WI LUBELE—ME AKWANA I KACOKKE Marci 2019
Magajin man tye ki pwony me anyama i Mai 6 to Juni 2, 2019
Tye jo mogo ma gingeyo Jehovah ento pud gigale ki nongo batija. Gin ango ma twero konyogi me kato i ariya ma tye ka gengogi?
Jehovah loko kwedwa kun tiyo ki gin ango i kare-ni? Adwogi maber ango ma wanongo pi winyo Lubanga?
I yo ma nining ma Jehovah ki Yecu ginyuto kwede ni giparo pi jo mukene, dok watwero lubo lanengi nining?
Yo angwen mapat pat ango ma watwero nyuto kwede kica bot jo ma warwatte kwedgi i tic me pwony?
Ber kit obedo gin ango? Pingo mitte ni wadong ber kit?
Tye macalo kit pa jo mapol me waco 'amen' i nge lega. Nyig lok man tyen lokke ngo dok kitiyo kwede i Baibul nining?


Me wek Jehovah ogwokwa i nino me akemone, pe myero wadyer kwowa bote keken ci otum. Myero bene walub tira ma Jepania omiyo bot jo Icrael.
Yeny Jehovah: Bed ki wat macok ki Jehovah kun bene ibedo cok ki dulle
Yeny kit ma atir: Lub rwom me kit ma atir pa Jehovah
Yeny mwolo: Mine me lubo miti pa Lubanga kun bene ijolo pwonye ki mwolo
Atwero medde ki yenyo Jehovah, kit ma atir, ki dong mwolo nining?


Ka itye ka kwano Baibul, tem niang jami ducu mutimme. Kwan tyeng murumo, niang angagi ma gubedo tye, ki dong tyen lok muweko gutimo gin meno. Go cal kabedone i wii, winy dwan ma kitiyo kwede, tem goyo kit ma ngwec piny-nye onongo tye kwede ki dong kit ma jo meno guwinyo kwede.
NEN VIDIO MA WIYE TYE NI NONG ADWOGI MABER KI I KWANNI ME BAIBUL—BUTE MANOK, CI IGAM LAPENY MAGI:
Gin ango ma gwok okelo lanywen i kin Yucepu ki omegine?
Gin ango ma gwok oweko omegi Yucepu gubedo ki keccwiny dok gutimo jami labongo tamo adwogi marac ma twero bino?
Pwony ango ma wanongo ki i Ginacoya madok i kom Yakobo, won Yucepu?
Pwony ango ma Yakobo omiyo ki awobene i kit me cobo peko ma i kingi?
Vidio man okonyi nining?


To gudo wan ducu. Ento to mono aye dong agikki me jami ducu? Tika wic biwil woko i kom jo muto pi naka? Gen mo tika dok tye pi jo muto?
NEN KONG GIN MA BAIBUL WACO:
WIC PE OWIL WOKO I KOM JO MUTO
"Jo ducu ma tye i lyel . . . gibikatti woko."—Jon 5:28, 29.
Wi Lubanga po i kom jo muto; jo ma wiye po i komgi gibikwo doki.
NICER BIBEDO TYE I LOBO KANY
"Dano gibicer woko, jo ma kitgi atir wa ki jo ma kitgi pe atir."—Tic pa Lukwena 24:15.
Dano bilion mapol kibicerogi ci gibedo ki gen me kwo pi naka i lobo ma opong ki kuc.
WATWERO YE GEN ME NICER
"[Lubanga] omoko wel lakalatwe woko ducu, ocako nyinggi woko ducu liweng."—Jabuli 147:4.
Kit macalo Lubanga twero lwongo lakalatwe ducu ki nyinggi, wiye twero po oyotoyot i kom jo ma en mito cerogi.


Ginanyuta pa Ejekiel i kom ot pa Lubanga omiyo gen bot Luicrael ma gitye i opii dok omoko lok pa lunebi macon i kom dwogogi cen. Woro me ada bibedo gin ma pire tek loyo i kwo pa dano ma Jehovah ogoyo laane i komgi.
Ginanyuta man loko i kom kit ma jo pa Lubanga gibibedo ma guyubbe, gunote, dok ki kuc
Lobo maber ma ceko cam
Jo me ot acel acel gibibedo ki dul lobo ma gipoko botgi
Ma peya kipoko lobo bot lwak, kong kiyero ka mo obedo "pat" macalo "dul lobo maleng" pi Jehovah
Atwero nyutone nining ni woro pa Jehovah obedo gin me acel i kwona? (w06-E 4/15 27-28 para. 13-14)


Baibul tye ki ginanyuta me aura mapol ma konyowa me goyo i wiwa kit ma polo tye kwede. Wakwayowu me ngiyo jami magi kore ki kore. Kadi bed ni pe myero kigony te jami ducu ma kiloko i komgi-ni atir atir, ginanyuta meno gitwero konyi pe me niang angagi ma gibedo i polo keken ento bene me niang kit ma gigudo kwede kwoni.
JEHOVAH AYE NGAT MAMALO TWAL
"Ci aneno komker ma gicibo i polo, ma dano mo onongo obedo i wiye. Ngat ma onongo obedo i wi komker ca onongo ryeny calo got me wel matarre ki makwarre, ki danyu ma nen calo emeradi orumo komker woko dyere."—Niyabo 4:2, 3.
"Mac bene onongo tye ka lyel orume woko dyere. Nen calo danyu ma nen i kom pol ka i nino me kot, mac ma yam obedo ka lyel ma orume dyere-ni bene obedo kit meno. Meno aye kit ma yam cal me deyo pa Rwot nen kwede."—Ejekiel 1:27, 28.
Ginanyuta magi ma kimiyo bot lakwena Jon kacel ki lanebi Ejekiel, nyuto lengo pa Jehovah, Lubanga Mamalo Twal, i yo ma watwero goyo calle maber—gweng ma mil amila, danyu, ki dong komker. Gititiwa ni kabedo pa Jehovah tye mwonya ma lapore pe, ki yomcwiny, dok ki kuc.
Lok meno ma kitito i kom Lubanga rwatte ki lok pa laco Jabuli ni: "Rwot [Jehovah] aye dit, myero gipake tutwal, myero gilwore makato lubanga mukene-gu ducu. Pien lubanga pa lurok ducu gin cal jogi apaya, ento Rwot [Jehovah] aye oketo polo. Deyo ki dit tye bote, tek ki ber tye i kabedo mere maleng."—Jabuli 96:4-6.
Kadi bed ni Jehovah aye Ngat Mamalo Twal, en kwayowa me lega bote dok miniwa gen ni ebiwinyowa. (Jabuli 65:2) Lubanga marowa dok paro piwa adada ma oweko lakwena Jon ocoyo ni: "Lubanga aye mar."—1 Jon 4:8.
YECU TYE KACEL KI LUBANGA
"[Lapwonnye pa Yecu], Citefano onongo opong ki cwiny maleng, ci ociko wange i polo oneno deyo pa Lubanga, kun Yecu ocung i nget Lubanga yo tung acuc, ci owacci, 'Nen, aneno polo oyabbe ki Wod pa dano ocung i nget Lubanga yo tung acuc.'"—Tic pa Lukwena 7:55, 56.
I kare ma Citefano pud peya oneno ginanyuta meno, en onongo tye ka lok ki lutela pa Lujudaya ma guneko Yecu. Ginanyuta meno onyuto ka maleng ni Yecu tye makwo dok ni kityeko cere woko. Ma dok i kom lok man, lakwena Paulo ocoyo ni: "[Jehovah] ocero kwede Kricito ki i kin jo muto, ka okete obedo i kabedo me deyo ka ngete tung acuc i polo. En dong tye malo, loyo kit loc ducu ma tye i polo, ki nying mo ma oywek i lobo me kare man ki i lobo me kare ma bibino-ni bene."—Jo Epeco 1:20, 21.
Medo i kom twero ma lamal ma Yecu tye kwede, Ginacoya bene nyuto ni en paro pi dano adada calo Jehovah. I kare me ticce me pwony i lobo kany, en ocango two, dok ocero jo muto. Dok kit ma en odyero kwone me to calo ginkok-ki onyuto mar matut ma en tye kwede pi Lubanga ki pi dano. (Jo Epeco 2:4, 5) Yecu dong ocung i nget Lubanga tung cinge ma lacuc, dok cokcok-ki en bitic ki twerone me kelo mot madit bot dano ducu ma luwiny i twok lobo ducu.
LUMALAIKA GITIYO BOT LUBANGA
Lanebi Daniel owaco ni: "I kare ma abedo ka nenone, ci aneno, gicibo komker mogo ci Ngat ma yam okwongo bedo kwo wa con obino obedo i wi komker acel. . . . Dano alip ki alip gitiyo bote; ki jo alip apar tyen alip apar gibedo ka cung i nyime."—Daniel 7:9, 10.
I ginanyuta man me polo-ni, Daniel pe oneno lamalaika acel keken, ento mapol. Ginanyuta meno pud dong obedo me ur ya! Lumalaika gitye cwec me cwiny, giryek dok gitek adada. Gitye ki rwom calo Lucerapi ki lukerubi. Baibul loko i kom lumalaika tyen makato 250 kulu.
Lumalaika pe gubedo dano ma kong gukwo i lobo kany. Lubanga ocweyo lumalaika wacon ma peya kicweyo dano. I kare ma kicweyo lobo, lumalaika onongo gitye ka nenone ki yomcwiny madit.—Yubu 38:4-7.
Yo acel ma lumalaika ma lugen gitiyo kwede bot Lubanga aye me nywako i tic ma pire pud dong tek loyo ma kitye ka timone i lobo i kare-ni—tito kwena maber me Ker pa Lubanga. (Matayo 24:14) Kitito pi kit ma gibinywako i tic man i ginanyuta ma lakwena Jon oneno. En owaco ni: "Aneno lamalaika mukene tye ka tuk wirre i dye polo; onongo tye ki lok me kwena maber me atita bot jo ma gibedo i wi lobo, bot rok ducu ki kaka ki leb-gu ki jo mapatpat ducu." (Niyabo 14:6) Kadi bed lumalaika dong pe giloko ki dano kit macon-ni, gikonyo me telo wi jo ma gitye ka tito kwena bot jo ma cwinygi atir.
CATAN TYE KA BWOLO DANO MILION MAPOL
"Lweny ocakke i wi polo, Mikael kacel ki lumalaikane gulwenyo i kom min kulu madit-ti. Min kulu madit-ti kacel ki lumalaikane bene gulwenyo, ento giloyogi woko, mumiyo kabedo dong odoko pe pigi i wi polo. Ci gibolo min kulu madit ca woko piny i ngom, ma yam obedo min kulu macon-ni, ma gilwongo ni Ladot, ki Catan, labwol dano ma i wi lobo ducu; gibole woko piny i ngom kacel ki lumalaikane."—Niyabo 12:7-9.
Pe tye ni kare ducu onongo polo tye ki kuc. I acakki me tekwaro pa dano, lamalaika mo acel obedo ki miti matek me nongo woro dok man oweko en ojemo i kom Jehovah, ci odoko Catan, ma te lokke ni "Lajemo." Lumalaika mukene bene gudonyo i jemo meno ci kicako lwongogi ni jogi. Jo magi ma giraco adada-ni gidag Jehovah ki cwinygi ducu dok gubwolo pol pa dano me lubo yo mapat ki tira me mar pa Jehovah.
Catan ki jogine kitgi racu dok giger adada. Gitye lumone pa dano dok gin aye gitye ka buko mac pi can ma dano gitye ka denone i lobo-ni. Me labolle, Catan oneko lee ki lutic pa Yubu, laco ma onongo lagen. I ngeye, Catan oneko lutino pa Yubu gin apar kun tiyo ki "yamo madit" me reto ot ka ma onongo gugure iye. Lacen, Catan oketo i kom Yubu, "bur maraco muonyo cakke ki i dye tyene nio kwede wa i cwiny wiye."—Yubu 1:7-19; 2:7.
Ento cokcok-ki, kibityeko Catan woko kwicikwici. Cakke i kare ma kibolo Catan i lobo, en dong ngeyo ni "karene tye manok." (Niyabo 12:12) Agikki pa Catan dong cok, dok man obedo kwena maber adada!
JO MA GUA KI I LOBO
"Ikoko dano pi Lubanga, ma gua i kaka mapol mapatpat, ki i leb ki rok mapatpat ducu, ilokogi gudoko lwak pa Lubanga ma en loyo, ma gin aye dong ajwagi [lulamdog] ma gitiyo bote, gin bene gibiloyo lobo."—Niyabo 5:9, 10.
Jo mukene bene kibicerogi ki i lobo me kwo i polo kit ma otimme kwede i kom Yecu-ni. Yecu owaco bot lukwenane ma lugen ni: "Ka acito, ayubo ki wun kabedo, dok abidwogo ka omowu bota, wek ka ma an abedo iye, wun bene wubed iye."—Jon 14:2, 3.
Jo ma gicito i polo gicito pi tyen lok. Gin kacel ki Yecu gibibedo macalo luloc me Ker ma biloyo lobo i anyim ci kelo mot mapol bot dano ma gitye i lobo. Man aye Ker ma Yecu owacci lulub kore guleg pire i lega ma en omiyo macalo lapor-ri ni: "Wonwa ma tye i polo, giwor nyingi maleng. Ker meri obin; giti gin ma imito i lobo kit ma gitiyo i polo."—Matayo 6:9, 10.
GIN MA JO MA I POLO GIBITIMONE
"Awinyo dwan mo malongo ma oa ki i komker kun wacci, 'Nen, kabedo pa Lubanga dong tye bot dano. . . . En bijwayo pig wanggi woko ducu. To bene dong bibedo pe, kadi kumo nyo koko, nyo arem, pien gin macon dong ducu gurwenyo woko matwal.'"—Niyabo 21:3, 4.
Ginanyuta man tito pi kare ma Ker pa Lubanga i te loc pa Yecu kacel ki jo ma kicerogi me kwo i polo, bikelo iye agikki pa loc pa Catan dok loko lobo doko paradic. Jami ma kelo arem ki cwercwiny malit i kom dano dong bibedo pe. Kadi wa to bene bibedo pe.
Ento dong, dano bilion mapol ata ma pe gibicerogi me kwo i polo-ni kono? I kare me anyim, gibicerogi ki gen me kwo pi naka i Paradic i lobo kany.—Luka 23:43.
Ginanyuta magi miniwa gen ni Lubanga Jehovah ki Wode, Yecu Kricito, kacel ki lumalaikane ma lugen ki dong jo ma kikokogi ki i lobo me kwo i polo giparo piwa adada dok gitiyo pi ber bedowa. Me nongo ngec i kom jami ma gibitimone, wakwayi me nongo Lucaden pa Jehovah nyo cit i kabedowa me intanet me, www.jw.org, ci ikwany buk me Baibul Mono Ada Pwonyo Gin Ango?


Temceo obedo awobi ma onongo maro konyo dano. En owoto i kabedo mapol ka konyo jo mukene. Man okelo yomcwiny madwong mada i kwone. In mono imito winyo pi jami mutimme i kwone?—
Temceo onongo pwony i kom Jehovah ki bot mamane ki daane
Temceo odongo i boma ma kilwongo ni Licitra. Ma en pud tidi, daane Loi ki mamane Yuneki, gucako pwonye lok i kom Jehovah. Ma Temceo tye ka dongo, en onongo mito konyo dano wek gupwony lok i kom Jehovah.
I kare ma Temceo onongo pud tye awobi, Paulo openye ni owot kwede ka tito kwena i kabedo mukene mapatpat. Temceo owacci: 'Aye!' En onongo tye atera me cito ka konyo jo mukene.
Temceo owoto gin ki Paulo i boma mo me Makedonia ma kilwongo ni Tecalonika. Me o kunu onongo mitte ni guwot ki tyengi ka mabor dok guit yeya. I kare ma guo kunu, gukonyo jo mapol me pwonyo lok i kom Jehovah. Ento jo mukene kiniga omakogi dok gutemo wanogi. Pi meno, Paulo gin ki Temceo gua woko ki kunu ci gucito ka tito kwena ka mukene.
I nge dwe mogo, Paulo openyo Temceo ni odok cen i Tecalonika wek onen kit ma omege gitye kwede. Onongo tekcwiny madwong mitte me dok cen i boma meno! Ento Temceo ocito pien onongo paro pi omege ma gitye kunu. En odwogo bot Paulo ki kwena maber. Omege me Tecalonika onongo gitye maber adada!
Temceo otiyo gin ki Paulo pi mwaki mapol. I kare mo, Paulo ocoyo ni Temceo aye ngat maber loyo ma en romo cwalo ka konyo kacokke. Temceo onongo maro Jehovah dok maro dano.
In imaro dano dok imito konyogi wek gupwony lok i kom Jehovah?— Ka kumeno, ci ibibedo ki yomcwiny i kwoni, kit macalo Temceo obedo kwede!


