lok gunongo ni miyo mic kelo adwogi maber. Kong wanenu kit ma man twere kwede.
"NGAT MA MIYO JAMINE KI YOMCWINY"
Jami mutimme nyuto ni miyo mic pol kare kelo yomcwiny. Lakwena Paulo ocoyo ni "Lubanga maro ngat ma miyo jamine ki yomcwiny." En onongo tye ka lok i kom Lukricitayo ma gumiyo mot me konyo can pa luye luwotgi. (2 Jo Korint 8:4; 9:7) Paulo onongo pe tye ka wacci gumiyo mot pien cwinygi yom. Ma ka meno, cwinygi obedo yom pien gumiyo mot.
Adada, ma lubbe ki kwed mo acel, miyo mot "tugo but adamwa ma kubbe ki yomcwiny, ribbe ki dano, ki gen, dok weko wawinyo maber." Kwed mukene ma kitimo onongo ni "miyo cente bot ngat mukene omedo yomcwiny pa dano ma kato tic ki cente meno pigi kengi."
Tika i nino mo itamo ni pe iromo miyo mot pi peko mo ma odiyi? Lok ada tye ni ngat acel acel twero nongo yomcwiny ma bino ki i "miyo jamine." Ka kimiyo ki cwiny matir, pe mitte ni welle myero obed dit. Lacaden pa Jehovah mo ocwalo waraga kacel ki cente mo bot jo ma goyo magajin man, kun wacci: "Pi mwaki mapol dong, abedo ka bolo cente manok keken i Ot me Ker." Ento, en omedde ni: "Lubanga Jehovah odwoko bota mot mapol makato gin ma amiyo-ni. . . . Apwoyowu pi yabo yo botwa me miyo mot man—pien kweyo cwinya mada."
Ngene kene ni miyo mot pe kwako miyo cente keken. Tye yo mukene mapol me miyo mot.
MIYO MOT BER PI YOTKOMI
Baibul otito ni: "Dano ma lakica limo kony pire kene, ento dano mager keto ret i kome kene." (Carolok 11:17) Jo ma lukica cinggi yot, dok gitye atera me jalle kengi—kun gimiyo cawagi, kerogi, ki jami mukene. Yo me kwo man kelo botgi adwogi mabeco mapol, ma i kine tye iye yotkom.
Kwed nyuto ni jo ma dyere me konyo jo mukene pol kare pe giwinyo arem madwong i komgi dok cwinygi pe tur tutwal. Ka kiporogi ki jo mukene, komgi yot loyo. Miyo mot ki yomcwiny yubo yotkom pa jo mogo ma giyelle ki two ma pe cang, calo multiple sclerosis nyo two jonyo. Kinongo bene ni lumero ma gitye ka yelle me weko kongo pol kare pe gibedo ki cwercwiny madwong dok pe gidok cen i mero ka gikonyo jo mukene.
Jo mogo tamo ni tyen lok mumiyo meno timme aye ni ngat ma tye ki "cwiny me kica dok tero dano i yo matir pe bedo ki kare me dongo kit maraco." Miyo mic romo weko wi pye mot dok dwoko preca piny. Dok jo ma luotgi oto woko arem cwinygi kwe oyot ka gimine me konyo jo mukene.
Dong pe tye akalakala mo ni miyo mot ber piri.
MIYO MOT WEKO JO MUKENE BENE GIDONGO CWINY MENO
Yecu ocuko cwiny lulub kore ni: "Wumi, ci gibimiyowu. Gibimiyowu gin ma gipimo maber i korwu, ma gidilo, ma giyengo, ma o. Pien kit gin ma wupimo kwede jami, en aye bene gibipimo kwede jami botwu." (Luka 6:38) Ka imaro miyo mot, dano mukene gibidok iye ki pwoc dok bitugo cwinygi bene me miyo jamigi. Pi meno, miyo mot kelo note dok jingo lirem.
Lucayan ma gukwedo kit ma dano tero kwede luwotgi gutyeko niang ni "jo ma maro nyuto cwiny me kica pol kare gicuko cwiny jo mukene me nyuto kica bene." Ki lok ada, "kadi kwano lok i kom kit ma dano gunyuto kwede kica bene tugo cwiny jo mukene me timo gin meno." Dong, ma lubbe ki kwed mo, "dano acel keken romo tugo cwiny dano miya mapol me bedo lukica, kadi wa jo ma en peya orwatte kwedgi dok pe ngeyogi." In mono pe imito bedo i kabedo ma kit meno? Ada, mot mapol onongo bibedo tye kono onongo pol pa dano ginyuto yot cing.
Gin acel mutimme i Florida, U.S.A. nyuto adwogi maber ma bino pi miyo mot. Gurup mo pa Lucaden pa Jehovah gudyere me miyo kony i kare ma kot ma ocwer ki yamo magwar ci obalo odi pa dano. I kare ma gitye ka kuro jami ticgi i ot ma omyero guyub-bi, guneno ni cel pa jirani oballe woko, ci gudyere me yubone. Jirani meno lacen ocoyo waraga bot gang kal pa Lucaden pa Jehovah kun waco ni, "Abibedo ki pwoc botwu nakanaka. Anongo ni jo magi aye jo ma kitgi beco loyo ma dong arwatte kwedgi." Pwoc madit ma en obedo kwede otere me miyo mot madit me cwako tic pa Lucaden pa Jehovah.
LUB LANEN MABER LOYO ME MIYO MOT
Kwed mo acel ma lucayan gutimo nyuto ni "nen calo tye i remowa me konyo jo mukene." Kwed man onongo ni lutino matino "cako bedo ki miti me konyo dano ma peya gupwonyo lok." Pingo? Baibul omiyo lagam i kare ma owacci "Lubanga ocweyo dano i kit calle kikome," ma te lokke ni gitye ki kit pa Lubanga.—Acakki 1:27.
Yot cing tye i kin kit mabeco pa Lacwecwa Jehovah. En omiyowa kwo ki jami ducu ma mitte wek wabed ki yomcwiny. (Tic 14:17; 17:26-28) Watwero ngeyo Wonwa me polo ki yubbe piwa ka wakwano Baibul. Buk meno bene nyuto ni Lubanga otyeko keto yub pi anyim ma bikeliwa yomcwiny. * (1 Jon 4:9, 10) Kit macalo Lubanga Jehovah aye lami mic ma cinge yot loyo dok kicweyo in i calle-ni, pe omyero ibed ki ur ni miyo jamini kun ilubo lanen pa Lubanga ber piri dok yomo cwinye.—Jo Ibru 13:16.
Wi pud po i kom Alexandra, ma kiloko i kome i acakki me pwony man? Lokke otum nining? Kadi bed lawot mukene i bac owacce ni obalo centene nono, laco ma en okonyo-ni okubbe ki luwote i boma ma bac ocung iye i nge ngolo boda, ci oculo banya me dolla 20 cutcut. Medo i kom meno, laco-ni olubo tam pa Alexandra ci ocako kwano Baibul. Cwiny Alexandra obedo yom mada me rwatte ki laco-ni doki i nge dwe adek i gure madit pa Lucaden pa Jehovah ma obedo i leb Chinese i lobo Peru. Me nyuto pwocce pi jami ducu ma Alexandra otimo pire, laco-ni olwonge kacel ki jo ma owoto kwede i gure madit man me bino ka cam i otel ma mege.