Tika dong kitimo tim gero i komi nyo i kom ngat mo ma i pacowu? Tika myero ibedo ki lworo ni kiromo timone i komi? Kiwaco ni tim gero obedo "peko ma onya oromo twok lobo ducu." Nen kong labol mogo.
TIM GERO I KOM JO MA GANG KI DOK I YO ME BUTO: Ripot mo ma United Nations ocoyo waco ni: "Olo to dako acel i kin mon adek dong kitimo tim gero i kome nyo i yo me buto kun laco ma obedo lawote macok i kwone i kare mo aye otimo." Ki cwercwiny madit, "kibyeko ni, i wi lobo ducu, dako acel i kin mon abic olo to wang ma kibuto kwede tektek nyo kitemme me buto kwede tektek."
TIM GERO I GUDO: Kiwaco ni, gurup pa lutim tim gero makato 30,000 kulu gitye i United States. I lobo Latin America, kimiyo ripot ni ngat acel i kin dano adek dong kitimo tim gero i kome.
TIM ME NEK: Kibyeko ni dano ma romo 5000 kinekogi i 2012 dok man obedo wel madwong loyo wel jo ma kinekogi i lweny. Tung kupiny me Africa ki Central America aye wel me nek tye iye lamal loyo, dok dodo dano ma kinekogi i wi lobo ducu tyen angwen kulu. Dano makato 100,000 kinekogi i Central America i mwaka acel keken, ki dok makato 50,000 i Brazil. Tika twere me giko tim gero?
TIM GERO TIKA TWERO GIK?
Pingo tim gero onya kuman? Kinongo ni jami mogo ma kelo tim gero kwako: kwo matek ma bino pi apokapoka i kin kit me kwo pa dano kacel ki lok kom cente, jo mukene gitero luwotgi calo jo ma konygi pe, mero ki tic ki yadi calo jayigi-ni, lutino gineno tim gero ki bot jo madongo, ki dok bene lutim bal ki lutim tim gero pe gitye ka nongo pwod pi balgi.
Ngene gire ni i lobe mukene, yelle pa dano me dwoko wel me tim gero piny tye ka nyako nyige. Kimiyo ripot mo ni wel me nek odok piny ki pacen 80 i kine ka mwaka apar mukato angec i São Paulo, boma mo ma dano pol iye adada. Kadi bed kumeno, turo cik i boma meno pud dwong adada, pud aye dano 10 i kom 100,000 kinekogi aneka. Ci dong, ngo ma bimitte wek kigik tim gero matwal?
Gin acel ma bigiko tim gero woko matwal mako dano—kitgi ki timgi. Wek latim tim gero olokke, mitte ni ojwa cwiny me awaka, cwiny me woro, ki dong cwiny me paro pire kene, kun leyo ka kare ki mar, woro i kom jo mukene, ki dong paro pi jo mukene.
Gin ango ma twero cuko cwiny ngat moni me timo alokaloka magi i kwone? Tam kong i kom ngo ma Baibul pwonyo:
"Maro Lubanga en aye gwoko cikke."—1 Jon 5:3.
Mar pi Lubanga kacel ki lworo cwero cwinye aye cuko cwiny kun bene konyo lutim tim gero me loko kwogi—pe alokaloka mogo matinotino, ento me loko kit yo me kwogi ducu. Man tika ada twero timme?
Nen kong labol pa Alex, * ma otero mwaka 19 i buc pi tim me nek mapol mapatpat. En odoko Lacaden pa Jehovah i mwaka 2000, i nge kwano Baibul ki Lucaden. En tika oloko timme me gero-ni ada? Oloko, ento Alex pud kok ange watin pi jami maraco ma ebedo ka timone. En owaco ni: "Acako maro Lubanga pien en oweko awinyo ni en dong otyeko timma kica ki cwinye ducu. Pwoc ki mar pi Jehovah okonya me loko kwona."
César , ma bene bedo i lobo Brazil, odonyo i tim me yak. Meno obedo kit ma en okwo kwede pi mwaki ma romo 15. Gin ango ma oweko en oloko kwone? I kare ma en tye i buc, en orwatte ki Lucaden pa Jehovah, en bene obedo ka kwano Baibul. César otito ni: "Meno obedo kare me acel i kwona ma acako ngeyo kwede tyen lok me kwo. Apwonye me maro Lubanga. Apwonye bene me lwore—Bedo ki lworo matek adada me dok cen ka timo jami maraco ma cwero cwiny Jehovah. Onongo amito nyuto pwoc pi kicane. Mar ki lworo meno okonya me loko kwona i yo maber."
Labol magi ginyuto gin ango? Ginyuto ni Baibul twero loko kwo pa dano—kun loko kit ma gitamo kwede. (Jo Epeco 4:23) Alex, ngat ma waloko i kome malo-ni, omedde ni: "Gin ma apwonyo ki i Baibul obedo calo pii maleng ma tye ka ony i koma, kun lwoko kit tamma marac-ci woko. Man obedo jami ma onongo atamo ni pe atwero wekone matwal." Ki lok ada, ka wapongo tamwa ki kwena maleng ma tye i Baibul, twero kwanyo nyo loko kit yo me kwowa marac. Lok pa Lubanga tye ki teko me lwoko kom dano. (Jo Epeco 5:26) Adwogine tye ni jo ma giger dok giparo pigi kengi gitwero loko kwogi, kun gidoko jo mamwol ma gibedo ki kuc ki jo mukene. (Jo Roma 12:18) Gibedo ki kuc i kwogi ka gulubo cik me Baibul.—Icaya 48:18.
Lucaden pa Jehovah ma welgi kato milion aboro i lobe ma romo 240 gunongo gin ma twero giko tim gero. Dano ma gia ki i kaka ducu kacel ki i kit me kwo mapatpat dong gupwonye me maro ki lworo Lubanga ki dok bene me maro jo mukene, kun gibedo ki kuc macalo jo me ot acel ma gitye i twok lobo ducu. (1 Petero 4:8) Gin gunyuto ka maleng ni twere me bedo i lobo ma tim gero pe iye.
LOBO MA TIM GERO PE IYE DONG COK!
Baibul nyutiwa ni Lubanga ocikke me giko tim gero woko ki i wi lobo ducu cokcok-ki. I kare-ni, lobo man ma opong ki tim gero-ni tye ka kuro "nino me ngolo kop ki tyeko dano ma pe gilworo Lubanga." (2 Petero 3:5-7) Lutim gero dong pe gibiweko jo mukene deno can. Watwero bedo labongo akalakala mo nining ni Lubanga bigiko tim gero woko?
Baibul waco ni Lubanga "dag ngat ma maro timo tim bwami [nyo gero]." (Jabuli 11:5) Lacwecwa maro kuc ki ngolokop atir. (Jabuli 33:5; 37:28) Meno aye gin ma oweko en pe bineno lutim tim gero anena pi naka.


GIN ME ATIMA: Kony jo ma tye ka winyo pwony-nyi me tam iye pigi kengi, wek gunge ni gupwonyo gin ma twero konyogi.
KIT ME TIMONE:
Tam i kom gin ma jo ma tye ka winyi dong gingeyo. Ma ka nwoyo gin ma dong guwinyo con, konygi me neno gin ma itye ka lok iye-ni i yo manyen.
Kwed lok dok ilwodi. Ka ce twere, mi labol i kom pwony ma pigi tego kun itiyo ki lok kom gin ma dano pe gingeyo tutwal nyo jami ma tye ka timme i kareni. Tam matut i kom pwony-nyi ki kit ma kubbe kwede ki labol magi ma imito tic kwedgi-ni.
Nyut pingo pwony meno pire tek. Tit kit ma lok ma pire tek ma i Ginacoya twero konyo kwede dano i kwogi me nino ducu. Nyam lok i kom jami, kit, ki tim mogo ma gudo kwo pa jo ma tye ka winyo lokki.


Lutic ma lugen gitwero bedo ki gen ni Jehovah bikonyogi ka gitye ka wok ki i peko mo keken
Daudi kome odoko lit matek
Daudi onongo paro pi lucan
Daudi pe obedo ki gen ni ebicang i yo me tango, ento en olego bot Jehovah pi kwe cwiny, ryeko, ki dong kony
Jehovah oneno Daudi macalo laco ma ogwoko gennene


Lakwena Paulo oporo Lukricitayo ki lumony ma gitye i dog lweny. Lumonewa gubedo "dul mony mogo maraco me cwiny." Kadi bed twero nen calo wagoro, ento watwero loyo lweny man ki kony pa Jehovah ka 'waruko jami lweny ducu ma Lubanga miyo.'
Co jami lweny magi ki gin ma gicung pire
LAPENY ME ALWODA: Tika aruko jamina ducu me lweny?


1, 2. Pingo Baibul obedo mic mua ki bot Lubanga ma yomo cwinywa?
IWINYO nining ka laremi omini mic mo atura? Komi myel amyela me yabone, dok cwinyi bedo yom ni laremi otamo piri. Ipwoye pi mic man.
2 Baibul obedo mot mua ki bot Lubanga. Miniwa ngec ma pe watwero nongone ka mukene. Me labolle, Baibul wacciwa ni Lubanga ocweyo polo, lobo, ki dong laco ki dako mukwongo. Miniwa cik ma twero konyowa ka watye ki peko. I Baibul, wapwonyo lok i kom kit ma Lubanga bicobo kwede yubbe me loko lobo-ni wek obed kabedo maber kato man. Baibul pud dong obedo mic ma yomo cwinywa ya!
3. Ngo ma ibipwonyone ka imedde ki kwano Baibul?
3 Ka imedde ki kwano Baibul, ci ibiniang ni Lubanga mito ni ibed lareme. Ka iwoto ki pwonyo lok i kome, ci kinwu bidoko macok.
4. Ngo ma gudo cwinyi ma lubbe ki kit ma kitye ka poko kwede Baibul?
4 Baibul dong kityeko gonyone i leb makato 2,600 mapatpat, dok kigoyo kopine bilion mapol ata. Dano makato pacen 90 kulu i wi lobo ducu gitwero kwano Baibul i leb ma meggi. Dok cabit ki cabit, dano makato milion kulu ginongo Baibul ma meggi! Adada, pe dok tye buk mo mukene ma kitwero porone ki Baibul.
5. Pingo waromo wacone ni kicoyo Baibul "pi teko pa cwiny pa Lubanga"?
5 Kicoyo Baibul "pi teko pa cwiny pa Lubanga" (Kwan 2 Temceo 3:16) Ento jo mukene gitamo ni, 'Kit ma dano aye gucoyo Baibul, dok cakke nining ni oa ki bot Lubanga?' Baibul gamo ni: "Cwiny maleng aye mumiyo dano guloko lok ma oa ki bot Lubanga." (2 Petero 1:21) Man obedo calo ka latim biacara omiyo karane ocoyo waraga mo. Nongo waraga-ni oa ki bot anga? Ki bot latim biacara-ni, ento pe karane. I yo acel-li, Ngat ma omiyo kicoyo Baibul aye Lubanga, ento pe dano ma en otiyo kwedgi me coyone. Lubanga otirogi me coyo tamme. Ki lok ada, Baibul obedo "lok pa Lubanga."
LOK ME BAIBUL TYE KAKARE
6, 7. Pingo waromo wacone ni lok ma i Baibul rwatte?
6 Coyo Baibul otero mwaki makato 1,600 kulu. Jo ma gucoyo gukwo i kare mapatpat. Mogo onongo gukwano i rwom ma malo, ento mukene pe gukwano. Me labolle, laco Baibul acel onongo daktar. Mukene gubedo lupwur, lumak rec, lukwat, lunebi, lungolkop, ki rwodi. Ento kadi bed ni lucocce onongo gipat pat, lok ducu ma i Baibul rwatte. Pe waco lok moni i cura acel ci dok loko olungtuke i cura mukene. *
7 Buk mukwongo me Baibul tito kit ma peko ma i loboni ocakke kwede, ki buk me agikki tito kit ma Lubanga bicobo kwede pekki magi kun loko lobo doko paradic. Baibul loko i kom jami ma gutimme mwaki alip mapol i tekwaro pa dano dok nyuto ni yub pa Lubanga kare ducu cobbe.
8. Mi labol ma nyuto ni lok ma i Baibul rwatte ki cayan.
8 Baibul pe kicoyo me pwonyo lok me cayan nyo ni obed buk ma kitiyo kwede i cukul, ento gin ma waco i kom cayan tye kakare. Man nyuto ni Baibul obedo buk ma oa ki bot Lubanga. Me labolle, buk pa Lulevi tye ki cik pa Lubanga i kom kit ma jo Icrael onongo gitwero gengo kwede two wek pe okob i kom jo mukene. Cik magi kicoyogi con ma peya dano guniang i kom kit ma kwidi kelo kwede two. Baibul bene pwonyowa lok ada ni pe kingabo lobo i kom gin mo. (Yubu 26:7 ) Dok i kare ma dano peya guniang kit ma pii lwore kwede i lobo, Baibul nongo dong oloko iye con i Latitlok 1:7.
9. Gene pa jo ma gucoyo Baibul konyowa me niang gin ango?
9 Ka Baibul oloko lok me tekwaro, nongo lokke tye kakare. Ento bukke mapol me tekwaro pe giloko lok ada ki pete tere pien ni lucocce onongo pe gigenne. Me labolle, gin onongo pol kare pe gicoyo lok ada ka kiloyo lobogi i lweny. Ma ka meno, lucoc me Baibul onongo gigenne dok gucoyo lok ada kadi ka bed ni kiloyo jo Icrael i lweny. Gin bene pe guumo kadi wa balgi. Me labolle, i buk me Wel, Moses otito pi bal madit ma en otimo ki pwod ma Lubanga omiye pi bal meno. (Wel 20:2-12) Kit ma lucoc me Baibul onongo gigenne nyuto ka maleng ni Baibul oa ki bot Lubanga dok waromo genone.
BUK MA OPONG KI TAM ME RYEKO
10. Pingo tam ma Baibul miyo tye me kony botwa i kareni?
10 Baibul obedo buk ma "gicoyo pi teko pa cwiny pa Lubanga. Konyo me pwony, me juko dano, me tiro kit pa dano." (2 Temceo 3:16) Ada, tam ma tye i Baibul konyowa mada i kareni. Jehovah ngeyo kit ma ecweyowa kwede, pi meno en niang tamwa ki kit ma wawinyo kwede. En ngeyowa maber loyo wan kikomwa, dok mito ni wabed ki yomcwiny. En ngeyo gin maber ki gin marac piwa.
11, 12. (a) Tam mabeco ango ma Yecu omiyo i Matayo cura 5 me o i 7? (b) Ngo mukene ma waromo pwonyone ki i Baibul?
11 I buk pa Matayo cura 5 me o i 7, wanongo tam maber adada ma Yecu omiyo i kom kit me bedo ki yomcwiny, kit me bedo ki wat maber ki jo mukene, kit me lega, ki kit me bedo ki tam mupore i kom cente. Kadi bed ni en omiyo tam man mwaki makato 2,000 angec, tamme pud tiyo wa i kareni.
12 I Baibul, Jehovah bene miyowa cik ma igi lac ma konyowa me bedo ki yomcwiny i kwo me ot, me bedo lutic mabeco, ki me bedo ki kuc ki jo mukene. Cik ma igi lac me Baibul twero konyo wan ducu, labongo paro pi ka ma wabedo iye, nyo pekki ma watye kwede.—Kwan Icaya 48:17; nen Lok me Giko Buk Man me 3.
ITWERO GENO LOK PA LUNEBI MA TYE I BAIBUL
13. Ngo ma lanebi Icaya otito ni bitimme i kom boma me Babilon?
13 Lok pa lunebi mapol me Baibul dong gucobbe ada. Me labolle, lanebi Icaya otito ni kibijwero boma me Babilon woko. (Icaya 13:19) En otito kore ki kore kit ma kibituro kwede boma man. Boma man onongo kigwoko ki dog cel madito dok kulo onongo orumo cel-le woko. Ento Icaya otito ni pii me kulu man bidwon woko dok dog cel me boma bidong twolo. Lumony ma gubino ka lweny-nyi onongo gibituro Babilon labongo lweny. Icaya bene otito ni laco ma nyinge Ciro aye bituro Babilon.
14, 15. Lok pa lanebi Icaya ocobbe nining?
14 I nge mwaki miya aryo ma kicoyo kwede lok pa lanebi man, dul mony mo obino ka lweny i kom Babilon. Anga ma onongo tye ka telo wi mony man? Kit ma lok pa lanebi man otito kwede, obedo kabaka me Percia ma nyinge Ciro. Kare onongo dong oromo pi lok pa lanebi man me cobbe.
15 I dyewor meno, jo Babilon onongo gitye ka kwero karama mo madit. Lworo onongo pe i cwinygi pien cel matek kacel ki kulu onongo orumo bomagi woko. Kara ki woko, Ciro kacel ki dul monnye gukwinyo yo pii manyen wek kulu odwon woko. Man oweko lumony me Percia gungolo kulu man ki tyengi. Ento i yo ango ma lumony pa Ciro onongo gibidonyo kwede i cel me Babilon? Kit ma lok pa lanebi man owaco kwede, dog cel me boma-ni odong twolo, pi meno lumony guturo boma man labongo lweny mo.
16. (a) Ngo ma lanebi Icaya otito i kom anyim pa Babilon? (b) Wangeyo nining ni lok pa lanebi Icaya ocobbe kakare?
16 Icaya otito ni lacen pe tye ngati mo ma dok bibedo i Babilon matwal. En ocoyo ni: "Dano pe dok bibedo iye, dano mo me Arab pe biguro kemane kunnu." (Icaya 13:20) Man tika ocobbe ada? I kabedo ma yam boma me Babilon onongo tye iye, cokcok mairo 50 i kupiny me boma me Baghdad i lobo Iraq, obwur keken aye odong. Kadi wa i kareni, pe tye ngati mo ma bedo kunnu. Jehovah oyweyo Babilon "calo dako ma oyweyo ode maleng kun pe oweko gin mo iye."
17. Pingo watwero geno cikke pa Lubanga ducu?
17 Kit ma lok mapol pa lunebi me Baibul dong gucobbe woko, man nyuto ni watwero geno gin ma Baibul waco i kom anyimwa. Watwero bedo ki gen ni Jehovah bicobo cikkene me loko lobo-ni wek odok paradic. (Kwan Wel 23:19.) Ada, watye ki gen me nongo "kwo ma pe tum. Lubanga ma pe loko lok goba yam ociko pire i acakki piny."
BAIBUL TWERO LOKO KWONI
18. Ngo ma lakwena Paulo owaco i kom "lok pa Lubanga"?
18 Watyeko pwonyo ni pe tye buk mukene ma rom ki Baibul. Lok ma iye rwatte, dok ka oloko i kom cayan nyo jami ma otimme i tekwaro, nongo tye kakare. Baibul bene miniwa tam ma konyowa dok tye ki lok mapol pa lunebi ma dong gucobbe woko. Ento pe meno keken. Lakwena Paulo ocoyo ni: "Lok pa Lubanga obedo gin makwo, dok tiyo matek." Man te lokke ngo?
19, 20. (a) Baibul twero konyi nining me ngeyo ngat ma in ibedo? (b) Itwero nyuto pwocci nining pi Baibul ma obedo mic pa Lubanga?
19 Baibul twero loko kwoni. Twero konyi me niang ngat ma in ibedo ada. Romo konyi me niang tam ma okanne matut i cwinyi kacel ki kit ma iwinyo kwede. Me labolle, waromo tamo ni wamaro Lubanga. Ento, me nyuto ni ada wamare, omyero waket gin ma Baibul waco i tic.
20 Baibul ada obedo buk ma oa ki bot Lubanga. En mito ni imar buk man dok ikwan i yo matut. Bed ki pwoc pi mic man, dok imedde ki kwanone. Ka itimo meno, ci ibiniang yub pa Lubanga pi dano. I dul ma lubo-ni, ibipwonyo lok i kom yub man.
^ para. 6 Kadi bed jo mogo giwacci lok me Baibul pe rwatte, ento meno pe tye ada. Nen dul me 7 i buk me The Bible
^ para. 16 Ka imito nongo ngec mukene i kom lok pa lunebi ma kitito i Baibul, nen pot karatac 27-29 i brocuwa me A Book for All People, ma Lucaden pa Jehovah aye gucoyo.