Miyo mic ki konyo jo mukene kelo yomcwiny madwong. Ber dong loyo ka itwero bene konyo dano me ngeyo Lubanga Jehovah, ma en aye Lami mot mabeco ducu! (Yakobo 1:17) In tika itye ka nongo adwogi maber ma bino pi miyo mot?


WAKWO i lobo ma opong ki ayelayela, pi meno twero bedo tek adada me bedo ki kuc. Kadi bed ni watye ki kuc manok, yot bene adada me rwenyone woko. Gin ango ma Baibul waco ni omyero watim wek wabed ki kuc me ada dok marii? Dok watwero konyo jo mukene me timo meno nining?
NGO MA OMYERO WATIM?
Wek wanong kuc kikome, omyero wabed agonya labongo lworo, dic, nyo par mo marac. Mitte ni wabed ki lurem mabeco bene, ento ma pire tek loyo omyero wabed ki wat macok ki Lubanga. Watwero timo meno nining?
Cik pa Jehovah ki cik ma igi lac keliwa adwogi maber kare ducu. Ka walubo cik magi, nongo watye ka nyuto ni wageno Jehovah dok wamito ni wabed ki wat macok kwede. (Jeremia 17:7, 8; Yakobo 2:22, 23) Man biweko Jehovah nyiko cok botwa dok biminiwa kuc ki wic ma opye mot. Icaya 32:17 waco ni: "Kit ma atir bikelo kuc, dok bikelo bene bedo mot ki gen ma bedo nakanaka." Wanongo kuc me ada ka wabedo luwiny ki cwinywa ducu bot Jehovah.—Icaya 48:18, 19.
Jehovah ominiwa mot mo ma mwonya adada wek okonywa me bedo ki kuc marii. Mot man obedo cwiny mere maleng.—Tic pa Lukwena 9:31.
CWINY PA LUBANGA KONYOWA ME BEDO KI KUC
Lakwena Paulo owaco ni kuc tye i kin "nyig ma nyak pi cwiny maleng." (Jo Galatia 5:22, 23) Kit macalo cwiny maleng pa Lubanga aye kelo kuc-ci, omyero wawek otelwa ka wamito ni wabed ki kuc. Watwero timo man nining?
Me acel, omyero wakwan Lok pa Lubanga kare ducu. (Jabuli 1:2, 3) Ka walwodo matut ngo ma wakwano, cwiny maleng konyowa me niang kit ma Jehovah tamo kwede i kom jami mapatpat. Me labolle, wapwonyo kit me gwoko kuc ki dok pingo kuc pire tek bote. Ka waketo i tic jami ma wapwonyo ki i Baibul, ci wabibedo ki kuc me ada dok marii i kwowa.—Carolok 3:1, 2.
Me aryo, omyero waleg pi cwiny maleng pa Lubanga. (Luka 11:13) Jehovah ocikke bot jo ducu ma gilege pi kony ni: 'Kuc pa Lubanga ma kato ngec pa jo ducu bigwoko cwinywu ki tamwu maber i Kricito Yecu.' (Jo Pilipi 4:6, 7) Ka wabedo ki wat macok ki Jehovah, dok wajenge i kom cwiny mere maleng, wabinongo kuc me ada ki wic ma opye mot.—Jo Roma 15:13.
Baibul dong okonyo jo mapol me loko kwogi, dok bene kuc tye i kingi ki Jehovah kacel ki jo mukene. Jo magi guloko kwogi nining?
KIT MA JO MOGO GUNONGO KWEDE KUC ME ADA
Ma peya gupwonyo ada, omegiwa ki lumegiwa mukene onongo gitye ki kiniga malyet dok giger. Ento gutiyo matek me loko kitgi, dong i kare-ni gitye lukica, gidiyo cwinygi, dok gibedo ki kuc ki jo mukene. * (Nen lok ma tye i tere piny.) (Carolok 29:22) Kong wanenu kit ma omego ma nyinge David ki lamego ma nyinge Rachel guloko kwede kitgi.
Ma peya David opwonyo ada, en onongo loko marac dok ki gero bot lunyodone ki lutino ma ganggi. Ento en oniang ni myero elok kite. En onongo kuc nining? David owaco ni, "Acako keto i tic cik ma igi lac me Baibul, dong macalo adwogine, woro i kin an ki jo gangwa odongo."
Kabedo ma Rachel odongo iye ogudo kwone i yo marac adada. En otito ni, "Kadi wa i kare-ni, pud alwenyo ki cwiny me akemo pien adongo i paco ma danone giger mada." Ngo ma okonyo Rachel me nongo kuc? En owaco ni, "Abedo ka lega ki jenge i kom Jehovah."
David gin ki Rachel gitye i kin jo mapol ata ma dong gunongo kuc pien guketo cik ma igi lac me Baibul i tic dok gunongo kony pa cwiny maleng. Kadi bed ni watye ka kwo i lobo ma opong ki akemo ki gero, pud watwero bedo ma wiwa opye mot. Man bikonyowa me bedo maber ki jo gangwa kacel ki omegiwa ki lumegiwa me kacokke. Ento Jehovah wacciwa ni omyero 'wabed ki kuc ki dano ducu.' (Jo Roma 12:18) Meno tika twere? Dok pingo pire tek ni watute me bedo ki kuc ki jo mukene?
TUTE MATEK ME BEDO KI KUC KI JO MUKENE
I ticwa me pwony, watito kwena me kuc ma kwako Ker pa Lubanga. (Icaya 9:6, 7; Matayo 24:14) Jo mapol gimaro kwena man dok gijolo. Macalo adwogine, pe dong giwinyo calo konygi pe dok akemo pe makogi i kom jami maraco ma timme i lobo-ni. Kombeddi dong gitye ki gen me ada pi anyim, dok man miyo gibedo ki miti me 'yenyo kuc.'—Jabuli 34:14.
Kadi bed kit meno, pe dano ducu gijolo kwenawa, tutwalle i acakkine. (Jon 3:19) Kadi gujolo kwenawa nyo pe, Lubanga miyowa cwiny mere maleng. Cwiny man konyowa me bedo ki kuc dok ki woro ka watito kwena. I yo man nongo watye ka lubo tam pa Yecu ni: 'Ka wudonyo i ot kong wumot dano ma i ot meno. Ci ka ot meno myero, wumi kuc i kom jo me ot meno; ento ka ce pe myero, ci wuwek kucwu odwog cen botwu.' (Matayo 10:11-13) Ka watye ki cwiny ma kit meno, ci wabibedo ki kuc labongo paro pi gin ma dano timo nyo giwaco. Dok wiwa po ni pud waromo bedo ki kare me konyo jo magi i anyim.
Waromo bene kelo kuc ka wanyuto woro ka watye ka lok ki ludito me gamente, kadi bed ni pe gicwako ticwa. Me labolle, i lobo mo acel i Afrika, gamente onongo pe ye ni wager Odi me Ker. Omegiwa onongo gingeyo ni omyero gitute me cobo peko man i yo me kuc. Pi man, gucwalo omego mo ma munu ma yam con kong otiyo calo lamiconari i lobo meno wek ocit olok ki Ambassador ma i London kun tite kit ma Lucaden pa Jehovah gitye ka tito kwede kwena me kuc i lobo meno.