Ka laco ki dako ma pe gunyomme gubuto i ot acel labongo tyen lok mo, tika man nyuto ni gutimo bal dok mitte ni kiket komitti me ngolo kop?
Ee, buto i ot acel labongo tyen lok mo tye calo lanyut ni jo aryo-ni gutimo tim kwele. Pi meno, ka pe gitye ki tyen lok mo mucwiny, ci omyero kiket komitti me ngolo kop pi neno lok man.—1 Jo Korint 6:18.
Luelda kong gibedo piny ka niang gin mutimme wek gumok ka komitti me ngolo kop mitte. Me labolle: Jo aryo-ni mono gubedo ka winnye pi nyom? Tika luelda kong i kare mukato angec omiyo botgi tira pi kit ma gitimme kwede ka gitye kacel? Pingo gubuto i ot acel? Tika guyubo pulan woko con me timo meno? Tika guyero me buto i ot acel, nyo gin mo otimme atura ma odiyogi oweko gubuto i ot acel? (Latitlok 9:11) Gubuto i rum acel nyo mapatpat? Tye ngec mapol ma mitte ma bikonyo luelda me moko tamgi, pien gin mutimme i kom jo aryo moni twero bedo pat ki pa jo mukene.
Ka dong luelda gunongo ngec ducu ma mitte, ci gibimoko ka omyero kiket komitti me ngolo kop.


I kareni, yot tutwal me baro wiwa ki jami mapol me kom. Cawa ki kero mitte pi yenyo jami me awila, culo pigi, tic kwedgi, yubogi, ki dong gwokogi. Yecu obedo ki kwo ma rwomme lapiny wek jami me kom pe owir tamme woko ki i ticce me pwony.
Tika iromo dwoko rwom me kwoni piny wek imed cawa ma itero i ticwa me pwony? Ka wutimo alokaloka mogo, tika ngat mo me pacowu romo cako tic macalo painia? Kadi bed dong itye i tic pi kare malac, tika iweko jami me kom ocako dwoyo tammi woko motmot ki i tic pa Lubanga? Bedo ki rwom me kwo ma lapiny kun itiyo pi Jehovah bikeli yomcwiny ki yengo.
Yo ma atwero dwoko kwede rwom me kwona piny.


Bute man nyamo lok i kom kwo pa Kabaka Caulo ki Kabaka Daudi. Jami mutimme ma kicoyo i bute man otero cokcok mwaka 80. I acakkine, Caulo onongo mwol dok lworo Lubanga, ento en olokke woko ci okwero lubo tira pa Jehovah. Jehovah okwere woko ci i nge kare mo, en owaco bot Camuel ni owir Daudi macalo kabaka manyen me Icrael. Nyeko omako Caulo mumiyo en otemme tyen mapol me neko Daudi, ento Daudi pe oculo kwor. Wod pa Caulo ma nyinge Yonacan onongo ngeyo ni Jehovah oyero Daudi, pi man en obedo lagen bot Daudi. Daudi otimo bal mogo madongo, ento en pe okwero pwod pa Jehovah. Ka in lanyodo, kony latinni me neno kit ma pire tek kwede me cwako yub pa Lubanga.
Tika imito kwano lok man i leb %%?
Lok me Cako Bute me 7


WI LUBELE
Lapeny: Wan ducu wamito kwe cwiny i kare mogo. Ento watwero nongone ki kwene?
Ginacoya: 2Kor 1:3, 4
Mi Wi Lubele: Magajin me Wi Lubele man nyamo kit ma Lubanga miyo kwede kwe cwiny.
WI LUBELE (pokke ma i ngeye)
Lapeny: Jo mogo gitamo ni Ker pa Lubanga obedo gin ma tye i cwiny dano; mukene gitamo ni obibino pi tute pa dano me kelo kuc i wi lobo ducu. In kono itamo ningo?
Ginacoya: Dan 2:44
Mi Wi Lubele: Baibul waco ni Ker pa Lubanga obedo gamente kikome. Pwony man nyamo lok i kom jami mukene ma Baibul waco i kom Ker pa Lubanga.
PWONY LOK ADA
Lapeny: Wangeyo nining ni Lubanga paro piwa?
Ginacoya: 1Pet 5:7
Lok Ada: Lubanga kwayowa me lega bote pien en paro piwa
YUB KIT ME CAKO LOK PIRI KENI
Ti ki yo ma kinyuto i labol magi me yubo kit me cako lok piri keni.


Gin mutimme i kom Yona nyuto ni Jehovah pe wekowa ata teke watimo bal. Ento, en mito ni wapwonye ki i balwa dok wayub yo me kwowa.
Bal ango ma Yona otimo i kare ma Jehovah omiye tic?
Ngo ma Yona olego pire, dok Jehovah ogamo legane nining?
Yona onyuto nining ni enongo pwony ki i balle?


WI LUBELE—ME AKWANA I KACOKKE April 2018
Magajin man tye ki pwony ma kibinyamo i Juni 4 me o i Julai 8, 2018.
Jo mogo gimitti gibed agonya ki i apokapoka, can ki dong ki i cing jo ma terogi marac. Tika twere me bedo agonya i yo me ada?
Cwiny pa Jehovah ogonyowa nining? Watwero gwokke ki tic ki bedo agonyawa i yo marac nining?
Jo pa gimito cuko cwiny kare ducu.
Kit ma waneno nino pa Jehovah dong tye cok-ki, myero wanyut miti i kom omegiwa wek wabed ki kare me cuko cwinygi ka mitte.
Bulu gukemme ki jami mapol ata ma twero nyweno wigi. Gitwero moko tam me ryeko ma lubbe ki kwogi me anyim nining?


DINI mapol i twok lobo lung, calo Katoli, kanica pa Orthodox, dini pa Budda, ki mukene mapol gigengo lupwonyegi ki padigi ni pe gunyomme. Kitungcel, dano mapol gitamo ni man aye oweko tim me buto ma pe opore dok ma kelo lewic tye ka nya i kin lupwonye dini ki padi.
Pi man, pore tutwal me penye ni, Gengo nyom tika obedo pwony me Ginacoya ma myero Lukricitayo gulubi? Me gamo lapeny man, kong dong wanenu kit ma tim meno ocakke kwede ki kit ma Lubanga neno kwede lok man.
GENGO NYOM I TEKWARO ME DINI
I 2006, Pope Benedict XVI owaco ni gengo nyom tektek obedo "tekwaro ma ocakke wacon cokcok ki kare pa Lukwena."
Ento, gengo nyom pe obedo gin ma Lukricitayo me cencwari me acel onongo gitimo. Ki lok ada, lakwena Paulo, ma okwo i cencwari me acel, ociko luye luwote me gwokke ki jo mogo ma "gin lugoba" ma "gijuko ni dano pe gunyom."—1 Temceo 4:1-3.
I cencwari me aryo aye tim me gengo nyom ocako rwako lwite i kanica pa "Lukricitayo" ma tung Kupoto Ceng. Ma lubbe ki buk me Celibacy and Religious Traditions, tim man "rwatte ki tam manyen ma ocako katti i Ker me Roma ma kwako kwero tim me buto."
I cencwari ma lubo meno, lukiko me kanica ki jo ma gilwonge ni Church Fathers gucwako tim me gengo nyom pi lutela dini. Gin gutamo ni tim me buto obedo gin ma cido kom dano dok pe rwatte ki tic pa lutela dini. Ento, buk me Encyclopædia Britannica ocimo ka maleng ni "nio wa i cencwari me 10 padi mapol ki bicop mogo onongo gire gitye ki mon."
Gengo nyom pi lutela dini obedo gin ma kiketo macalo cik i Lukiko me Lateran i mwaka 1123 ki 1139, ma obedo i boma me Roma, dok meno obedo cik ma dini pa Katoli lubo nio wa i kare-ni. Cik man okonyogi pe me rwenyo cente ki jami pa kanica ka padi mo munyomme omiyo jami pa kanica bot dakone nyo lutinone.
KIT MA LUBANGA NENO KWEDE GENGO NYOM
Neno pa Lubanga i kom gengo nyom tye ka maleng i Baibul. I Baibul, watwero kwano lok pa Yecu i kom jo ma gubedo labongo nyom calo en "pi ker me polo." (Matayo 19:12) Ma lubbe ki lok man, lakwena Paulo oloko i kom Lukricitayo ma gulubo lanenne i bedo ma wigi nono "pi lok me kwena maber."—1 Jo Korint 7:37, 38; 9:23.
Ento, Yecu gin ki Paulo pe gumiyo cik ma gengo ni Lukricitayo pe gunyomme. Yecu owaco ni bedo labongo nyomme obedo "mot" ma lulub kore mogo pe gitye kwede. I kare ma Paulo ocoyo lok i kom "jo ma pud peya gunyomme," en owaco ka maleng ni "pe anongo cik mo ma oa ki bot Rwot, ento amiyo tamma."—Matayo 19:11, NW; 1 Jo Korint 7:25.
Medo i kom meno, Baibul nyuto ni Lukricitayo mapol i cencwari me acel, ma i kingi tye iye lakwena Petero, onongo gubedo jo ma gunyomme. (Matayo 8:14; Marako 1:29-31; 1 Jo Korint 9:5) Adada, pi tim carocaro ma oromo lobo Roma i kare meno, Paulo ocoyo ni ka ce laneno mo onyomme, ci en "myero obed ki dako acel" kun "gwoko lutinone miyo gibedo ki winy."—1 Temceo 3:2, 4.
Co magi onongo gibedo ki mongi i yo me buto, pien Baibul otito atir ka maleng ni "laco myero ocob miti pa dakone" dok ociko jo munyomme ni "dano acel acel pe myero okwer pi kome bot lawote". (1 Jo Korint 7:3-5) Dong tye atir ka maleng ni, gengo nyom pe obedo gin ma Lubanga mito, dok pe obedo cik ma lutela pa Lukricitayo myero gulubi.
PI LOK ME KWENA MABER
Ka bedo labongo nyom pe kiketo macalo cik, ci pingo Yecu ki Paulo gubedo ki pwoc i kom jo ma wigi nono? Pien bedo labongo nyomme weko ngat moni bedo ki kare me nywako kwena maber ki dano. Jo ma pe gunyomme giromo mine i yo mapol, kit macalo pe gitye ki par mapol ma jo munyomme gitye kwede.—1 Jo Korint 7:32-35.
Tam kong i kom labol pa David, ma oweko dog ticce i Boma me Mexico ma onongo kicule iye maber, ci okobo i caro mo i lobo Costa Rica pi pwonyo lok me Baibul. David tika winyo ni bedo labongo nyom okonye me timo meno? En ogamo ni, "Labongo akalakala mo." Omedde ni, "Obedo tek me pwonyo jami me tekwaro ki kit me kwo manyen, ento kit macalo an onongo atye kena-ni, loko kwona obedo yot."
Claudia, Lakricitayo mo ma wiye nono ma okobo ka tic i kabedo mapatpat ka ma can lutit kwena tye iye owacci: "Anongo yomcwiny i ticca pi Lubanga. Niyena ki watta pi Lubanga ojing matek i kare ma aneno kit ma en gwoka kwede."
"Meno aye pe gin ma pire tek, kadi ibedo ngat munyomme nyo wi nono, ibibedo ki yomcwiny ka itiyo pi Lubanga Jehovah ki cwinyi ducu."—Claudia
Bedo labongo nyom pe myero obed yec mapek ma nurowa. Lamego Claudia omedo lokke ni: "Meno aye pe gin ma pire tek, kadi ibedo ngat munyomme nyo wi nono, ibibedo ki yomcwiny ka itiyo pi Lubanga Jehovah ki cwinyi ducu."—Jabuli 119:1, 2.


GIN MUMIYO PIRE TEK: Jehovah aye weko kodi me lok ada dongo i cwiny 'jo ma myero me nongo kwo ma pe tum.' (Tic 13:48; 1Kor 3:7) Watiyo kacel kwede ka ce waketo cwinywa tutwalle me konyo jo ma gitye ka keto i tic gin ma gupwonyo. (1Kor 9:26) Lutino kwan me Baibul omyero guniang ni batija obedo gin ma pire tek me nongo larre. (1Pet 3:21) Wakonyogi me doko lupwonnye ka wapwonyogi me loko kwogi, me tito kwena ki pwonyo dano, ki dong me dyero kwogi bot Jehovah.—Mat 28:19, 20.
KIT ME TIMONE:
Po wi lutino kwan me Baibul ni tyen lok mumiyo gitye ka kwan aye me 'ngeyo' Jehovah ki yomo cwinye.—Jon 17:3
Konygi me dongo i yo me cwiny kun giloyo ariya macalo kit maraco ki lurem maraco
Cuk cwinygi ma peya gunongo batija ki dok i ngeye.—Tic 14:22
NEN VIDIO MA WIYE TYE NI LUBANGA JEHOVAH BIKONYI, I NGEYE WUGAM LAPENY MAGI:
Lworo ango ma juko jo mukene ki dyero kwogi ki nongo batija?
Kony ango ma luelda gitwero miyone bot lutino kwan me Baibul wek gudong i yo me cwiny?
Icaya 41:10 pwonyowa gin ango i kom Jehovah?
Kit macalo mene ma bikonyowa me tic pi Jehovah kadi bed watye ki roc?


Jehovah otito kore ki kore jami ma bitimme i anyim
"Wupak leb aterowu!"
"Lulweny me Babilon dong gugiko lweny woko"
Coc macon ma kicoyo i kom got apada ma kilwongo ni Nabonidus Chronicle waco ni: "Mony pa Ciro odonyo i Babilon labongo lweny." Man rwatte ki lok pa lanebi Jeremia
"Babilon dong bidoko odur ma obakke lipim . . . bibedo macalo tim aroo matwal"
Cakke i mwaka 539 K.M.P., deyo pa Babilon ocako rweny woko. Laloc me Grik ma nyinge Alegijanda Madit onongo mito ni Babilon obed bomane madit ento otugi to woko atura. I acakki me cencwari me acel, Lujudaya mogo onongo pud gibedo i Babilon, mumiyo lakwena Petero olimogi kunnu. Ento i cencwari me angwen, boma man onongo dong odoko obwur, dok ogak kit meno matwal


NGEC MA ORUMO LOK MAN: I kit ma wan wangeyo kwede Yecu olimo Jeriko ka tyen acel keken.Ma man otimme ikare ma en tye ka citome agikine i Jerucalem. Yecu En obedo lakwar Dauidi. Lubanga onongo con ocikke bot Kabaka man ni Wode bibedo i komker me loc iIcarael pi naka naka (2 camuel 7:12-16) Jo Roma, ma onongo gitye Iuloc i lobo Icarael i kare meno, pe giye ni omyero gilwong nying Kabaka ma con obedo ka loc, nyo akadi ma tye ka loc mapat ki gin. Yecu gilwonge ni Wod pa Dauidi ka tyen acel keken ma pud gin man pe otimme, ki ikare maconma lurok aye gilwonge kwede (Matayo 15:22).
1.Ka obedini in ikwo ki kwo me kwayo jami ki bot dano. Ngo ma in itamoni obi-bedo ma tek tutwal ki boti?
Kit yomcwiny ki can ango ma jwijwi laco ma wange oto dok lakwac man bedo ka limo-ne?
2. Ngo ma lawange oto ni pwonyo pi bedo inget yo mwaka ki mawaka, ka ite tye maber?
Pi mwaka adek ma Yecu obedo ka tiyo ticce, Bartimayo owinyo pi limo ka kabedo mukene ma Yecu obedo ka limone. Pi gin ango ma omiyo en pe ocito ka yenyo yo me cang i Jerusalem, ma tye mairo 30 keken kabedo ma Yecu cito iye ikare ma ka gitye ka kwero ninoma dongo me dinigi?
3. Ngo ma obedo mapat ma dok ikom Bartimayo i agiki ma dong Yecu obino i boma ma megi (46)?
Kit yub mene ma Bartimayo oyubo con pi nenoni en ebinongo kwede ki Yecu, ka owekoni en obino i Jeriko?
4. Bartimayo kono ongeyo nining ni Yecu obedo lakwar Dauidi (47)?
Pi gin ango ma omiyo Bartimayo pe obedo ki lworo i kom jo Roma, ci en omoto Yecu macalo Wod pa Kabaka ma tye iloc ma orukke ki lalukana iwiye nyo Kabaka ma kun en odange ki dawn ma lamal ki i abone (47)?
5. Pi gin ango ma omiyo dano giteme me juko Bartimayoniobed piny laling? Nong tyen lok mapol ma romo twerene(48).
Pi gin ango ma omiyo pe ngat mo aye omak Bartimayo ki cinge, ci ocwale kwede bot Yecu (48)?
6. Nining ki dok pi gin ango ma omiyo Bartimayo pe oloko kokone: por kore ki kore Ceng 47 ki 48?
Yecukono ogamo lok nining pi lwonge ki nying ni Kabaka (49-51)?
7. In itamo ni Bartimayo owinyo nining icwinye ikare ma dano owaco bote ni dii cwinyi en dong olwongi?
Bartimayo obedo ka gwoko gin arukane maber,ma bedo bote macalo kabutu ki giume ki idye wor. Pi gin ango ma omiyo en otuk ki bolo gin arukane wokowa cen (50)?
8. Pi gin ango ma omiyo Yecu openyo Bartimayo ki kit peny macalo man (51)?
Yecu tye ka penyi ki peny acel man kombedi. Gam lokke ki cwinyi ducu me ada (Itwero gamo ne ki i Cwinyi)
9. Yecu ocango wang laco man nining (52)?
Ceng 52 gitwero gonyo tyen lokke ariyo: "Niye ni ocangi" nyo ni "Niye ni olaro in"
Pi gin ango ma omiyo Yecu mitoni ewac lok man ariyo ni bot Bartimayo ikit kare macalo man?
10. Bartimayo olubo kor Yecu iwang yo niowa i Jerusalem (52b). I odiko mukene, ngat mo keken dong moto Yecuni Wod pa Dauidi" ikare ma en odonyo kwede i Yerucalem (11:9-10) Ngo maBartimayo obedo ka timone ki ikom jami man ducu?
I kine me Cabit acel Bartimayo oneno kit ma lakony en gigure kwede i kom yatariya. Ngo ma in itamo ki ikom lok man, ada En oniang pi tyen lok ango ma omiyo Yecu oto?
***


IKINE mukene tek tutwal me ngeyo ngat ma myero wawiny. Mamani nyo babani romo wacci itim gin moni. Ento lapwony me cukul nyo abili romo wacci itim gin mapat. Ka meno otimme, ibiwinyo anga i kingi?—
I Dul me 7 i buk man, wakwano Jo Epeco 6:1-3 ki i Baibul. Waco ni lutino myero guwiny lunyodogi. Ginacoya meno wacci: 'Wuwiny lunyodowu i Rwot.' Ka kiwaco ni "i Rwot," tika ingeyo te lokke?— Lunyodo ma gitye i Rwot gipwonyo lutinogi me bedo ki winy i kom cik pa Lubanga.
Ento jo madito mukene pe giye i kom Jehovah. Dong mono ka dano ma kit meno owacci ni kwalo peny i cukul ber nyo kwanyo gin mo ki i dukan ma pe iculo pire ber kono? Ber mono pi latin me kwalo peny nyo kwalo kwo?—
Wi myero opo ni i nino mo acel, Kabaka Nebukadnejar ociko dano ducu ni myero guryebbe piny me woro cal me jabu ma en oketo. Ento Cadrak, Mecak, ki Abednego gukwero ryebbe piny. Tika ingeyo pingo?— Pien Baibul wacci dano myero guwor Jehovah keken.
I nge to pa Yecu, kikelo lukwenane i nyim Lukiko, ma en aye kot madit me dini pa Lujudaya. Lalamdog Madit Kayapa owacci: "Wan wacikowu matek ni pe wupwony lok mo i nying [Yecu], ento koni wupongo i Jerucalem woko pi pwonywu-ni." Pingo lukwena pe gubedo ki winy bot Lukiko man?— Petero, ma obedo ka lok pi lukwena ducu-ni, ogamo dog Kayapa ni: "Myero wawiny Lubanga makato dano."
I kare meno, ludito dini pa Lujudaya onongo gitye ki twero madit atika. Ento, gamente pa Luroma aye onongo loyo lobogi. Latela me gamente meno onongo kilwongo ni Cecar. Kadi bed Lujudaya onongo pe gimito ni Cecar ologi, ento gamente me Roma onongo otimo jami mabeco pi jo ma kunu. Gamente me kare-ni bene gitimo jami mabeco pi danogi. Tika ingeyo jami mogo ma gamente timogi?—
Gamente yubo gudu me wot pa dano dok culo abili kacel ki lunek mac pi gwokowa. Giromo bene keto yub me kwan pi lutino kacel ki miyo kony i lok me yotkom bot jo muteggi. Gamente myero oti ki cente me timo tic magi ducu. Gamente nongo cente man ki kwene?— Ki bot dano. Cente ma dano culo bot gamente-ni kilwongo ni mucoro.
I kare ma Lapwony Madit onongo kwo i lobo, Lujudaya mapol onongo pe gimito culo mucoro bot gamente me Roma. Dong i nino mo acel, lulamdog guculo co mogo wek gupeny Yecu lapeny i yo me diro wek gikette i peko. Lapeny meno obedo ni, "Myero wacul mucoro bot Cecar nyo pe?" Meno onongo obedo lapeny me diro. Ka Yecu ogamo ni, 'Ee, myero icul mucoro,' pol pa Lujudaya onongo pe gubimaro lagamme-ni. Ento dok bene Yecu onongo pe romo wacci, 'Pe, pe mitte ni wucul mucoro.' Meno onongo pe bedo lok matir.
Dong, ngo ma Yecu otimmo? En owacci: "Wunyutta lim ma giculo kwede." I kare ma gukelo bote, Yecu openyogi ni: 'Cal ki nying ma tye i kome-ni pa anga?' Co-ni guwacci: "Pa Cecar." Pi meno, Yecu owaco ni: "Wudwok jami pa Cecar bot Cecar, ki jami pa Lubanga wudwok bot Lubanga."
Pe tye ngat mo ma onongo bal mo i lagamme-ni. Ka Cecar timo jami pi dano, ci pore ni dano myero guti ki cente ma Cecar oyubo me culo en pi jami magi. Dong, i yo ma kit man, Yecu onyutu ni pore me culo mucoro bot gamente pi jami ma wanongo.
Gwok tye ni in pud mwakani pe oromo me culo mucoro. Ento, tye gin mo ma myero imi bot gamente. Ingeyo gin meno?— Myero iwiny cik pa gamente. Baibul wacci: 'Wuwiny luloc ma giloyowu.' Luloc magi gin aye jo ma gitye ki twero i gamente. Lubanga aye owaco ni omyero wawiny cik pa gamente.
Cik mo romo bedo tye ma waco ni pe myero wabol karatac nyo yugi ata i dye gudu. Myero mono ilub cik meno?— Lubanga mito ni ibed lawiny. Myero mono ibed lawiny bot abili bene?— Gamente culo abili me gwoko dano. Bedo ki winy botgi rom aroma ki bedo ki winy bot gamente.
Dong ka iyubbe me ngolo gudu ci abili owaco ni "Kur kong!" ngo ma myero itim?— Ka jo mukene gungweco gungolo gudu kono, in bene mono myero itim kit meno?— Omyero ikur, kadi bed in keni aye idong ka kurone. Lubanga waco ni myero ibed lawiny.
Romo bedo ni ayelayela mo tye ka ma ibedo iye, ci abili twero waco ni: "Pe kimito dano mo i dye gudu. Ngat mo pe okat woko ki i ot." Dong iromo winyo woo madwong ma weko ibedo ki tam me ngeyo ngo ma tye ka timme. Myero mono ikat woko ka nenone?— Man mono nongo itye ka winyo 'luloc ma giloyowu'?—
I kabedo mapol, gamente yubo cukul dok culo lupwonye bene. Dong itamo ni Lubanga mito ni iwiny lapwony?— Tam kong iye. Gamente culo lapwony wek opwony, kit ma culo kwede abili me gwoko dano. Pi meno bedo ki winy bot abili nyo lapwony rom aroma ki winyo gamente.
Ento, ka lapwony owaco ni imi woro bot cal gin mo kono? Ibitimo gin ango?— Luibru adek-ki pe guryebbe piny i nyim cal ca, kadi bed Kabaka Nebukadnejar owaccigi ni guryebbe. Wi po pingo gukwero?— Pien gin onongo gimito bedo luwiny bot Lubanga.
Laco mo ma coyo lok me tekwaro ma nyinge William Durant ocoyo lok i kom Lukricitayo me kare macon kun waco ni 'worogi [nyo gennegi] mamalo loyo onongo pe obedo pa Cecar.' Pe, ento onongo obedo pa Jehovah! Dong wi opo ni Lubanga myero obed mukwongo i kwowa.
Wabedo ki winy bot gamente pien meno aye gin ma Lubanga mito ni watim. Ento ka kiwaco botwa ni watim gin ma Lubanga pe mito ni watim, ci myero wagam nining?— Myero wagam kit ma lukwena gugamo kwede dog lalamdog madit ni: "Myero wawiny Lubanga makato dano."


GO KONG ni itye ka neno filim i kom dano mo ma oywek, gwok nyo lago wer mo ma imaro adada. Filim man cakke ki nyuto kwone i kare ma en pud tidi, kit ma en obedo i kilaci me pwonyo goyo piyano, ki yellene me bedo ka goyo piyano nino ki nino. I nge meno, ineno ka en tye ka goyo wer i ka namo madongo, kun woto wa i bor piny, ci odoko dano ma oywek i wi lobo ducu. Ma pe orii, ineno ka en dong otii woko, ci i agikki me filim man, en oto woko.
Filim man nyuto gin mutimme ada i kwo pa ngat ma dong oto woko. Kadi bed dano-ni onongo obedo lawer, lacayan, latuku, nyo ngat mukene ma oywek, kwone onongo bigik marom. Twero bedo ni dano-ni ocobo jami mapol, ento tam kong i kom jami mukene ma onongo en twero cobone ka onongo pe pi peko me tiyo ki to.
Ki cwercwiny madit, man aye gin ma tye ka kuro wan ducu. (Latitlok 9:5) Kadi bed watemme ningo, pe watwero bwot ki i tiyo ki to. Pe meno keken, two nyo can ma guduwa twero giko kwowa atura. Kit ma kiporo kwede i Baibul, wan wabedo calo lupu ma "nen pi kare manok mo keken, ci lacen ke woko."—Yakobo 4:14.
Kit macalo watwero to i cawa mo keken, jo mukene gitye ki cwiny ni "wacamu, wamatu, pien diki wabito woko." (1 Jo Korint 15:32) Ento dano gikwo kit man pien gingeyo ni pe gitye ki gen mo pi anyim. Kadi ki ngo—tutwalle ka watye ka wok ki i kwo matek—watwero pennye kekenwa ni, 'Kwo mono dong ducu kite ene?' Itwero nongo lagam me lapeny man ki kwene?
I kare-ni, jo mapol giketo gengi i kom cayan. Diro manyen ma lucayan gukatti kwede ki yadi me cango two omedo kare me kwo pa dano olo manok. Dok lucayan mukene gitye ka tic matek me temo medo kare me kwo pa dano. Kadi bed tutegi onyak nyige nyo pe, lapeny magi pud dong: Pingo wati dok wato? Tika gen mo tye ni kibiloyo lamonewa to? Pwony ma lubo man bilok iye dok bigamo lapeny man, Kwo mono dong ducu kite ene?