Omego-ni owaco ni: "I kare ma ao i ka jolo wele, aneno ki i ruk pa dako ma lajol wele-ni ni en a ki i kaka mo ma yam con apwonyo lebgi. Pi meno amote i leb tugi kikome. Ki twon ur madit, dako-ni openya ni, 'Gin ango ma okeli kany?' Ki mwolo, agame ni amito neno Ambassador. Dako-ni ogoyo cim bot Ambassador, ci Ambassador okato woko ki i opicce obino omota ki leb tugi. I ngeye, en ociko ite owinyo ka atitte kit ma Lucaden pa Jehovah gitye ka tito kwede kwena me kuc i lobogi."
I kare ma Ambassador owinyo lok pa omego-ni, en oniang kit ma ticwa woto kwede ci man okonye me weko cwiny me apokapoka. Ma pe orii, ludito me gamente meno guloko tamgi ci guye ni Lucaden pa Jehovah guger Odi me Ker. Omege me lobo meno cwinygi obedo yom adada! Dong onen ka maleng ni, ka wanyuto woro bot jo mukene, ci wakelo kuc.
BED KI KUC PI NAKA
I kare-ni, jo pa Jehovah gitye ka nongo mit pa paradic me cwiny, kun giwore ma gitye ki kuc i kingi. Wan ducu watwero medo kuc man ka watiyo matek me bedo ki kuc i kwowa ki acel acel. Pi meno, wabedo ki gen ni Jehovah cwinye yom i komwa. Dok i lobo manyen en biminiwa kuc marii pi naka.—2 Petero 3:13, 14.
^ para. 13 Wabinyamo lok i kom kica i anyim i pwony macalo man ma kati kare ki kare ma loko i kom nyig ma nyak pi cwiny maleng.


ONONGO mono pe bedo ber ka dano ducu gitimo jami mabeco?— Ento pe tye ngat mo ma timo jami mabeco kare ducu. Tika ingeyo pingo i kine mukene wan ducu watimo jami maraco, kadi bed ni wamito timo jami mabeco?— Pien wan ducu kinywalowa ki bal. Ento jo mogo gitimo jami maraco mapol adada. Gidag jo mukene dok giwanogi akaka. Itamo ni giromo lokke ci gipwonnye gidoko jo mabeco?—
Nen kong laco ma tye i cal-li, ma tye ka gwoko bongi pa jo ma gitye ka celo Citefano ki got-ti. Luibru gilwonge ni Caulo, ento Luroma gilwonge ni Paulo. Cwinye yom ni kitye ka neko Citefano ma tye lapwonnye pa Lapwony Madit-ti. Kong wanenu pingo Caulo otimo jami maraco kit man.
Caulo onongo tye lamemba me dul dini pa Lujudaya ma kilwongogi ni Luparicayo. Luparicayo onongo gitye ki Lok pa Lubanga, ento giketo cwinygi tutwalle i pwony pa lutela dinigi mogo. Man oweko Caulo obedo ka timo jami maraco.
I kare ma kimako Citefano i Jerucalem, Caulo onongo tye kunnu. Gitero Citefano i kot, ka ma lungolkoppe mogo onongo gitye Luparicayo. Kadi bed kiwaco jami maraco i kom Citefano, en pe obedo lwor. En oloko ki tekcwiny dok omiyo caden maber i kom Jehovah ki Yecu bot lungolkop-pi.
Ento lungolkop magi onongo pe gimaro gin ma guwinyo. Gin onongo dong gingeyo lok mapol madok i kom Yecu. Guweko kineko Yecu i kare manok mukato angec ma peya gin man otimme! Ento lacen, Jehovah oweko Yecu odok i polo. Ma ka loko kitgi, lungolkop magi gubedo ka lweny i kom lupwonnye pa Yecu.
Lungolkop magi gumako Citefano ci gutere i nge gang. Gugoye malit adada wa i ngom ka gucele ki got. Dok Caulo onongo tye kunnu kit ma itye ka nenone i cal-li. En otamo ni pore me neko Citefano.
Ingeyo pingo Caulo otamo kumeno?— Caulo onongo obedo Laparicayo wa i kare meno, dok en onongo ye ni pwony pa Luparicayo duc tye atir. En onongo neno Luparicayo calo jo ma gitye lanen maber, pi meno en olubo kitgi.
Ngo ma Caulo otimo i kare ma kineko Citefano?— En otemo tyeko lupwonnye pa Yecu mukene-ni woko! En onongo cito wa i gangigi ci ywayo co ki mon tektek. I ngeye, tweyogi i buc. Lupwonnye mapol guringo woko ki i Jerucalem, ento pe guweko tito kwena i kom Yecu.
Man omedo adage pa Caulo ameda i kom lupwonnye pa Yecu. Pi meno en ocito bot Lalamdog Madit Kayapa wek enong twero me mako Lukricitayo ma gitye i Damaciko. Caulo onongo mito ni ekelgi i Jerucalem macalo lumabuc wek kiminigi pwod. Ento i kare ma en tye ka cito i Damaciko, gin mo me aura adada otimme.
Dero oryeny ki i polo, ci dwan mo owacci: 'Caulo, Caulo, pingo itye ka una?' Yecu aye onongo tye ka lok ki i polo! Derone oryeny ma oneko wang Caulo woko, dok jo ma guwoto kwede aye gupeye ki cinge gutere i Damaciko.
I nge nino adek, Yecu onen i wang lek bot lapwonnye mo ma nyinge Anania i Damaciko. Yecu owacci Anania olim Caulo, oyab wange, dok bene olok kwede. Caulo ojolo lok me ada madok i kom Yecu i kare ma Anania oloko kwede. I ngeye ocako neno piny. Kit me kwone ducu olokke, ci en odoko latic ma lagen pa Lubanga.—Tic pa Lukwena 9:1-22.
Dong iniang pingo Caulo onongo timo jami maraco?— Pien ni kipwonye ki jami ma pe tye kakare. En obedo ka lubo kor jo ma pe gin lugen bot Lubanga. Dok en onongo tye i dul pa jo mo ma gitero tam pa dano calo gin ma pire tek loyo Lok pa Lubanga. Ento pingo Caulo oloko kwone ci ocako timo jami mabeco, kadi bed ni Luparicayo mukene-ni onongo pud gimedde ki lweny i kom Lubanga?— Pien Caulo onongo pe dag lok me ada. Pi meno, i kare ma kinyuto bote gin matir, en onongo tye atera me lubone.
Tika ingeyo kit ma kicako lwongo kwede ki Caulo?— Kicako lwonge ni lakwena Paulo, lakwena pa Yecu. Wi myero opo ni Paulo ocoyo bukke mapol me Baibul makato ngat mo keken.
Tye dano mapol ma gitye calo Caulo ma giromo lokke. Ento man pe yot pien tye ngat mo ma tye ka tic matek adada ma weko dano gitimo jami maraco. Tika ingeyo ngat meno?— Yecu oloko i kome i kare ma Yecu onen bot Caulo i yo ma cito Damaciko. Ki i yo, Yecu oloko ki Caulo ki i polo kun wacci: 'Abiori me yabo wang dano wek gua woko ki i colpiny, gubed i ceng, gua woko ki i te twer pa Catan, gulokke bot Lubanga.'
Catan Larac-ci aye tye ka temme wek dano ducu gutim jami maraco. Tika inongo tek tutwal i kine mukene me timo gin matir?— Wan ducu wanongo tek. Catan weko timo gin matir doko tek. Ento tye tyen lok mukene mumiyo kare ducu timo gin matir tek. Tika i ngeyo tyen lok meno?— Pien kinywalowa ki bal.