Tika dong inongo ni tito kwena tek? Pol pa wan watwero gamo lapeny meno ni eyo. Pingo? Romo bedo ni kare ki kare warwatte ki dano i wang ticwa ma cwinygi nok i kom kwenawa nyo giger nyo wan kikomwa aye walworo lok ki dano ma pe wangeyo. Adada, jami magi twero rwenyo yomcwinywa woko. Ento, wan waworo Lubanga ma cwinye yom ma mito ni wati pire ki yomcwiny. (Jab 100:2; 1Tem 1:11, NW) Tyen lok adek mene ma omiyo omyero wanong yomcwiny i tito kwena?
Me acel, watye ka tito kwena me gen. Kadi bed gen pa dano tye ka rweny woko i kareni, pud watwero tero botgi "lok maber me gin maber." (Ic 52:7) Ento kwena maber me Ker pa Lubanga bene twero keliwa yomcwiny. Dong, ma peya icito ka tito kwena, lwod lok i kom mot ma Ker pa Lubanga bikelone i wi lobo ducu.
Me aryo, kwena maber-ri konyo kwo pa dano dok dongo watgi ki Lubanga. Gipwonnye me weko tim maraco dok ginongo gen me kwo nakanaka. (Ic 48:17, 18; Rom 1:16) Watye calo lutic ma gitye ka yenyo dano me alara i kabedo ma peko opoto iye. Kadi bed jo mogo pe gimito ni kilargi, ento pud wamedde ki yenyo jo ma gimito larre.
Me adek, dok ma pire tek loyo, tito kwena kelo deyo bot Jehovah. En tero ticwa me miyo caden calo gin ma pire tek adada. (Ic 43:10; Ibru 6:10) Medo i kom meno, en miyo botwa cwiny mere maleng me cobo tic man. Pi meno, leg Jehovah wek omini yomcwiny ma bino pi cwiny maleng. (Gal 5:22) Ki kony ma mege, watwero loyo lworo ma watye kwede ci watito kwena ki tekcwiny. (Tic 4:31) Dong ka watimo kit meno, ci wabinongo yomcwiny i ticwa me tito kwena kadi bed dano gudok i kwenawa i yo maber nyo marac.
NEN VIDIO MA WIYE TYE NI NONG YOMCWINY ODOCO KI KWAN KACEL KI LWODO LOK, CI INGEYE WUGAM LAPENY MAGI:
Pingo myero water kwan piwa kenwa calo gin ma pire tek, kadi bed wacwalo kare malac i tito kwena dwe ki dwe?
I yo mene ma omyero walub lanen pa Maliam?
Cawa mene ma in ikwanyo me lwodo Lok pa Lubanga?
Ngo ma keli yomcwiny ka itye ka tito lok me kwena maber-ri?


I kare ma piny otwo, Jehovah owaco bot Elia ni: 'A malo icit i Jarepat. Dato mo bimini cam kunnu.' I kare ma en oo cok ki dog gang meno, Elia oneno dato mo ma lacan tye ka coko yen. Openyo dako-ni ni okelle pii amata. Ka dako ocako wot me kelo pii, Elia olwonge ci owacce ni: 'Tim ber, ikella kwon mo manok.' Ento dato-ni owaco ni: 'Pe atye ki kwon mo ma atwero mini. Atye ki moko kwon ki moo manok ma abitedo ki cam mo manok pira ki woda.' Elia owacce ni: 'Jehovah ocikke ni ka imyeno kwon mo manok pira, ci moko kwon ki moo-ni pe bitum woko nio ka kot dok ocako cwer.'
Pi meno, dato-ni odok gang ci omyeno kwon pi lanebi pa Jehovah. Kit ma Jehovah ocikke kwede, dato-ni ki wode gubedo ki cam muromo i kare me oro meno ducu. Moko kwon pe otum ki i abino-ne dok moo pe orem ki i atabo.
Lacen gin mo marac adada otimme. Latin awobi pa dako-ni kome odoko lit adada ci oto woko. En obako doge bot Elia ni okonye. Elia otingo latin woko ki i kor minne ci ocito kwede i kicika ma malo. Opyelo latin i wi kabutone ci olego ni: 'Jehovah, wek kwo pa latin man odwog cen i kome.' Ingeyo pingo meno onongo bibedo gin me ur adada pi Jehovah me timone? Pien nio wa i kare meno, pe tye ngat mo muto ma ocer. Dok me medo i kom meno, dato-ni gin ki wode onongo pe gubedo jo Icrael.
Ento kwo pa awobi-ni odwogo i kome, ci en ocako yweyo! Elia owaco bot dato-ni ni: 'Nen! Wodi tye makwo ene.' Cwinye obedo yom adada ci owaco bot Elia ni: 'Angeyo atir ni in i dano pa Lubanga. Angeyo man pien lok ducu ma in iwaco a ki bot Jehovah.'
'Kong wunen agak; pe gicoyo kodi, dok bene pe gikayo, pe gitye ki dula kadi dero, ento Lubanga pitogi. Wun pe piwu tek kato pi winyo?'—Luka 12:24


Tika dong i nino mo inongo jabu mo? Jo manok adada aye dong gunongo. Ento, dano milion gunongo gin mo maber makato. Man aye ryeko mua ki bot Lubanga, ma 'pe gitwero poro welle ki jabu.'—Yubu 28:12, 16.
LUTINO kwan me Baibul bene girom ki ngat ma tye ka yenyo jabu. Lutino kwan meno myero gutute matek me kwedo lok i Ginacoya wek gunong ryeko ma a ki iye. Macalo lutino kwan me Baibul, gin ango ma watwero pwonyone ki i neno yo adek kit ma kiyenyo kwede ki jabu?
INONGO JABU!
Go kong ni itye ka wot i dog nam ci ineno gin mo matidi ma ryeny. I kule piny ci cwinyi obedo yom me neno ni meno obedo jabu. Nyige tidi mito rom ki wi kibirit dok nongone tek calo kidi dayaman me wel. Ngene kene ni, ibicako neno ka dok pud itwero nongo mukene.
I yo acel-li, twero bedo ni wi pud po i kom nino ma latic pa Jehovah odwongo iye doggola-ni me tito boti kwena maber ma tye i Baibul. Gwok nyo wi po i kom nino ma inongo iye lok me ada ma kitwero porone ki jabu. Romo bedo ni pud wi po i kom kare ma ingeyo iye nying Lubanga Jehovah ki i Baibul pi tyen mukwongo. (Jab. 83:18) Nyo bene ipwonyo ni itwero bedo larem Jehovah. (Yak. 2:23) Iniang cutcut ni inongo gin mo maber makato jabu! Twero bedo ni ibedo ki miti me medde ki nongo jabu i yo me cwiny.
INONGO MUKENE!
Ngidi-ngidi jabu matino i cawa mukene gigure i nam. I kare macalo man, luyeny jabu ma gitiyo matek gitwero nongo jabu madit, ma welgi romo dolla mapol.
I kare ma icako kwano Baibul ki Lacaden pa Jehovah mo, twero bedo ni iwinyo calo ngat ma tye ka golo te pii ka ma jabu tye iye. Lwodo lok i kom gin ma inongo ki Baibul twero medo ngec-ci, dok weko idongo i yo me cwiny. Ka itye ka lwodo lok i kom ngec ma inongo ki i Baibul, ipwonyo kit me nyikke cok ki Jehovah kun imedde ki bedo i marre ki gen me nongo kwo ma pe tum i anyim.—Yak. 4:8; Juda 20, 21.
Kit macalo ngat moni tute me yenyo jabu, twero bedo ni in bene itute matek me yenyo lonyo i yo cwiny. I nge pwonyo lok ada me Baibul ma pigi tego, twero bedo ni icako timo jami ma weko ibedo ma ipore me dyero kwoni ki nongo batija.—Mat. 28:19, 20.
MEDDE KI YENYONE!
Ngat moni twero nongo ngidi-ngidi jabu ma tye i got ma con kong oleny ci omake. Kit got meno nongo tye ki ngidi-ngidi jabu dok man twero weko kitongo got meno ci kiliyo jabu ki iye. Ka pud ineno anena, pe itwero neno jabu i got meno. Pingo? Pien got madit ma romo kilo 1,000 twero bedo ki jabu guram 10 keken! Kadi bed kit meno, ki bot layeny jabu, nongo kerone pe opoto nono.
Tute bene mitte ka ngat moni dong opwonyo "lok mukwongo i kom Kricito." (Ibru 6:1, 2) Myero itute matek wek inongo pwony manyen ki ma itwero ketogi i tic ki i kwano Baibul piri keni. Pi meno, ngo ma itwero timone wek kwan-ni me Baibul obed mamit kadi dong ibedo ka kwano Ginacoya pi mwaki mapol?
Bed ki miti me pwonyo jami manyen. Ket tammi i kom jami ma pigi tego. Medde ki tute matek, ci ibinongo lonyo i Ginacoya ma weko inongo ryeko ki tira pa Lubanga. (Rom. 11:33) Me medo ngec-ci i kom Ginacoya, ti ki jami ma kimiyogi me kwedo lok ma gitye i leb ma megi. Dicwinyi me yenyo tira ma imito ki dok lagam pi lapeny-nyi me Baibul. Peny jo mukene pi ginacoya ma gunongo ni tye me kony ki dok me cuko cwiny. Nywak pwony mamit ma inongo ki i kwanni me Baibul.
Ki lok ada, yubbi myero pe obed me medo ngec-ci keken. Lakwena Paulo omiyo tira ni "ngec meno miyo dano giwakke awaka." (1 Kor. 8:1) Pi meno, tute matek me bedo ki cwiny me mwolo ki niye matek. Yub me woro pi jo me ot ki kwan piri keni bikonyi me kwo ma rwatte ki cik pa Jehovah dok bicuko cwinyi me konyo jo mukene. Makato ducu, ibibedo ki yomcwiny pien ni inongo gin mo ma welle dit kato jabu.—Car. 3:13, 14.