En bal meno aye weko timo gin marac bedo yot botwa loyo timo gin matir. Pi meno, ngo ma mitte ni wan myero watim?— Omyero wayelle me timo gin matir. Ka watimo meno, waromo bedo ki gen ni Yecu ma marowa-ni bikonyowa.
I kare ma Yecu tye i ngom kany, en onyutu ni emaro jo ma gutimo jami maraco ento guloko kwogi. En oniang kit ma onongo tek kwede botgi me loko kwogi. Me laporre, onongo tye mon mogo ma gudonyo i tim me buto ki co mapol. Man kono ada obedo tim marac. Baibul lwongo mon magi ni malaya.
I kare ma dako mo ma malaya owinyo ni Yecu tye i ot pa Laparicayo mo, en obino bote. En oonyo mo i tyen Yecu ci odunyo pig wange ma oton i tyen Yecu-ni ki yer wiye. En ongut i kom balle mumiyo Yecu oweko balle. Ento Luparicayo gutamo ni onongo pe myero kiwek balle.
Ingeyo ngo ma Yecu owaco bot Luparicayo mogo?— En owaccigi ni: 'Mon ma malaya bikwongo donyo i ker pa Lubanga wiati botwu.' (Matayo 21:31) Yecu owaco lok man pien malaya magi guketo niye i kome, dok guloko kwogi marac-ci. Ento Luparicayo gumedde ameda ki timo jami maraco i kom lupwonnye pa Yecu.
Pi meno ka Baibul nyutu ni gin ma watye ka timone rac, omyero wabed atera me lokke. Dok ka wapwonyo gin ma Jehovah mito ni watim, ci omyero wabed ki miti me timone. I ngeye, cwiny Jehovah bibedo yom i komwa dok biminiwa kwo ma pe tum.


GO NI itye i yeya ma tye ka lwiny ite pii. Tika ibimito ni ngat mo olari wek pe ilwiny?— Ento ka ngat mo odyero kwone me lari kono?— Meno aye gin ma Yecu Kricito otimo. Kit ma wapwonyo kwede i Dul me 37, en omiyo kwone me bedo ginkok wek wanong larre.
Ento, Yecu pe larowa ki i lwiny ite pii. Dong ngo ma en larowa ki i iye? Wi tika po?— En olarowa ki i bal ki to ma wan ducu walako ki bot Adam. Kadi bed ni jo mukene gutimo jami maraco adada, Yecu oto pigi bene. In tika itwero keto kwoni ka mading me temo laro jo ma kitgi raco?—
Baibul wacci: "Kadi pi ngat ma kite atir, bedo tek tutwal bot dano mo me to pire. Gwok nyo ka obedo dano ma kite ber, ngat mo twero diyo cwinye me to pire." Ento inongo ni Baibul tito ni Yecu "oto pi dano ma pe gilworo Lubanga." Meno kwako wa dano ma pe gitiyo pi Lubanga! Baibul medde ki wacone ni: "Ento Kricito yam oto piwa i kare ma pud wan lubalo [ma wamedde ki timo jami maraco]."
Tika iromo tam i kom lakwena mo ma obedo ka timo jami maraco?— Lakwena meno ocoyo ni: 'Kricito Yecu yam obino i lobo pi laro lubalo. I kin lubalo an aye abedo labal mukwongo.' Lakwena ma owaco lok meno obedo Paulo. En owacci en onongo etye 'laming' dok ni ebedo ka timo 'jami maraco.'
Tam kong mar matut ma Lubanga tye kwede, me cwalo Wode me to pi jo ma gitimo jami maraco! Pingo pe kong ikwany Baibul-li ci ikwan lok man i buk pa Jon cura 3, tyeng 16. Wacci: "Lubanga con omaro lobo [dano ma gikwo i lobo] kumeno omiyo iye Wode acel keken, wek dano ducu ma ye en owek to, ento obed ki kwo ma pe tum."
Yecu onyuto ka maleng ni en bene etye ki mar ma Wonne tye kwede piwa. Wi twero po ni i Dul me 30 i buk man, wakwano lok i kom can mogo ma Yecu olimo i dyewor ma kimake iye. Kitere i gang pa Kayapa Lalamdog Madit pa Lubanga, ka ma kipido i kome. Kikelo lucaden ma lugoba ma guwaco lok goba i kom Yecu, dok dano gudonge. Meno aye ka ma Petero okwero iye ni pe engeyo Yecu. Kong waket ni dong watye kunnu dok watwero neno gin mukene ma obitimme.
Piny oruu. Dyewor lung Yecu pe onino. Kit ma pido ma otimme i dyewor-ri pe onongo lubbe ki cik, lulamdog gulwongo oyot kacokke pa Lukiko, nyo kot mamalo pa Lujudaya, ci gupido lok man odoco. Kany dok gukelo adot i kom Yecu ni en otimo bal i kom Lubanga.
I ngeye lulamdog guweko kitweyo Yecu ci kitere bot Pilato, gabuna ma obedo Laroma. Guwaco bot Pilato ni: 'Yecu pe cwako gamente. Omyero kineke woko.' Ento Pilato oniang ni lulamdog magi gitye ka waco lok goba. Pi meno Pilato owaccigi ni: 'Pe anongo gin mo marac ma laco man otimo. Abigonye woko.' Ento lulamdog kacel ki jo mukene gudange ni: 'Pe! Neke woko!'
Lacen, Pilato dok otemo waco ki dano ni ebigonyo Yecu woko. Ento lulamdog guweko lwak gudange ni: 'Ka igonye, ci in bene nongo pe icwako gamente! Neke woko!' Lwak gucako dange matek. I ngeyo ngo ma Pilato otimo?—
En oye dic pa lwak. Mukwongo en oweko kipwodo Yecu. I ngeye omiye i cing acikari wek gunekke. Gin guketo lalukana okuto i wi Yecu dok gubedo ka nyware kun giryebbe piny i nyimme. Lacen gumiyo bot Yecu yat mo madit ni oting ci gutere i nge gang i kabedo ma kilwongo ni Cogo Wic. Ki kunnu guguro cing Yecu kacel ki tyene i kom yat. Lacen guilo yat-ti malo ma oweko Yecu obedo ma ongabe angaba. Remo obedo ka cwer ki i kome. Arem-me obedo lit adada.
Yecu pe oto cutcut. En obedo mere ma ongabe angaba i kom yat. Lalamdog madit obedo ka nyware. Dok jo ma gimol gikato gubedo ka wacci: 'Ka ce in i Wod pa Lubanga, lor woko piny ki i kom yat!' Ento Yecu onongo ngeyo gin ma Wonne ocwale ni etim. En onongo ngeyo ni myero emi kwone ma pe ki roc-ci wek wabed ki kare me nongo kwo ma pe tum. Me agikkine, i kine ka cawa abongwen me otyeno meno, Yecu okok bot Wonne ci oto.
Yecu onongo pud dong pat ki Adam ya! Adam pe onyuto mar pi Lubanga. En pe obedo ki winy bot Lubanga. Adam bene pe onyuto mar piwa. Pien en obalo, wan ducu kinywalowa i bal. Ento Yecu onyuto mar pi Lubanga ki pi wan bene. En obedo ki winy bot Lubanga kare ducu. Dok en omiyo kwone wek ekwany gin marac ma Adam otimo i komwa woko.