"Alubo kit ducu ma dano gitye kwede, wek omiya alar jo mogo i yo ducu."—1 KOR. 9:22.
WER 82 'Wek Deroni Omeny'
GIN MA WABINYAMO *
1. Alokaloka ango ma otimme i lobe mapol i mwaki mogo ma cokcok-ki?
PI MWAKI alip mapol, pol pa dano ma i wi lobo-ni onongo gitye lumemba me dini mo. Ento i mwaki mogo manok angec, alokaloka madit otimme. Wel dano ma gipe ki dini mo tye ka medde ameda. Ki lok ada, i lobe mogo pol pa dano giwaco ni pe gitye ki dini mo. *—Mat. 24:12.
2. Tyen lok ango ma oweko jo mapol giwacci gipe ki dini?
2 Pingo wel dano ma giwacci gipe ki dini tye ka medde ameda? * Jo mogo gulungo wigi i yenyo yomcwiny nyo paro pekki ma gitye kwede. (Luka 8:14) Jo mogo ma onongo yam ludini dong pe giye i kom tye pa Lubanga. Mukene giye i kom Lubanga ento gitamo ni dini dong karene okato woko, konye pe, dok pe rwatte ki cayan kacel ki ryeko me kare-ni. Guromo winyo ka luremgi, lupwonyegi, nyo jo muywek giwaco ni kwo ocakke pire kene, ento pol kare pe kimiyogi tyen lok mucwiny me ye i kom Lubanga. Jo mukene gukwero dini pi tim me woro ki miti me cente pa lupwonye dini. I lobe mukene, gamente giketo cik ma gengo dano ki bedo agonya me woro Lubanga.
3. Pwony man kiyubo pi tyen lok ango?
3 Yecu ocikowa ni omyero 'wacilok jo me rok ducu gudok jo ma lubbe.' (Mat. 28:19) Watwero konyo jo ma pe gitye lumemba me dini mo nining wek gumar Lubanga dok gudok lulub kor Kricito? Omyero waniang ni kit ma ngat moni dok kwede i kom kwenawa twero jenge i kom ka ma en odongo iye. Me labolle, jo ma gia ki i lobo Ulaya pe giromo dok i kwenawa marom ki jo ma gua ki i lobo Acia. Pingo? I lobo Ulaya, jo mapol olo gingeyo gin mo i kom Baibul dok guwinyo ni Lubanga ocweyo jami ducu. Ento i Acia, pol pa dano gitye ki ngec manok nyo pe gingeyo gin mo kulu i kom Baibul, dok twero bedo ni pe giye i kom Lacwec. Pwony man tye me konyowa wek wagud cwiny jo ducu ma warwatte kwedgi i tic me pwony, labongo paro ka ma gia ki iye nyo niyegi.
BED KI NENO MUPORE
4. Pingo omyero wabed ki neno mupore?
4 Bed ki Neno Mupore. Mwaka ki mwaka, jo mapol ma gipe ki dini mo gidoko Lucaden pa Jehovah. Polgi onongo yam gikwo kwo matir dok cwinygi cwer pi tim maraco pa lutela dini. Mukene onongo gikwo kwo macilo dok gitye ki kit maraco ma mitte ni guwek woko. Ki kony pa Jehovah, watwero bedo ki gen ni wabinongo 'jo ma myero me nongo kwo ma pe tum.'—Tic 13:48; 1 Tem. 2:3, 4.
5. Gin ango ma pol kare weko dano jolo lokwa?
5 Bed Lakica kun Iloko ki Diro. Pol kare, dano gijolo kwenawa, pe pi gin ma wawaco, ento pi kit ma waloko kwede. Gibedo ki pwoc ka wan lukica, waloko ki diro, dok wanyuto miti me ada i komgi. Pe wadiyogi me winyo lokwa. Me ka meno, watemme me niang tyen lok mumiyo gineno dini kit meno. Me labolle, waniang ni jo mogo pe gimito nyamo lok i kom dini ki ngat ma pe gingeyo. Jo mukene gineno ni pe nyuto woro ka ipenyo ngat moni gin ma en tamo i kom Lubanga. Jo mukene dok aye lewic makogi ka kinenogi ka kwano Baibul, tutwalle ki Lucaden pa Jehovah. Labongo paro pi tyen lok mumiyo gikwero dini, watemme me niang kit ma giwinyo kwede.—2 Tem. 2:24.
6. Lakwena Paulo onyuto nining ni etye atera me loko yo me pwonye, dok watwero lubo lanene nining?
6 Ngo ma waromo timone ka waniang ni ngat moni pe bedo agonya ka watiyo ki nyig lok calo "Baibul," "cwec," "Lubanga," nyo "dini"? Watwero lubo lanen pa lakwena Paulo kun waloko yo me pwonywa wek orwatte ki mitigi. I kare ma Paulo onongo tye ka lok ki Lujudaya, en obedo ka nyamo lok kwedgi kun tiyo ki Ginacoya. Ento, i kare ma en oloko ki luryeko ma Lugrik i Areopago, Paulo pe oloko atir i kom Baibul. (Tic 17:2, 3, 22-31) Watwero lubo lanen pa Paulo nining? Ka irwatte ki dano mo ma pe ye lok me Baibul, twero bedo ber ka pe iloko atir i kom Baibul. Ka iniang ni ngat moni lewic mako ka kinene ka kwano Baibul, tem nyutte ginacoya i yo ma pe ywayo tam pa dano, calo ki i cim nyo tabulet.
7. Ngo ma mitte ni watim wek walub lanen pa Paulo ma kitito i 1 Jo Korint 9:20-23?
7 Bed Ngat ma Niang dok Iwiny Lokgi. Omyero watem niang tyen lok mumiyo jo ma warwatte kwedgi gitamo kit meno. (Car. 20:5) Kong dok wanen lanen pa lakwena Paulo. En odongo i kin Lujudaya. Labongo akalakala mo onongo mitte ni en olok yo me pwonye ka tye ka tito lok bot Lurok, pien onongo gitye ki ngec manok nyo pe gingeyo gin mo kulu i kom Jehovah ki Ginacoya. Twero mitte ni watim kwed nyo wapeny jo ma gitye ki ngec i kacokke wek gukonywa me niang kit me nyuto ni waparo pi dano me wang ticwa.—Kwan 1 Jo Korint 9:20-23.
8. I yo ma nining ma itwero cako kwede nywako lok i kom Baibul?
8 Mitiwa tye me nongo jo "ma myero." (Mat. 10:11) Me timo meno, omyero wapeny dano me miyo tamgi ci wacik itwa ka winyo lokgi. Omego mo i lobo Ulaya penyo tam pa dano i kom kit me nongo yomcwiny i nyom, kit me gwoko lutino, nyo kit me kanyo tim maraco. I nge winyo lagamgi, en waco ni, "Itamo ningo i kom tira man ma kicoyo cokcok mwaki 2,000 angec?" Ci, labongo tic ki nyig lok ni "Baibul," en nyutigi wang ginacoya ma rwatte ma oyero ki i cimme.
GUD CWINY DANO
9. Watwero konyo jo ma pol kare gikwero lok i kom Lubanga nining?
9 Watwero gudo cwiny jo ma pol kare gikwero lok i kom Lubanga ka wanyamo gin mo ma gudogi. Me labolle, jo mapol gitye ki ur i kom cwec. Pi meno watwero waco botgi lok calo man: "Tika onongo ingeyo ni pol pa jami ma lucayan oyubogi kong guneno ki i kom cwec? Me labolle, lakub dwan kiyubo kun kingiyo it, ki dok kamera kiyubo kun kingiyo wang. Ngo ma bino i wi ka itamo i kom cwec? Tika itamo ni obino pire kene, dano mo ocweyo, nyo gin mukene?" I nge winyo lokke ki diro, watwero medde ni: "Ka ludiro tet ginongo ngec ki i kom jami calo it ki wang, watwero pennye ni anga ma gitye ka nongo ngec ki bote. Laco lwod mo ma okwo con otugu mitina ki lwode ma ocoyo ni: 'En ngat muketo it mono pe winyo? En ngat mucweyo wang kono pe neno? . . . En aye ma pwonyo dano ki ryeko!' Lucayan mukene bene giye lok meno." (Jab. 94:9, 10) Ci dong waromo nyutu vidio ma tye i jw.org i te "Interviews and Experiences" i kin vidio ma lubbe aluba i bute me "Viewpoints on the Origin of Life." (Nen i te PUBLICATIONS > VIDEOS.) Nyo watwero miyo botgi brocuwa me Was Life Created? nyo The Origin of Life—Five Questions Worth Asking.
10. I yo ma nining ma itwero cako kwede lok ki ngat mo ma pe mito lok i kom Lubanga?
10 Pol pa dano gimito anyim maber. Kadi bed kit meno, jo mapol gilworo ni lobo-ni kibibalone woko nyo kibiweko dong labongo dano. Laneno me adwol mo i lobo Norway owaco ni dano ma pe giye lok i kom Lubanga pol kare giye lok i kom jami ma tye ka timme i lobo-ni. I nge moto dano, en wacci: "Itamo ningo i kom genwa pi kwo maber i anyim? Tika genwa jenge i kom lucungo i wibye, lucayan, nyo ngat mo mukene?" I nge winyo lagam pa dano meno, en kwano nyo tito ginacoya ma nyuto kwo mamwonya i anyim. Cikke pa Lubanga ma i Baibul ni lobo-ni bibedo matwal dok ni jo ma kitgi atir gibibedo iye matwal aye tugo miti pa jo mukene.—Jab. 37:29; Latit. 1:4.
11. Pingo omyero watem yo me pwony mapatpat, dok watwero lubo lanen pa Paulo nining, kit ma kinyuto kwede i Jo Roma 1:14-16?
11 Bedo ber ka watiyo ki yo me pwony mapatpat ki dano ma warwatte kwedgi. Pingo? Pien ngat acel acel tye ki miti mapat ki lawote. Gin ma tugo miti pa ngat acel twero weko ngat mukene kwero winyo lokwa woko. Jo mogo giye lok i kom Lubanga nyo Baibul, ento jo mukene gimito ni kong icak ki lok i kom jami mukene. Kadi bed kit meno, omyero wakwany kare me lok ki dano ducu. (Kwan Jo Roma 1:14-16.) Ngene kene ni, wiwa myero opo ni Jehovah aye ngat ma weko ada dongo i cwiny dano ma gimaro gin ma atir.—1 Kor. 3:6, 7.
KIT ME NYWAKO LOK ADA KI DANO MA GIA KI I ACIA
12. Ngo ma watwero timone me gudo cwiny jo ma gia ki i Acia ma peya gutamo matut ka Lacwec tye?
12 I wi lobo ducu, lutit kwena mapol gitye ka rwatte ki jo ma gia ki i Acia, ma i kine tye iye jo ma gia ki i lobe ma gamente oketo kigeng i kom dini. I lobe mapol ma i Acia, jo mapol gudongo ma pe gitamo matut ka ce Lacwec tye nyo pe. Mogo i kingi gitye ki miti dok giye kwano Baibul, ento mukene pe gibedo ki miti me jolo tam manyen i acakkine. Ngo ma watwero timone me konyogi? Lutit kwena mogo ma gitye ki diro gunongo ni yo ma tiyo maber aye me cako ki boko lok ki ngat-ti kun ginyuto ni giparo pire, ci dong ka karene opore, gitito kit ma keto pwony me Baibul i tic okonyogi kwede.
13. Ngo ma twero tugo miti pa dano i kom ada me Baibul? (Nen cal ma tye i pok ngeye.)
13 Gin ma ywayo jo mapol i ada aye ryeko ma tye i Baibul. (Latit. 7:12) I boma me New York, lamego mo ma maro limo jo ma giloko leb Mandarin me China owacci: "Atute me nyuto miti i kom jo magi kun awinyo lokgi. Ka aniang ni ngat mo pud obino nyen i lobo Amerika, atwero penye ni: 'Itye ka yelle nining me jolo alokaloka? Tika dong inongo tic? Tika jo me kabedo man gitye ka teri maber?'" I kare mukene man yabo yo me nyamo lok mo me Baibul. Ka oneno ni opore, ci laminwa-ni romo medde ni: "Itamo ni gin ango ma pire tek ma myero itim wek ibed ki wat maber ki jo mukene? Aromo nyutti carolok mo ma i Baibul? Waco ni: 'Lweny cakke matitidi ki lok me pyem macalo pii ma ka iyabo doge kong kwongo mol manoknok; pi meno myero ijukke woko ma pud peya daa ocakke.' Tika itamo ni tira man twero konyowa me bedo ki wat maber ki jo mukene?" (Car. 17:14) Boko lok i yo man twero konyowa me niang jo mene ma omyero wadok cen ka limogi.
14. I yo ma nining ma omego mo ma a ki i Acia konyo kwede jo ma giwaco ni pe giye i kom Lubanga?
14 Ngo ma waromo wacone bot jo ma giwacciwa ni pe giye i kom Lubanga? Omego mo ma tye ki diro me tito kwena bot jo ma pe gubedo ludini i Acia otito ni: "Pol kare, ka dano ma kany owaco ni, 'Pe aye i kom Lubanga,' nongo en tye ka waco ni pe eye i kom tim me woro lubange me tekwaro. Pi meno, an aye lokke ci awaco ni pol lubange magi dano aye oyubogi dok pe gubedo Lubanga me ada. Pol kare, akwano Jeremia 16:20 ma waco ni: 'Dano twero tiyo lwak lubanga pire kene? Kit gin macalo meno pe lubanga wacel.' Ci apenye ni: 'Itwero poko lubanga me ada ki ma dano guyubo nining?' Atero ita awinyo lokke, ci akwano Icaya 41:23 ma waco ni: 'Wutittiwa gin ma bitimme i anyim, wek omi waye ni wun wubedo lubanga.' Ci anyutte labol ma nyuto kit ma Jehovah otito kwede con jami ma bitimme i anyim."
15. Gin ango ma watwero pwonyone ki i labol pa omego mo ma bedo Tung Kunyango me Acia?
15 Omego mo ma a ki Tung Kunyango me Acia pol kare tiyo ki diro man me lok ka odok cen ka lim. En owaco ni: "Anyutigi labol me ryeko ma nonge i Baibul, lok pa lunebi me Baibul ma ocobbe kakare, ki dong cik ma doro polo ki lobo. Ci anyutigi ni meno ducu nyuto ni Lacwec ma kwo dok maryek tye. Ka ngat moni oye ni Lubanga nen calo tye, acako nyute gin ma Baibul waco i kom Jehovah."
16. Ma lubbe ki Jo Ibru 11:6, pingo lutino kwan myero gubed ki niye i kom Lubanga ki Baibul, dok watwero konyogi nining me dongo niye meno?
16 Ka watye ka kwano Baibul ki dano ma pe ludini, omyero kare ducu wabed ka konyogi me dongo niyegi i kom tye pa Lubanga. (Kwan Jo Ibru 11:6.) Dok omyero wakonygi me dongo niye i kom Baibul. Man twero mito ni wanwo pwony mogo tyen mapol. Kare ducu ka watye ka kwan, omyero wanyam gin ma nyuto ni Baibul obedo lok pa Lubanga. Watwero nyamo wiye wiye lok pa lunebi me Baibul ma ocobbe kakare, kit ma lok me Baibul rwatte ki cayan dok tito jami mutimme con kakare, nyo kit ma Baibul tye ki ryeko ma tiyo.
17. Mar ma wanyuto bot jo mukene twero gudogi nining?
17 Wakonyo dano me doko lulub kor Kricito ka wanyuto mar pigi, kadi bed gitye ki dinigi nyo pe. (1 Kor. 13:1) Ka wawoto ki pwonyogi, mitiwa myero obed me nyuto ni Lubanga marowa dok en mito ni wamarre. Mwaka ki mwaka, dano alip mapol ma yam gipe ki miti nyo gitye ki miti manok keken i kom dini ginongo batija pien gupwonye me maro Lubanga. Pi meno, bed ki neno mupore dok inyut mar bot dano ducu. Winy lokgi. Tem niang tyen lok mumiyo giwinyo kit meno. Pwonygi me doko lulub kor Kricito kun inyutigi labol maber.
WER 76 In Iwinyo Nining?
^ para. 5 I kare-ni, warwatte ki jo ma gipe ki dini mo makato yam con. Pwony man binyamo kit ma watwero nywako lok ada me Baibul kwedgi ki kit ma watwero konyogi me dongo gen i kom Baibul ki niye i kom Lubanga Jehovah.
^ para. 1 Ma lubbe ki kwed ma kitimo, lobe magi aye: Albania, Australia, Austria, Azerbaijan, Canada, China, Czech Republic, Denmark, France, Germany, Hong Kong, Ireland, Israel, Japan, Netherlands, Norway, South Korea, Spain, Sweden, Switzerland, United Kingdom, ki Vietnam.
^ para. 2 LOK MA KITITO TERE: Jo ma gipe ki dini ma kitye ka lok i komgi i pwony man tye iye bene jo ma pe giye i kom Lubanga.
^ para. 54 LOK I KOM CAL: Omego mo tye ka miyo caden bot latic lawote ma gitiyo kwede i ot yat, lacen lawote-ni tye ka neno kabedowa me Intanet me jw.org.


Ginanyuta pa Ejekiel i kom ot pa Lubanga ocuko cwiny Lujudaya ma gitye i opii ni pud dok kibiroco woro me ada. Medo i kom meno, man bene opoyo wigi ni rwom me kit ma atir pa Jehovah tye lamal adada.
Lulamdog aye gibipwonyo lwak ki cik pa Jehovah
Mi labol mogo i kom kit ma lagwok ot ma lagen opwonyowa apokapoka ma tye i kin gin ma keni ki gin maleng. (kr-E 110-117)
Lwak gibimiyo cwakgi bot jo ma telo wigi
Watwero nyuto cwakwa pi luelda me kacokke nining?


LOK me wakke tere gonye ningo? Tika ingeyo?— Lanen acel tye ene. Tika dong itemo timo gin mo ma pe ingeyo timone maber? Gwok nyo itemo gweyo odilo. Nyo itemo kalo tol. Tika ngat mo dong owacci, "Aa! Aa! Aa! Atwero timone maber aloyo in"?— Ngat meno onongo tye ka wakke.
Iwinyo ki i cwinyi nining ka jo mukene giloko lok ma kumeno? Mono yomo cwinyi?— Ci dong itamo ni jo mukene giwinyo nining ka i wakke botgi?— Mono nyutu kica me waco ki ngat mukene ni, "An angeyo maber aloyo in"?— Jehovah mono maro jo ma giloko kumeno?—
Lapwony Madit onongo ngeyo jo mo ma gitamo ni kitgi atir loyo jo mukene. Gin onongo giwakke kun gicayo jo mukene. Pi meno, i nino mo acel Yecu otito bot luwiny en lapor mo macek me nyutu botgi rac pa wakke. Kong wawiny lapor meno.
Lapor-ri obedo i kom Laparicayo ki lajog mucoro. Luparicayo onongo gitye lupwonye dini ma pol kare ginene kengi ni kitgi atir nyo gileng i yo me cwiny loyo jo mukene. Laparicayo man ma tye i lapor pa Yecu-ni onongo ocito i Jerucalem ka lega i ot pa Lubanga.
Yecu owacci lajog mucoro bene onongo ocito i Jerucalem ka lega i ot pa Lubanga. Pol pa dano onongo pe gimaro lujog mucoro. Gin onongo gitamo ni lujog mucoro gubedo luaram. Dok obedo lok ada ni lujog mucoro mapol onongo pe gigene.
Ki i ot pa Lubanga, Laparicayo-ni ocako lega bot Lubanga kuman: 'Ai Lubanga, apwoyi ni an pe atye labalo calo jo mukene-ni. An pe akwalo dano nyo atimo jami mogo maraco. An pe abedo calo lajog mucoro ca-ni. An dano ma kite atir. Ari kec kiryo i cabit acel wek abed ki kare muromo me tamo lok i komi. Kun bene dul me apar pa jami ducu ma anongo amiyo i ot meri.' Laparicayo-ni ada otamo ni kite atir loyo jo mukene-ni, pe kumeno?— Dok bene owaco lok man bot Lubanga.
Ento lajog-mucoro ni olego dok mapat. En bene okwero wa ilo wange malo i polo i kare ma tye ka lega. En ocung ka mabor kun okulo wiye piny. Lajog mucoro ni onongo cwinye tye ka cwer pi balle kun dongo kore ma cwinye pe yom. En pe otemme me waco bot Lubanga kit ma en kite ber kwede. Ma ka meno, en olego ni: 'Ai Lubanga, kica omaki i koma an labalo.'
I kin jo aryo-ni, itamo ni anga ma oyomo cwiny Lubanga? Itamo ni obedo Laparicayo ca ma onongo tamo ni kite atir-ri? Nyo lajog mucoro ma cwinye obedo ka cwer pi balle-ni?—
Yecu owaco ni lajog mucoro-ni aye oyomo cwiny Lubanga. Pingo? Yecu otito ni: 'Pien dano mo keken ma temme me ile malo kene ni myero enen calo kite atir loyo jo mukene kibidwoko rwomme piny. Ento ngat ma mwolle kene gibimiye doko dit.'
Pwony ango ma onongo Yecu tye ka pwonyone i lapor man?— En onongo tye ka pwonyo ni pe myero watam ni wan dok watimo jami maber loyo luwotwa. Pe watwero wacone ni waloyo jo mukene ento jami ma watimo twero nyutu ni watamo ni waloyogi. Tika ma naka yam dong itimo kumeno?— Kong wanen labol pa Petero.
I kare ma Yecu owaco bot lukwenane ni gin gibingwec giweke woko ka kimake, Petero oloko ki awaka ni: 'Kadi bed jo mukene ducu guweki an pe abiweki matwal!' Ento lok pa Petero ni onongo pe tye kakare. En onongo tye ki gen mukato kare woko i kome kene. En bene oweko Yecu. Ento i ngeye en odwogo kit ma wabineno kwede i Dul me 30 i buk man.
Kong dok wanen labol ma kwako karewa-ni. Gwok nyo in ki latin kwan lawoti kitye ka penyowu i cukul. Ngo ma ibitimo ka ce itwero miyo lagamme cutcut ento lawoti-ni pe twero? Ada cwinyi bedo yom ka ce ingeyo lagamme. Ento itamo ni nyutu cwiny me kica ka ce ipore ki ngat ma pe twero miyo lagam oyot-ti?— Tika opore me temo nyutune ni in dok iryek kun imiyo ngat mukene-ni nen calo pe twero porre kwedi?—
Meno aye obedo gin ma Laparicayo ca otimo. En owakke ni kite tye atir loyo pa lajog mucoro ca. Ento Lapwony Madit owacci Laparicayo-ni otimo gin marac. Tye lok ada ni ngat mo twero timo gin maber loyo ngat mukene. Ento meno pe tyen lokke ni ngat meno dok ber loyo ngat mukene ca.
Dong ka ngecwa loyo pa ngat mukene, meno mono obedo tyen lok maber me wakke?— Tam kong lok meno. Wan mono aye wayubo adamwa?— Pe kumeno, Lubanga aye omiyo adam botwa ki acel acel. Dok bene pol jami ducu ma wangeyogi-ni wapwonyo ki bot ngat mukene. Gwok nyo wakwano ki i buk mo. Nyo twero bedo ni ngat mo aye otitiwa lok komgi. Kadi bed ni wanongo yo me cobo peko moni wan kikomwa, ento nongo obino nining?— Nongo watiyo ki adam ma Lubanga aye ominiwa.
Ka ngat mo temme ki tekke ducu, gin maber ma itwero timone aye me pwoye ki waco lok ma cuko cwinye. Wac bote ni imaro gin ma en otimo-ni. Itwero konyo en wek otim maber. Meno aye gin ma imito ni dano gutim boti, pe kumeno?—
Jo mukene gitek loyo luwotgi. Ka ce itek iloyo omeru nyo lameru kono? Meno mono myero owek iwakke?— Pe, pe tye kakare. Cam ma wacamo aye konyowa miyo wadongo wabedo matek. Dok Lubanga aye miyo ceng ki kot kacel ki jami ducu ma weko cam dongo, pe kumeno?— Pi meno, omyero wapwo Lubanga ka ce wadongo wabedo matek.
Pe tye ngat mo ma cwinye bedo yom ka winyo ngat mukene ka wakke, pe kumeno?— Omyero wiwa opo i lok pa Yecu ma owacci: 'Kit ma wamito ni jo mukene gutim botwa, wan bene myero watim botgi kumeno.' Ka watimo kumeno, ci pe wabibedo calo Laparicayo ma lawakke i lapor ma Lapwony Madit otito-ni.
I kare mo acel ngat mo owacci Yecu ber. Tika Lapwony Madit owaco ni, 'Kakare, an aber'?— Pe owaco kumeno, en pe oye. Ma ka meno, en owacci: "Pe tye dano mo maber, Lubanga kene aye ber." (Marako 10:18) Kadi bed Lapwony Madit-ti onongo pe ki roc, en pe owakke. Ma ka meno, en omiyo pak ducu bot Wonne, Jehovah.
Dong, tika tye ngat mo ma watwero wakke pire?— Tye do. Watwero wakke pi Lacwecwa, Lubanga Jehovah. Ka waneno poto pa ceng ma neno mit nyo cwec mukene ma miyo wabedo ki ur, watwero waco bot ngat mo ni, 'Lubangawa mamwonya tutwal, Jehovah, aye ocweyogi!' Omyero wabed atera me lok i kom tic madongo ma Jehovah otimo ki mukene ma obitimo i anyim.


WI LUBELE—ME AKWANA I KACOKKE Agucito 2017
Magajin man tye ki pwony me anyama i Sektemba 25 me o i Oktoba 22, 2017.
Lutic pa Jehovah i kare macon gupenyo ni pi kare ma rom mene ma mitte ni gicir can, ento Lubanga pe okeco i komgi pi penyo lapeny meno.
Tika dong itamo pingo Lubanga ye ni ikemme ki atematema i kwoni? Ka tye kit meno, ci ngo ma twero konyi me diyo cwinyi kun ibedo ki gen i kom Jehovah?
Bwoto kit kwowa macon pat ki gwokke wek pe idok cen i tim macon meno. Watwero timo jami aryo magi ducu nining, kadi bed ni dong wadonyo i timo tim marac matut adada?
Ki kony pa Jehovah, itwero doko kodi dano ma en mito ni ibed. Nen kong, me labolle, kit ma tyero nyuto kwede ni iparo pi jo mukene, ni in lakica, imwol, ki dok ni iwor.
Ginacoya nyuto ka maleng ni cwiny maleng pa Jehovah aye konyowa me dongo mar. Ento mar obedo ngo? Watwero dongone nining? Dok watwero nyutone nino ducu nining?
AMERICAS
Gin ango ma oweko gure ma obedo i Boma me Mexico i 1932 ma wel dano ma gubedo iye onongo nok tutwal-li pire tek adada?
Pingo lok ma Matayo ocoyo madok i kom kit ma Yecu okwo kwede i kare ma en pud tidi dok pat ki ma Luka ocoyo?


In itwero gamo lapeny mamalo-ni nining? Dano mapol gitamo ni Lubanga cwako lweny. Gin giwaco ni i kare mukato angec en otelo jone mogo me cito ka lweny; dok bene Baibul moko lok meno. Ento, kitungcel kono, jo mukene giwaco ni Yecu, Wod pa Lubanga opwonyo lulub kore me maro lumonegi. (Matayo 5:43, 44) Pi meno, gin giwacci kit ma Lubanga neno kwede ki lweny olokke dok ni i kareni en pe cwako lweny.
In itamo ningo? Lubanga tika cwako lweny? Ka ce tye kumeno, ci en cwako tung kwene i lweny ma gitimme i kareni? Nongo lagam pi lapeny magi romo gudo kit ma ineno kwede ki lweny. Me labolle, ka onongo ingeyo ni Lubanga pe cwako lweny keken ento bene cwako bute ma in icwako i lweny moni-ni, nen calo cwinyi bibedo yom kun igeno ni bute ma icwako-ni aye ma biloyo i lweny. Ki tungcel, ibiwinyo nining ka iniang ni Lubanga cwako tung ka ma in pe icwako-ni? Labongo akalakala, kong ibilwodo tam ma imoko-ni kiryo.
Tye gin mo acel ma pire tek ma pe biyomo cwiny. Bedo ki ngec i kom kit ma Lubanga neno kwede ki lweny twero gudo kit ma ineno kwede Lubanga. Ka ce itye i kin dano milion mapol ma gudeno can malit adada pi lweny, ci pire tek adada ni myero i nge lagam pi lapeny man: Kit ma jo mogo gitamo kwede, Lubanga tika obedo ngat ma maro lweny ma ye nyo mito ni dano guden can macalo adwogi me lweny, nyo bene pe paro dok neno mere anena kit ma lweny diyo kwede lupeko?
Itwero bedo ki ur madit me niang ni lagam ma Baibul miyo pat mada ki tam ma dano gumiyo-ni. Medo i kom meno, nicakke wa i kare mukato angec nio kwede wa onyo, kit ma Lubanga neno kwede ki lweny peya olokke. Kong wanenu gin ma Baibul waco ma lubbe ki kit ma Lubanga onongo neno kwede ki lweny i kare pa jo Icrael ki dong i cencwari me acel, ki i kare ma Yecu pud tye i lobo. Meno bikonyowa me niang kit ma Lubanga neno kwede ki lweny i kareni ki dong ka ce lweny pud bigudo dano i kare me anyim.


I kare ma Parao owinyo ni jo Icrael guweko Ejipt, en dok oloko tamme i kom gonyogi woko. En ociko lumonye ni: 'Wuyub gadigadi lwenya ducu, wek waryem korgi! Onongo myero pe wawek guciti.' En kacel ki jone gucako ryemo kor jo Icrael.
Jehovah onongo tye ka telo jone kun tiyo ki wir me pol i dyeceng ki wir me mac i dyewor. En otelogi wa i Nam Makwar, ci owaco botgi ni gutong gony.
I ngeye, jo Icrael guneno Parao ki dul monnye ka giryemo korgi. Ka ngwec onongo pe, pien nam onongo tye i nyimgi ki mony pa Ejipt onongo tye ka bino ki i ngegi. Gukok bot Moses ni: 'Wabito woko! Twora nongo iwekwa i lobo Ejipt.' Ento Moses owaco ni: 'Pe wubed lwor. Wucung matek wek wunen kit ma Jehovah bilarowa kwede.' Moses onongo tye ki gen matek i kom Jehovah, pe kumeno?
Jehovah owaco bot jo Icrael ni guwot anyim. I dyewor meno, Jehovah oketo wir me pol-li i kin jo Ejipt ki jo Icrael. Ki tung bot jo Ejipt, piny onongo col licuc. Ento dero onongo tye tung bot jo Icrael.
Jehovah owaco bot Moses ni orye cinge i wi nam. Ci Jehovah oweko yamo okodo matek dyewor lung. Nam opokke iye aryo ci yo oyabbe i dyere. Jo Icrael milion mapol ata gungolo loka ca kun giwoto i lobo mutwo i kin pii ma otinge malo tung acuc ki acam.
Mony pa Parao gumwomme i kor jo Icrael i dye nam. Ci Jehovah obangogi woko. Tyen gadigadigi ocako poto woko. Lumony magi gudange ni: 'Wek waringu walwi woko ki kany! Jehovah tye ka lweny pigi.'
Jehovah owaco bot Moses ni: 'Rye cingi i wi nam.' Cutcut, pii ma otinge malo-ni ocako dwogo cen ci oumo mony me Ejipt woko. Parao ki lumonye ducu guto woko. Kadi wa ngat acel pe obwot.
Ki loka tung ca, lwak dano mapol ma gubwot-ti gupako Lubanga ki wer: "Wer bot Rwot [Jehovah], pien otuc ki loc me deyo; obolo aguragura ki lait i wiye woko i nam." I kare ma dano tye ka wer, mon gubedo ka myel kun gigoyo ajaa. Dano ducu gubedo ki yomcwiny madit mada pi bedo agonya.
"En meno gin mumiyo cwinywa tek, kun wawaco ni, 'Rwot [Jehovah] en lakony mera, pe abibedo ki lworo; ngo kono ma dano twero timo i koma?'"—Jo Ibru 13:6


Pwony Lutinoni
Lunyodo, wuti ki ododo magi me pwonyo lutinowu ki jami ma pigi tego ma tye i Baibul.
Lok ma kicoyo i buk me Nwoyo Cik twero konyi me tiro lutinoni.
Baibul loko i kom "mung" mo ma kite dok pat mua ki bot Lubanga. Tika imito nongo ngec i kom mung man?
Ngo ma myero watim wek wabed calo Labeka? Kwan pwony man ci inong ngec mukene i kome.
Pwony kit ma kilaro kwede Rakab ki jo me ode i kare ma kituro boma me Jeriko.
Kwong ango ma nya pa Jeputa ogwoko? Waromo lubo lanenne nining?
Itwero lubo lanen pa Camuel nining kun imedde ki timo gin matir kadi bed jo mukene gitimo jami maraco?
Kwan pwony man ki i Baibul wek inge gin mumiyo Daudi cwinye obedo tek
Ngo ma Jehovah owaco bot Elia i kare ma Elia owinyo calo etye kene? Ngo ma itwero pwonyo ki i gin mutimme i kom Elia?
Baibul wacciwa ni obedo tek adada pi Yocia me timo gin matir. Nong ngec i kom kit ma lureme gukonye kwede.
Kadi bed dano gunyero Jeremia dok gukeco i kome, pingo en omedde ki lok i kom Lubanga?
Bedo lawiny bot lunyodoni kare ducu pe obedo gin mayot. Nen kit ma lanen pa Yecu twero konyi.
Pwony lok i kom lucoc aboro me Baibul ma gukwo kacel ki Yecu dok gucoyo lok i kom kwone.
Awobi man olaro kwo pa nerone. En otimo ngo?
Itwero bedo ki kwo me yomcwiny calo Temceo nining?
Kwo bibedo nining i kare ma Yecu tye ka loyo lobo? Tika imito bedo kunu?


Lubanga ocweyo komwa ki kero me cang maber adada. Ka ngat ma kome yot onongo ret, kome "cako yubbe me cango wang bwur meno kadi bed bwure dit nyo tidi." (Johns Hopkins Medicine) Kom ngat meno cutcut cako juko cwer pa remo, nyayo ler bedo malac dok jingo weko bedo matek.
TAM KONG: Ka Lacwecwa oyubo komwa ki kero me cango wang bwur, ci watwero bedo ki gen i kom cikkene me konyowa wek wacang ka watye ki arem i cwinywa, pe kumeno? Laco jabuli owaco ni, "En cango jo ma cwinygi cwer, dok tweyo wang retgi woko." (Jabuli 147:3) Ka itye ki arem i cwinyi, macalo adwogi pa gin mo mutimme i kwoni i kare mukato angec nyo i kare-ni, ci ngo ma romo miyo ibedo ki tekcwiny ni Jehovah bitweyo wang reti woko—i kare-ni ki i kare me anyim?
GIN MA BAIBUL PWONYOWA I KOM MAR PA LUBANGA
Lubanga ocikke ni: "Pe ilwor, an atye kwedi, cwinyi pe opoti, pien an Lubangani; abimiyi tek, dok abikonyi." (Icaya 41:10) Dano ma ngeyo ni Jehovah paro pire bedo ma wiye opye mot dok bedo ki kero me lweny ki pekki mapatpat. Lakwena Paulo olwongo cwiny ma opye mot kit man ni "kuc pa Lubanga ma kato ngec pa jo ducu." Paulo omedo ni: 'Atwero jami ducu liweng pi teko ma en miya.'—Jo Pilipi 4:4-7, 9, 13.
Ginacoya konyowa me dongo niye i kom cikke pa Jehovah pi kwo me anyim. Me labolle, Niyabo 21:4, 5 tittiwa gin ma en bitimo ki dong tyen lok mumiyo watwero genne:
"En bijwayo pig wanggi woko ducu." Jehovah bikwanyo pekki ki parwa ducu, kadi bed ma jo mukene gineno calo tidi.
"Ngat ma obedo i wi komker" i polo, ma en aye Kabaka Won Twer Ducu ma loyo wi ginacweya, bitic ki teko kacel ki twerone me giko pekki kun miyowa kony ma mitte.
Jehovah cuko cwinywa ni cikkene ducu obedo "lok ma genne dok me ada." Man tyen lokke ni, Jehovah omoko lok man kun jenge i kom nyinge kacel ki kite macalo Lubanga me ada.
"En bijwayo pig wanggi woko ducu. To bene dong bibedo pe, kadi kumo nyo koko, nyo arem, pien gin macon dong ducu gurwenyo woko matwal. Ci ngat ma obedo i wi komker owacci, 'Nen, aketo jami ducu doko nyen.' Ka dok bene owacci, 'Co lok man, pien lok magi lok ma genne dok me ada.'"—Niyabo 21:4, 5.
Cwec ma i wi polo ki lobo ma wanenogi ki wangwa kacel ki Baibul nyuto botwa kit pa Lubanga. Kadi bed ginacweya tugo cwinywa me doko lurem Lubanga, ento Baibul tito botwa lwongo pa Lubanga ka maleng ni: "Wunyik cok bot Lubanga, ci en bene binyiko cok botwu." (Yakobo 4:8) Tic pa Lukwena 17:27 waco ni: "En pe tye cen ka mabor ki bot ngat acel acel i kinwa."
Ka ikwanyo kare me ngeyo Lubanga, ci ibimoko ada ni 'en paro piri.' (1 Petero 5:7) Adwogi maber ango ma wanongo ka wageno Jehovah i yo ma kit man?
Nen kong ngo mutimme i kom omego Toru, ma a ki Japan. En odongo i cing minne ma Lakricitayo, ento lacen odonyo i gurup pa lutim aranyi me Japan ma kilwongogi ni yakuza. En owaco ni, "Onongo atamo ni Lubanga daga adada, dok onongo awinyo calo to pa jo ma oruma, tutwalle jo ma amarogi tye calo pwod ma Lubanga omina." Toru otito ni kwo marac pa jo ma onongo ebedo i kingi kacel ki tamme marac-ci oweko edoko "ngat ma cwinye col ma pe paro pi dano." Madok i kom mitine en otito ni, "Onongo amito ni ato ma pud atidi i nge neko ngat mo muywek loya, wek nyinga bene oywek."
Ento, i kare ma Toru gin ki dakone Hannah gukwano Baibul, Toru oloko kwone ki tamme i yo me aura. Dako pa Toru owaco ni: "Aneno ki wanga kit ma Baibul okelo alokaloka i kwo pa cwara." I kom kare-ni Toru waco labongo akalakala mo ni: "Watye ki Lubanga ma paro piwa adada ki acel acel. En pe mito ni dano mo oto, dok en tye atera me timo kica ki ngat mo keken ma ongut i kom balle. En winyo legawa pi jami ma pe watwero wacone bot ngat mo keken dok ngat mo pe twero niang. Ma pe otero kare malac, Jehovah bikwanyo pekkiwa ducu kacel ki jami ma cwero cwinywa. Kadi wa i kare-ni, en tye ka konyowa i yo ma pe watwero byekone. En marowa dok konyowa ka watye ma goro."—Jabuli 136:23.
Kit ma gin mutimme i kom Toru nyuto kwede, bedo ki ngec ni Lubanga twero—dok cokcok-ki bikwanyo pekki kun jwayo pig wang dano ducu, miyowa gen me ada pi anyim dok bene konyowa me kwo kwo maber i kare-ni. Ada, kadi wa i lobo ma opong ki pekki, pud itwero nongo adwogi maber ki i mar pa Lubanga.