Tika itye ki pwoc pi gin maber ma Yecu otimo-ni?— Ka itye ka lega bot Lubanga, tika ipwoye pi miyo Wode?— Lakwena Paulo onyuto pwoc pi gin ma Kricito otimo pire. Paulo ocoyo ni Wod pa Lubanga 'omara ka omine gire pire kene pira.' (Jo Galatia 2:20) Yecu oto piri ki pi an bene. En omiyo kwone ma pe ki roc wek wanong kwo ma pe tum! Meno aye tyen lok ma pire tek mumiyo omyero wamar Yecu.
Lakwena Paulo ocoyo bot Lukricitayo me Korint ni: "Mar pa Kricito loyo kwowa." Mar pa Kricito mono myero ocwalwa me timo gin ango? Itamo ningo?— Nen lagam pa Paulo: 'Kricito oto pi dano ducu, wek pe gumedde ki bedo kwo pigi kengi, ento gubed kwo pi en.'
Tika iromo tamo yo mapat pat ma itwero nyuto kwede ni itye ka kwo me yomo cwiny Kricito?— Yo acel aye me tito bot jo mukene jami ma ipwonyo madok i kome. Nyo tam kong lok man: Romo bedo ni itye keni, pi meno mamani nyo babani pe gitwero neno gin ma itye ka timone, dok bene jo mukene nongo pe gineni. Tika ibineno yub me telebijon nyo itimo jami mogo ma ingeyo ni pe biyomo cwiny Yecu?— Wi myero opo ni Yecu tye kwo dok en romo neno jami ducu ma watimo!
Tyen lok mukene mumiyo omyero wamar Yecu aye ni wamito poro Jehovah. Yecu owacci: "Won mara." Ingeyo pingo en maro Yecu ki dok pingo wan bene myero wamar Yecu?— Pien Yecu onongo tye atera me to wek miti pa Lubanga ocobbe. (Jon 10:17) Pi meno, watimu gin ma Baibul wacciwa: "Wulub kit pa Lubanga, pien wun litinone ma en maro. Wubed kun wulubo yo me mar, macalo Kricito ceng omarowa, ci omine kene piwa."


WI LUBELE
Lapeny: Ka ce Baibul obedo Lok pa Lubanga, tika onongo pe twero bwot ki i tute pa dano me rwenyone woko?
Ginacoya: Ic 40:8
Mi Wi Lubele: Pwony magi ma lubbe aluba-ni nyamo kit ma Baibul obedo ka bwot kwede.
WI LUBELE (pokke ma i ngeye)
Lapeny: Amito winyo tammi i kom lapeny man. [Kwan lapeny mukwongo ma tye i pot karatac 32.] Jo mogo giwacci dini obedo gin ma dano aye ocako. Jo mukene gitamo ni Lubanga tiyo ki dini me nyikowa cok bote. In kono itamo ningo?
Ginacoya: Yak 1:27
Mi Wi Lubele: Pwony eni nyamo gin ma Baibul waco i lok man. Cwinya bibedo yo me dwogo cen wek wanyam lok mogo ma tye i pwony man.
KWENA MABER MUA KI BOT LUBANGA!
Lapeny: Dano mapol gitamo ni kwano lok pa lunebi me Baibul obedo calo kwano gajeti akwana.Gin ango ma dong ineno ki wangi nyo iwinyo lok i kome ki i kin jami magi?
Ginacoya: 2Tem 3:1-5
Mi Brocuwa: Brocuwa man tito gin mumiyo timme pa jami magi obedo kwena maber bot jo ma gimaro Lubanga. [Nyut pwony me 1, lapeny me 2.]
YUB KIT ME CAKO LOK PIRI KENI
Ti ki yo ma kinyuto i labol magi me yubo kit me cako lok piri keni.


Camucana ma i gamente obedo tic ki twero me loyo lwak i yo marac wek inong gin ma imito. Nywaro twero kumeno dong ocakke wacon. Me labolle, Baibul tye ki Cik ma gengo wilo lungolkop, dok man nyuto ni kodi tim-mi onongo dong tye mwaki 3,500 mukato angec. (Nia 23:8) Ki lok ada, camucana pe kwako mere gamo lim ma kiwili kwede keken. Lutic pa gamente ma gin lucamucana i kine mukene gikwalo jami, gitiyo ki jami ma myero pe guti kwede, nyo bene gikwalo cente labongo lworo. Gin bene gitwero tic ki twerogi me tero luremgi nyo wadigi i yo mapat ki jo mukene.
Kadi bed ni camucana twero timme i dul mo keken, ento nen calo camucana ma i gamente aye dong rac loyo. Buk mo ma dul me Transparency International aye ocoyo ma kilwongo ni The 2013 Global Corruption Barometer, [Lok i Kom Camucana ma Timme i Twok Lobo Lung] waco ni dano mapol i twok lobo ducu gitamo ni lucamucana ma dong giraco loyo aye pati me wibye, abili, lutic pa gamente, lumok cik, ki dong lungolkop. Nen kong ripot mogo ma nyuto peko man ka maleng.
AFRIKA: I 2013, lutic pa gamente ma romo 22,000 i lobo South Africa kimoro adot i komgi pi tim me camucana.
AMERICAS: I 2012, dano ma romo 25 i lobo Brazil kitweyogi i buc pi tic ki cente pa lwak me wilo kwir. I kin jo ma kitweyogi i buc obedo ngat ma kong otiyo macalo ladit wi mony, nyo dano me aryo i gamente me lobo meno.
ACIA: I Seoul, i lobo South Korea, dano 502 guto i kare ma ot mo opoto i wigi i 1995. Lukwed lok gunongo ni kiwilo lutic mogo pa gamente ci gin guye ni lugedo gurub cementi manok kun pe gilubo cik me gwokke ki i awano.
ULAYA: Cecilia Malmström, ma en aye Ladit ma loyo European Commission Home Affairs owaco ni "Peko man [camucana i Ulaya] dong onya i rwom ma lamal adada." En omedo ni "lucungo wibye nen calo pe gimito jwayo woko camucana ki pete tere ducu."
Camucana ma i gamente orwako lwite matut adada. Lapwony mo ma nyinge Susan Rose-Ackerman, ma tye ki ngec matut ma lubbe ki lweny i kom camucana ocoyo ni "omyero kitim alokaloka madongo ma lubbe ki kit ma gamente tiyo kwede ticce." Kadi bed ni peko man nen calo pe bigik, Baibul nyuto ni alokaloka madongo twere dok bitimme.


Mon-to ma giloko leb Grik ma onongo pud gunongo batija anonga ci gurii i Jerucalem kibedo ka nyuto cwiny me apokapoka i komgi. Man tika oweko gua woko ki i dul pa Jehovah, nyo kece gukuro Jehovah me cobo peko meno?
I kare ma kicelo Citefano ki got, ki dok aunauna magwar omiyo Lukricitayo ma onongo gitye i Jerucalem guringo woko i Judaya ki Camaria, tika gukweyo ticgi me pwony woko?
PENYE KEKENI NI, 'An mono atye ka lweny ki atematema nining?'


Arem ma Abraim owinyo i kare ma tye ka yubbe me tyero Icaka konyowa me niang arem ma Jehovah owinyo i kare ma otyero Wode Yecu Kricito macalo ginkok. (Jon 3:16) Lok pa Jehovah ma kicoyo i tyeng me 2 nyuto kicane nining?
Tika imito kwano lok man i leb %%?
"Lubanga Otemo Abraim"


Lukricitayo ducu gitye ki kero me cuko cwiny luwotgi. Me labolle, watwero cuko cwiny Lukricitayo luwotwa ka wacito i cokke dok wanywako i tic me pwony, kadi bed watye ka "wok ki i pekki mapol" pi two nyo jami mukene. (1Tec 2:2, NW.) Medo i kom meno, ka watamo con i kom gin me awaca ki dok ka wakwedo lok, ci watwero waco gin ma cuko cwiny luye luwotwa.
Ka kwene ma watero nongo iye ngec ma konyowa me cuko cwiny ngat ma tye ka wok ki i peko?
Anga ki i kacokkewu ma imito cuko cwinye?


GIN ME ATIMA: Yub tam pa jo ma tye ka winyo lokki ma peya ikwano ginacoya.
KIT ME TIMONE:
Tam i kom gin mumiyo itye ka kwano ginacoya meno. Wac gin mo ma bikonyo jo ma tye ka winyo lokki me niang pwony ma ibimiyone ma peya ikwano ginacoya mo keken.
Wek dano guniang ni lokki ducu jenge i Baibul. Ka itye ka lok ki dano ma giye i kom Lubanga, wek gunge ni Baibul aye obedo Lok pa Lubanga. Man binyuto ni Baibul aye tye ki ryeko ma lamal loyo.
Tug miti pa dano i ginacoya. Peny lapeny ma ginacoya bigamone, tit peko mo ma ginacoya twero cobone, nyo lok i kom pwony ma nonge i wang Ginacoya moni.


Yo me Cito i Kwo ma Pe Tum—Dong Inongo?
Tye dul dini aryo keken: acel ma tero dano i kwo ki mukene ma tero dano i to. Brocuwa man twero konyi me nongo yo ma cito i kwo ma pe tum.
Kwowa me kareni ki me anyim jenge i kom Lubanga Won Twer Ducu. Pi man, pud dong pire tek ya me woro Lubanga i yo ma en cwako!
BUTE ME 1
Ludini mapol gitye ki niye mapat pat. Niye magi ducu mono jenge i kom lok ada?
BUTE ME 2
Tika tye lapim mo ma watwero tic kwede me ngeyo dini me ada?
BUTE ME 3
Niye mogo me tekwaro i kom tipo ma luto orwako lwite matut adada i kwo pa dano. Lok ada mono tye i niye magi? Baibul miniwa lagamme.
BUTE ME 4
Dano mapol gitamo ni to pe obedo agikki me kwo, ento ni obedo yo me kato i kwo mukene i kabedo mapat. Baibul kono waco gin ango?
BUTE ME 5
Jogi gitego dok kitgi rac adada, ento pe myero watam ni tekogi pe tye wang coo mo.
BUTE ME 6
Jo mogo tamo ni dini ducu yomo cwiny Lubanga. Baibul mono ada pwonyo kumeno?
BUTE ME 7
Baibul twero konyi me ngeyo jo mene ma gitye ka timo miti pa Lubanga.
BUTE ME 8
Yecu owaco ni: "Ngat ma pe tung bota, meno nongo en lakworra." Itwero nyuto ka cungo-ni nining?
BUTE ME 9
Ka iworo Jehovah, ci en bimini mot i kare-ni ki bene i kare me anyim.


Pingo myero wabed kacel ki jo ma maro Jehovah? Pien luremwa gigudowa i yo maber nyo marac. (Car 13:20) Me labolle, Kabaka Yoaci obedo ka timo "gin ma nen atir i wang Rwot" i kare ma en onongo bedo kacel ki Lalam Dog Madit, Yekoyada. (2Tekwaro 24:2) I nge to pa Yekoyada, Yoaci oweko Jehovah woko, pi lirem maraco.—2Tekwaro 24:17-19.
I cencwari me acel K.M., lakwena Paulo oporo kacokke pa Lukricitayo ki "ot mo madit" dok oporo jo me kacokke ki "jami" ma kitiyo kwede i ot. Watwero bedo jami ma 'kitiyo kwede i kare me deyo keken' ka wagwokke ki bedo ki wat macok ki ngat mo keken ma timo jami ma pe yomo cwiny Jehovah, man kwako wa jo me gangwa nyo me kacokke. (2Tem 2:20, 21) Pi meno, wamedde wunu ki mako lirem ki jo ma maro Jehovah dok gicuko cwinywa me tic pire.
NEN VIDIO MA WIYE TYE NI PWONNYE ME KWERO LUREM MARACO, CI IGAM LAPENY MAGI:
I yo mene ma watwero bedo kacel ki jo maraco labongo ngeyone?
Ngo ma okonyo Lukricitayo adek ma kinyutogi i vidio-ni me kwero lirem maraco?
Cik ma igi lac me Baibul mene ma twero konyi me yero lirem ki ryeko?


"Aniang bene ni man obedo mot ma Lubanga omiyo bot dano, kun mito ni dano acel acel myero ocam cam, dok omat mat-gu, dok onong yomcwiny ma a i kom ticce ducu ma en tiyo." (Latitlok 3:13) Ka Lubanga mito ni wanong yomcwiny i ticwa, ci mono pe pore ni en myero onyutiwa kit me nongo yomcwiny meno? (Icaya 48:17) Tye me yomcwiny ni en nyutiwa kun tiyo ki Baibul. Nen kong tira ma Baibul miyo i kom kit me nongo yomcwiny i ticci.
BED KI NENO MUPORE I KOM TIC
Kadi bed ni ticci kwako tic ki wi, nyo keroni, nge ni "kit tic ducu [matek] ma dano tiyo magoba tye iye." (Carolok 14:23) Magoba ma nining? Mukwongo, tic matek konyowa me nongo jami ma mitte me kom. Ki lok ada, Lubanga ocikke me miyo jami ma mitte me kom bot jo ma giwore ki cwiny me ada. (Matayo 6:31, 32) Ento en bene mito ni watim ma ka megwa kun watiyo matek me yenyo kwo i yo ma rwatte.
Pi meno, myero wanen ticwa macalo yo me cobo yub ma watye kwede. Tic obedo yo maber me cobo katala ma i wiwa. Joshua, ma tye ki mwaka 25 owaco ni, "Nongo jami me kom piri obedo gin ma pire tek. Ka ce iromo culo pi jami ma imito, ci nongo ticci tye ka timo gin ma myero otim."
Medo i kom meno, tic matek weko ibedo ki awaka pi ticci. Ki lok ada, tic matek pe yot. Ka wapwonnye me moko i kom ticwa
KET CWINYI I TICCI
Baibul loko maber i kom laco "makwiri i ticce" ki dako ma "tiyo tic matek ki cinge." (Carolok 22:29; 31:13) Ngene kene ni ngat moni pe doko ladiro labongo tute. Dok jo manok keken aye gimaro timo jami ma pe gingeyo maber. Oromo bedo ni meno aye gin mumiyo dano mapol pe ginongo yomcwiny i ticgi; gin pe giketo tek me dongo dirogi i tic meno.
I kom lok, ngat moni romo nongo yomcwiny i tic mo keken ka ce en keto cwinye me pwonyo tic meno maber. William, ma tye ki mwaka 24 owaco ni, "Ka itute ki keroni ducu i timo tic moni dok bene ineno adwogine, man keli yengo madit adada. Pe itwero winyo kumeno ka itiyo tic wiye wiye nyo itiyo tic manok keken."
TAM I KOM KIT MA TICCI KONYO KWEDE JO MUKENE
Gwokke ki i owic me bedo ka tamo i kom wel cente ma inongo keken. Ma ka meno, penye kekeni ki lapeny macalo magi: 'Pingo tic man pire tek? Ngo ma onongo bitimme ka ce pe kitimo
Ber me tamo tutwalle i kom lapeny me agikki-ni, pien tic kelo yengo madit ka waneno kit ma konyo kwede jo mukene. Yecu kikome owaco ni: "Yomcwiny madwong makato tye i miino loyo i gamo." (Tic pa Lukwena 20:35, Baibul pa Katoli.) Mapat ki jo mogo ma ginongo kony ki i ticwa
Jo me odiwa. Ka lawi ot tiyo matek me miyo jami ma mitte bot jo me ode, ci en konyogi i yo aryo. Mukwongo, en neno ni gitye ki jami ma mitte me kom calo cam, bongi, ki dong kabedo. Pi meno, en nongo tye ka cobo tic ma Lubanga omiye me 'konyo lupacone.' (1 Temceo 5:8) Me aryo, lawi ot ma tiyo matek nongo tye ka nyuto lanen maber i kom kit ma pire tek kwede me tic matek. Shane, ma kiloko i kome i pwony mukato-ni owaco ni, "Babana tye lanen maber pien en tiyo matek. En ngat ma genne ma otiyo matek pi kwone olu, tutwalle macalo pundi bao. Lanenne opwonya kit ma pire tek kwede me tic ki cingi me yubo jami ma konyo jo mukene."
Lucan. Lakwena Paulo omiyo tam bot Lukricitayo ni myero 'guti tic matek ki cinggi, wek gunong gin mo ma myero gupok ki jo ma megi pe.' (Jo Epeco 4:28) Ada, ka watiyo matek me nongo jami me kom piwa ki pi jo me odiwa, man bene biminiwa kare me konyo lucan. (Carolok 3:27) Pi meno, tic matek romo konyowa me nongo yomcwiny madit ma tye i miino.
TIM TIC MAKATO MA MYERO ITI
I Pwonnye me Wi Got, Yecu owaco ni: "Ka ce dano mo odiyi tektek ni iting yecce icit kwede i wot me mairo acel, wot kwede wot me mairo aryo." (Matayo 5:41) Itwero lubo cik meno ma iye lac-ci i ticci nining? Ma ka timo tic ma mitte keken, yeny yo me timo tic makato meno. Ket yub me tiyo ticci maber adada nyo tyekone con. Bed ki awaka i kom tic mo keken ma itiyo kadi bed ni tidi.
Ka itiyo tic makato ma myero iti, ci man bimiyo inongo yomcwiny i ticci. Pingo? Pien in aye idoro ticci. Itye ka tiyo tic mapol pien in aye imito, ento pe ni ngat mo aye odiyi. (Pilemon 14) Ma lubbe ki meno, wiwa twero po i kom cik ma iye lac ma tye i Carolok 12:24: "Dano ma omiyo kwone me tiyo tic matek bedo ki twero me loyo luwote, ento ngat ma lawackom gibikete ka tiyo tic muroni mapek." Ada, jo manok keken aye gibitiyo tic muroni mapek nyo macalo opii. Ento, ngat ma tiyo tic ma myero eti keken twero tamo ni etye macalo iwacci opii ma cobo miti pa jo mukene kare ducu. Ki tungcel, ngat ma tiyo tic makato ma myero eti
PE ITI LABONGO YWEYO
Tic matek ber, ento wiwa myero bene opo ni tye jami mogo ma pigi tego i kwo makato tic. Ada, Baibul cuko cwinywa me tiyo tic matek. (Carolok 13:4) Ento pe myero wabed jo ma dong gitiyo cawa ducu. Latitlok 4:6 waco ni: "Ka itye ki jami manok ma romo pongcing keken, kun itiyo kwede inongo ni itye ki kuc i cwinyi, ber kato jami ma tye pongcing aryo ma kuc pe iye mupong ki tic matek, dok ma rom ki ryemo kor yamo ma kodo." Pwony ango ma wanongo? Ngat ma tiyo labongo yweyo pe binongo yomcwiny i tutene ka ce ticce tero cawa kacel ki kerone ducu. Macalo adwogine, ticce doko gin ma konye pe calo "ryemo kor yamo."
Baibul konyowa me bedo ki neno mupore i kom tic. Kadi bed ni Baibul waco ni myero waket cwinywa i ticwa, ento bene miniwa tira ni: "Wuket pi jami ma pigi tego obed mukwongo." (Jo Pilipi 1:10, NW) Jami ma pigi tego-ni gubedo ngo? Magi kwako cwalo cawa me bedo kacel ki jo me pacowa ki luremwa. Ento ma dong pigi tego loyo aye timo jami me cwiny calo kwano Lok pa Lubanga ki lwodo lok i kom gin ma wakwano.
Jo ma gitiyo kun bene giketo pi jami ma pigi tego bedo mukwongo ginongo yomcwiny madit i ticgi. William, ma kiloko i kome malo-ni owaco ni, "Ladit ticca mo acel obedo lanen maber adada pien en tiyo matek ento bene keto pi jami ma pigi tego bedo mukwongo. En tiyo matek dok tye ki wat maber ki jo ma miye tic pien en tiyo ticce ki diro. I nge tyeko ticce, en ngeyo kit me weko ticce kun loko tamme i kom jo me ode ki worone. Tika ingeyo gin mukene? En tye i kin jo ma cwinygi pud dong yom loyo ma angeyo!"


WI DOREEN oballe adada i kare kinongo ni cware Wesley, ma tye ki mwaka 54 tye ki two kanca ma mako adam wic. * Ludaktari guwaco ni cware odong ki dwe manok keken me kwo. Doreen owaco ni: "Onongo pe atwero ye lokgi-ni matwal, koma okwe woko pi cabit mapol. Awinyo calo gin meno tye ka timme i kom ngat mo mukene, pe i kom cwara. Pe onongo ayubbe pire."
Ki cwer cwiny madit, gin mutimme i kom Doreen-ni bene timme i kom jo mapol. Two malit twero mako ngat mo keken i kare-ni. Ki pwoc madit, jo mapol gidyere me gwoko jogi me amara ma gitye ki two malit. Ento gwoko lutwo pe yot. Gin ango ma lupaco gitwero timone me nongo kwe cwiny ki dok me gwoko jogi me amara ma gitwo? Gin ango ma jo ma gigwoko lutwo gitwero timone me lweny ki par ma gikemme kwede ka gitye ka gwoko ngat ma kome lit? Gin ango ma myero kiket i wic ka ngat ma kome lit dong cok to? Me acel, kong wanen pingo gwoko jo ma komgi lit pe yot i kare-ni.
PEKO MA TYE I KARE-NI
Diro pa lucayan dok olo omedo wel mwaka pa dano. I cencwari mukato angec, kadi wa i lobe ma dong odongo, dano onongo pe girii calo i kare-ni. Dano onongo gito oyotoyot adada ki two nyo can ma poto atura. Onongo tek ada me nongo kony ki i ot yat, ki bene lutwo mapol onongo jo ganggi aye gwokogi dok bene gito ki gang.
I kare-ni, yadi dong tye mabeco dok man okonyo ludaktari me lweny ki two mogo ki dok me medo kare ma kwo pa dano. Two mogo ma onongo twero neko dano oyotoyot adada i kare macon dong i kare-ni ngat moni twero kwo ki two meno pi mwaki mapol. Kadi bed ngat moni twero kwo ki two moni pi kare malac, man pe nyuto ni two meno nongo dong ocang woko. Lutwo meno pol kare gibedo ki goro ma weko pe gitwero gwokke pigi kengi. Gwoko jo magi odoko tek adada dok mito kero ki cawa malac.
Pol kare dano mapol dong gito ki i ot yat ento pe ki gang. Jo mapol pe dong gingeyo kit ma latwo canne kwede ki to, dok bene jo manok keken aye dong guneno kit ma ngat moni to kwede. Bedo ki lworo pi gin ma twero timme romo gengo ngat moni me gwoko ngat ma kome lit. Gin ango ma twero konye?
WUGO PULAN CON
Kit ma otimme kwede i kom Doreen, dano mapol wigi nywene woko ka kinongo ni ngat mo ma gimaro tye ki two mo ma pe cang. Ngo ma twero konyi me yubbe pi gin ma twero timme i anyim kadi bed itye ki par, lworo ki dong cwercwiny? Latic mo pa Lubanga olego ni: "Pwonywa me kwano nino me kwowa, wek wabed ki cwiny me ryeko." (Jabuli 90:12) Leg matek bot Jehovah wek 'opwonyi kit me kwano nino me kwoni' ki ryeko wek iti ki kare ma idong kwede me bedo ki joni me amara i yo maber loyo.
Man mito goyo pulan maber. Ka ngat ma kome lit twero lok dok tye ki miti me lok, ci bedo me ryeko me penye anga ma myero omok tam pire ka en dong pe twero timo meno. Wulok i kom gin ma en mito, ka ce myero gikete i macin ka en dong pe twero yweyo pire kene, ka mitte ni kigwokke i ot yat, nyo yat ma mito ni kiti kwede, man twero jwiko lanywen i kinwu dok weko cwinyi pe ngoli kop kace in aye ma imoko tam pi latwo ma dong pe twero yweyo pire kene. Nyamo lok meno con ki tito tam ka maleng twero konyo jo me ot moni me keto tamgi i gwoko latwo. Baibul waco ni: "Yub mo ma giyubo labongo nongo tam muromo pe twero cobbe maber."—Carolok 15:22.
KIT ME MIYO KONY
Pol kare gin ma pire tek ma lagwok latwo twero timone aye me kweyo cwiny latwo meno. Mitte ni gicuk cwiny ngat macok to wek onge ni gimarre dok ni en pe tye kene. Itwero timo meno nining? Kwan bukke nyo wer wer, yer bukke nyo wer ma twero jingo cwiny dok ma en maro. Jo mapol cwinygi kwer ka jo me gang gimako cingi dok giloko kwedgi mot ki mwolo.
Bedo ber ka lagwok latwo nyuto wele ma gibino bot latwo wek ongegi. Kwed mo acel waco ni: "It ngat moni aye to me agikki. Latwo moni pud twero winyo lok kadi bed nen calo onino, pi meno gwokke ki waco lok mo ka itye ka ngete ma pe itwero wacone ka wange twolo."
Ka twere wuleg kacel kwede. Baibul tito ni i kare mo lakwena Paulo kacel ki luwote mogo onongo gitye i lyeto magwar, dok kwogi bene onongo tye ka mading. Kony ango ma gin guyenyo? Paulo owaco bot lureme ni: "Myero wuribbe kwedwa i lega." (2 Jo Korint 1:8-11) Twero bedo me kony adada ka ilego ki cwinyi ducu i kare ma wutye ki par matek nyo i kare ma kom latwo lit adada.
YE LOK ADA
Wabedo ki cwercwiny matek adada ka waniang ni ngat ma wamaro cok to. Man pe tye me ur pien onongo pe kicweyowa ni wato. Pe kicweyowa ni myero waye to calo gin ma jwi ma timme i kwo pa dano ducu. (Jo Roma 5:12) Lok pa Lubanga lwongo to ni "lakwor." (1 Jo Korint 15:26) Pi meno, obedo gin ma niange ka cwinywa cwer ka watamo i kom to pa ngat ma wamaro, dok bene meno timme i kom dano ducu.
Kadi bed kumeno, byeko gin ma romo timme i kom jo me gangwa twero jwiko lworo dok konyowa me timo gin mo keken ma watwero wek latwo obed agonya. Kiryeyo jami mogo ma twero timme i kom latwo i bok ma wiye tye ni "Kare me Agikki me Kwo." Ki lok ada, pe jami ma kiryeyogi-ni ducu timme kit ma kinyuto kwede. Ento, olo to jami mogo i kingi timme i kom lutwo mapol.
Ka ngat ma wamaro oto, bedo me ryeko me kubbe ki lurem macok ma onongo con guye me miyo kony. Jo ma gubedo ka miyo kony kacel ki jo me gang myero kijing cwinygi ni arem pa ngat ma gimaro-ni dong ogik woko, dok pe dong tye ka deno can mo. Lacwecwa cuko cwinywa ki mar ni "jo ma dong guto woko pe gingeyo gin mo."—Latitlok 9:5.
LAGWOKWA MA PIRE TEK LOYO
Pire tek ni wajenge i kom Lubanga pe i kare ma two tye matek keken ento bene i kare me kumo i nge oto. En twero konyi kun tiyo ki lok kacel ki tic pa jo mukene. Doreen owaco ni "Apwonye pe me kwero kony pa ngat mo keken. Ki lok ada, kony ma kiminiwa onongo pol adada. Wan ki cwara wangeyo atir ni Jehovah aye ma onongo tye ka konyowa kun wacci, 'An atye kwedwu me konyowu ki i peko man.' Wiya pe biwil pi kony magi."
Ada, Lubanga aye lagwokwa ma pire tek loyo. Macalo Lacwecwa, en niang arem kacel ki par ma watye kwede. En twero dok tye atera me konyowa kun cuko cwinywa me lweny ki pekkiwa. Maber dong loyo, en ocikke ni cokcok-ki, ebijwayo to ki pete tere ducu, ki dok me cero dano bilion ma guto ma wiye po i komgi. (Jon 5:28, 29; Niyabo 21:3, 4) Ci dong dano ducu gibiwaco lok ma lakwena Paulo ocoyo ni: "In to, locci dong tye kwene? In to, aremmi kono tye kwene?"—1 Jo Korint 15:55.
^ para. 2 Nying mogo kilokogi woko.


Pingo Yecu cwinye ocwer matek i kom lutela dini pa Lujudaya? Pien ni guweko woro Cabat odoko gin matek adada ki medo cik mukene mapol matino tino. Me labolle, pe onongo giye ni kinek lwango. Cikgi onongo ye me cango ngat moni ka kwone tye ka mading keken. Man nyuto ni ka cogo pa ngat moni otur nyo owilo tyene, cik onongo pe ye ni kikonye i ceng Cabat. Ki lok ada, lutela dini onongo pe giparo pi laco man ma bade otal-li.
Tika imito kwano lok man i leb %%?
Cango Dano i Cabat