YECU ORWATTE KI LADIT MA LAJOG MUCORO: Luka 19:1-10
NGEC MA ORUMO LOK MAN: Ikare ca pa Yecu gi. Jo ma gitiyo tic me jogo mucoro onongo gingere pi kit kwogi ma pe tye atir dok pe opore. Mukwongo Joni gitiyo bot lumwony (pa jo Roma), ki me ariyo ne ducu gin gijogo mucoro ci pole gipiko i jaba ma megi, man en gin mumiyo gin ducu gidoko lulonyo makato dano ma i lobo gi. Nicake ki iwang ceng 7, wan waneno kit ma Jakayo onongo pe oywek tutwal ki I paco gi. I kit mawangeyo kwede meneo obedo tyen me acel ma Yecu olimo kwede Jeriko,man bene otimme i cabit ma onongo pud pe tone oromo. I kare ducu en obedo ka tiyo tic pa Lubanga matek tutwal ki i kin lawak mapol, pi Mwaka adek ma dano ducu gi tye ki ngec ni en oyero lujog mucoro me bedo Lupwonyne.
1. Twere me bedo ki yomcwiny bot ngat mo ma en ngeyo ni dano tye ka lok i kome ni en lakwo/ nyo ginene dok lakwo?
Kit adwogi ango me cek pa Jakayo ma otime ma en tamo ni en dong ecek makato ducu ki i kin awobe mukene (3b)?
Wan /ngat mo acel acel twero kato nining ki i kom ayela yela ma wan/ nyo ngat acel limo ma bulu nyo lwak gitimo i kome?
2. Tam pi yo ma pat-pat ma omiyo pingo Jakayo oye dok omoko tame me bedo lajog mucoro.
Twere nining bot lajog mucoro me neno ni en eyubbo kwone ma kun nongo en ngeyo ni ekwanyo cente ki bot lucan ma i kin lucan mukene nongo tye gwok ca ki Romo cel keken , nyo cente ma en tye kwede ni dong agiki ne? Ma en lajog mucoro dong emayo/nyo ekwanyo woko ducu ni?
Gin ango ma mitte ki bot laco ma mito-ni omyero ebedi ladit ma loyo i ot me jogo mucoro i kit kare ma cal eni? In itamo ni laco mo cwinye opong ki Kica aye omyero obin obed ladit ma loyo lawi Lujog Mucoro i ot me Jeriko? Wukel tamu mapol.
3. Itamo nining i kit ma Jakayo onongo lwodo lok kwede ki i cwinye ikare ma dong en oneno ni lwak mapol gikwero wange ki i jeriko (7)?
Kare ducu tero kare malac me bedo ladit i dog tic. Ka Jakayo onongo obed ki mwaka maromo gwok ca 50, En nongo dong romo bedo ki lotion ma dongo-ne. Ngo ma onongo giromo tamone i kom kit tic pa Wongi ni?
Dano kare ducu gidok ka tamo gin ma onongo giketo tamgi iye me atima, Ki kit maber me jami ma omyero obed kwede, Ka i nen ni gioo i kine mwaka 50. Gin ango ma itamo ni Jakayo mito nia ikare me kwone ducu nio kwede wa ka kany eni?
4. Kare ducu lujog mucoro pe gitye ki gin mo ma gimito ki bot Ludini. Pi gin ango ma omiyo Jakayo oteme tutwal ni omyero enen Yecu (4)?
Co ma giworo gin pe giringo ka ribbe me bedo i te cik me kwaro pa jo ma gin gia i wok ceng. Gin ango ma onen ki bot Jakayo en pe olok bot Yecu aloka keken ci ento en oyero me nyuto kit kwo ma lamal dok bene oringo ka oito wa iwi yat (4)?
Yat olam kare mukene twero dongo madit macal Yat Kworo. In itamo nining i kom ladit me Jeriko ma lawi lujog mucoro ka ginene ma ongabbe malo ci obedo iwi Yat, onyo gwok ca in itamo ni onongo en mito kane i kin pot Yat wek pe ginene? Mii tam ni mapol.
5. Man obedo kare mukwongo ma Yecu olimo kwede ki Jeriko. Jakayo otamo nining ikare ma en owinyo nyinge ka okati atura ki idog Yecu (5)?
Camo cam kacel meno lanyut maber me bedo lurem i te cik me kwaro pa joni. I kare mene ma Yecu omoko tame ni omyero ecit ilim Gang pa Jakayo? Tam kit yo ma patpat mapol ma romo time ne ducu (5)?
6. Jakayo onongo tamo nining ka obed Yecu owac bote ki ite Yat: Ni wang ma Kong idoko laco ma kite ber mukwongo ka owek an abin abi bed laremi?
Ibi dok iye nining ka ngati mo owaco boti-ni: Wang makong iweko kiti maracci me acel, ka oweki dong an abi bed laremi?
Pi gin ango ma omiyo kit pa dano pe twero lokke pire kene maka giwaco bote ni en myero olokke?
7. Pi gin ango ma omiyo Yecu tye ka rune aruya oyotoyot kit meno (5)?
Pingo pe ladit ma lajog mucoro obed ki lewic i kare ma en tye ka lor piny ki i wi yat inyim lwak mapol me Jericko (6)?
8. Jakayo en kare ducu maro cente.Gin ango ma oloko tame pi atura (8)?
Kwan i kine ma romene ma onongo en tye ka Kano acel iwi miya me nucu lime ma Jakayo onongo ogwoko pire kene (8)
Jo me Jeriko ducu gingur ikom Yecu ni En odonyo i Ot ka bedo welo pa dano ma labalo. Onongo gin gibi dok iye nining nyo giromo tamo kit gin ango ka obed-ni onong Jakayo otii ki nucu lime me la pore: Oger ot Gang Kwan, ki nucu lime, ka dok en oaa owoti ki i dog Ot ma meggi ducu ki acel acel, ma kun nongo dwoko cente tyen angwen kulu botgi?
9. Abraim en obedo kwaro pa Lujudaya mukwongo, ka dok en bene tye dok Wego me niye bot jo ducu, ma giye Kricito.Tyen lok ngo ma onongo Yecu tye ka lokone, ikare ma en tye ka Waco ne bot Jakayo ni En bene obedo lakwar Abraim (9)?
Tyen lok ango ma Yecu tye ka Waco ne i ceng apar (10)?
10. Ikare mene ma in itamo ni Jakayo dong odoko dano ma oye i Yecu? Nyuti wang ceng ne.
Ngo ma otime pi pwodo gin ducu maracu ma Jakayo obedo ka timone?
Ngo ma Jakayo otamo inge cabit acel ikare ma en owinyo ni Yecu Oto i kom Yatariya? PENY ME KWENA MABER: I yone ma onongo en tye kawot i Jerucalem Yecu olimo Jeriko ma kun orwatte ki laco mo ma kite rac tutwal i Boba meno. I kare ma en odoko larem Jakayo, En oniang ni gibi pwode ma kakaJakayo. Timo kica ikom bal tye macalo mot me nono bot Jakayo dok bene tye me nono botwa, Ci ento otero kwo pa Yecu kulu. Yecu tye ka Waco-ne boti tin, lokke ma i wang ceng 10. Kit lagam ango ma in igamo bote? (In I twero gamo ne ki icwinyi.)
***


NGEC MA ORUMO LOK MAN: Ma lube ki kit kwone Yecu tito botwa ni laco ma gitye ka lok pire iwang dul man en onongo pud tidi. Ci onongo dong en tye la memba me ot moko cik( jo ma gin ludito ma dongo) Matayo 19:22,ki Luka 18:18) Laco man onongo ngeyo con ni ka en eto inge tone ebicito i kwo ma petum nyo i kabedo me kapiny ka wang iye ki mac nakanaka. Omyero inge-ni ikit me te kwaro mamegi Co pe giringo nyo pe gigungo piny kanyim laco wade.
1.In itamo gin ango: Dano twero bedo ki yomcwiny ma nongoen pe ngeyo ngo ma bitimme bote inge tone?
Ngo ma omiyo laco ma lacung iwi byeni matidi man otimo kit kwo ma yam pe ngat mo otimo me ringodok me gungo piny inyim Yecu (17)?
Laco man mono okwanyo Yecu do gin ma pire tek macalo Lubanga onyo en oniang ni Yecu tye kit dano mo mapatte aye (17b-18)?
2. Pi gin ango ma omiyo laco man pe obedo ki gen me larene kadi obedni en dong onongo obedo ka gwoko cik Apar pa Lubanga pi kare me kwone ducu?
Pi gin ango ma omiyo wan jwijwi pewatye ki ada me cito iwi polo maka dong wan wa to?
In itamo ni ngat mo twero bedo ki ada me citone i polo ka dong en oto? Mii tyen lok ne.
3. Cik Apar mene ma Yecu oloko pire kany ma lubone tye tek tutwal-ni(19)?
Lucung iwi bye mapol gibwolo gin me bedo jo ma kitgi pe atir pi lok kom cente ki lok kom buto ki mon atata ikit yo ma nining ma laco man onongo twero bwot kwede ki i atema tema macalo man(20)?
Myero inge-ni ki bot Yecu cik man omyero gigwok, pe i tic keken, ci ento i lok ki i tam. In itamo ni laco man dong otyeko cobo cik man ducu kakare (19-20)?
In itwero wacolok ki icwinyi ducu kit macalo latin awobi man tye ka waco-ne ki i ceng 20?
4. Latin awobi ma lacung iwi bye manonongoorem ki gin acel. Jung ceng 21 ma cek ka iwac gin ngo ma onongo en Orem kwede?
5. Yecu oloko lok ikom lonyo ma gikano i polo iceng 21. Ngat mo twero nongo lonyo ma i polo i kit yo ma niningne?
Apoka poka ango ma tye i kin lonyo me lobo ki lonyo ma tye i polo?
Jami ango ma lotino matino ma ikare wa-man gitamo ni obedo lonyo ma pire tek botgi tutwal ni?
Anga nyo gin ango ma tye dok lonyo-ni ma pire tek? (In itwero gamo lagam man ki icwinyi)
6. Latin awobi man kare mukenenongo en tye ki luode, ki lunyodone ma en gwokogi. Ngo ma onongo twero time botgi ka obedni latin awobi ni olub lwongo pa Yecu i ceng man21?
Tam kit kare man dok omyero i ket komi i ka pa awobi meno. In itwero ye ni Lubanga onongo twero gwoko luodi akadi obedni i weko jami-ni ducu?
In itwero tamo ni omyero iwek lonyo ni me loboni, ka-ni itimo kit meno owek ikan lonyoni i polo? (In itwero gamo peny man ki cwinyi).
7.Ma lubbe ki ceng 21, Yecu maro latin awobi ma lacung iwi byeni? Pi gin ango ma omiyodok en owaco lok matek ma omiyo obalo cwiny latin awobi man ci oweko en oa ocito woko-ni?
8. Inge ma dong en oniangni en pe etwero timo kit gin ma Yecu mito-ni en otim, ngo mukene ma laconi dong otimo en oa woko ci oweko Yecu (22)?
Ngo ma onongo Yecu obi gamo ka obed ni laco manongut bote ni, "Tima kica an amaro cente ma loyo in!"
9. Po pi kwo pa lacung iwi bye ma tidi man ni-cake ki kany me cito kwede anyim.En ada cwinye onongo Yom? Ngo ma en obedo katamone pi tone?
Por kong kit lagam ma Yecu ogamo bot lacung iwi bye matidi man ki kit lagam ma en omiyo bot Petero (Ceng 21 ki 27). Lagam man tye ma rom nyo tye mapat?
Anga ma twero wot i polo inge ma ka en oto?
10. PENY ME LOK ME KWENA MABER? Jami ducu twere ki bot Lubanga tyen lokke gonye kit man:Yecu oweko lonyone ma i polo ka obino i lobo man me ciro can ki to owek in inong waraga me yo me donyo i polo. Gin madit marac ma latin awobi man otimo en oweko Yecu.Ngo ma in ibi timo?( In itwero gamo peny man ki i cwinyi).
( Bot dano ducu omyero gugam) Ngo ma pire tek ma in ipwonyo ki iwang dul ma iwang cawa man?
***


YECU OMEDEKI PWONYO LOKIKOM LATIN MA ORWENY Luka 15:25-32
NGEC MA ORUMO LOK MAN: Ki lok ada Wego oweko nucu jamine ducu bot wode maditte, ikare meno ma wode matidine ni dong ogamo gin aleyane (ceng 12). Menu pe obedo bal pa Wego ma ni en pe oweko wode oye lokke.
1. Latin awobi matidi twero bedo ki yomcwiny ka en tamoni lunyodone pe gimarre?
Pi gin ango ma omiyo wode ma ditti pe obwoto jamine ducu ci oa me ociti woko cen ka mabor kacel ki ominne matidini, ka obedini en pe cwinye yom pi kwone ki ipaco?
Ngo ma in itamoni wode maditti cwinye paro ma kato dok ma loyo gin mo keken pikwone?
2. Pi gin ango ma omiyo wode maditi oneno kome macalo opii kadi bed Wonne ocikkeni nucu jami mamege ducu tye pi en (12b, 29, 31)?
Ka wego ma tye i caralok man tyen lokke nyuto ni Lubanga ki latin awobi matidi ni nyuto ni ngat mo keken ma onongo tye layeyo, ci obwoto lok me niyene woko. Anga ma in itamo ni wode maditi kono tye ka nyuto kit dano mene?
In itamo ni Wego otimo lutinone iyomaber?
In itamo ni Lubanga jwijwi timo wan dano iyo maber?
3. Ngo ma wode maditti obedo ka tamo-ne ikare ma en obedo ka tic i poto nino ki nino?
Ka itamoni kit gin ma otime bot wode maditti bene otime ikomi ceng(29-30) otime kono boti i kit yo ma niningne?
Ngo ma tye macalo tyen lok ma nyuto adani wode maditti pe oyubo karama bot lureme (29)?
Wego onongo obineno nining ka obedni wode maditti oneki dyel, nyo Romo, nyo Roya dyang ka en oyubkwede ki karama bot lureme (30-31)?
4. Ngo ma nyuto tyen lok ada ma omiyo wode maditti kiniga omake pi kit kare macalo man (27-28)?
Wode matidi ni okelo lok me lewic ikom Wonne inyim lupacone ducu. Kidok kombedi bene Wode maditti otimo ma romaroma ki wode matidini. Pi gin ango ma omiyo Wego pe okeco?
Ngo ma in inongo maber ma omiyoni tam maber ki bot Wego ma oa kiiceng 28b, ki31-32?
Ngo ma in inongo ma omini tam maber ki bot Lubanga ma oa i wang ceng 28b, 31-32?
5. Pi gin ango ma omiyo Wode madit pe omaro Wonne, Kadi obed Wonne jwijwi timo gin maber bote?
Wunyam lok ikom Caralok man: tyen lok ango ma weko wan pe wamaro Lubanga?
6. Wode maditi akadi obedni en jwijwi lubo cik pa Wonne (29). Ci ento ngo ma Wonne onongo mito ki bot Wode makato ducu?
Ngo ma nyuto botwa ni Wode maditi pe maro ominne matidini matwal (30)?
Anga ma Wode maditi maro?
7. Pi gin ango ma omiyo Yecu ongolo kodo lok man ki idyere ma pe otito botwa kace Wode maditi ocito i kacokke me karama onyo pe (28,32)?
8. I Caralok pa Yecu, karama tyen lokke nyuto polo. Ma lubbe ki caralok man, anga ma twero donyo i polo?
Ma lubbe ki caralok man, bibedo peko pa anga ma ka pe ginongo ni nagt mo tye i polo?
9. Kong itam ka ni awobe ariyo ni gucito ka tic i poto kaceli odiko mukene. Kit neno ango ma wode madit obi bedo kwede, ngo kono ma wode matidi-ni tamo?
Dano ducu ma iwi loboni girom aroma ki ngat acel i kin awobi maditnyo matidini ma gitye i caralok man. Nga ma in itamoni tye ka nyuto kiti? (Itwero gamo peny man ki i cwinyi)
10. PENY ME LOK ME KWENA MABER: Yecu waco botini"jami ducu mamega ni megi." I kom yatariya En oculo kabedo piri i polo.En omiyo boti gin aleya man ikare ma inongo iye nywale me ariyo me baticimo. Omego maditi pe oye cikke man. Ento obedo ka tic macalo opii wek enong gin aleyane. In itye ki niyeni inongo gin aleyani me polo me nono, nyo gibiculi ma kun nongo ibedo ka tiyo tic maber pire? (Itwero gamo peny man ki i cwinyi)
(Bot ngat mo keken ogam) Gin ango ma pire tek ma ipwonyo ki nywako wang dul ma i baibul man)
***


AWENE MA KA GIN MARAC MALOYO DUCU DONG OTIME: Marako 5:21-24, ki 35-43
NGEC MA ORUMO LOK MAN: La loc me kacokke onongo kare ducu giyero ki i kin jo ma giworo ki i Boma. Luloc ma i kacokke ducu gin lumonne pa Yecu ci ento Yayiro keken. Laco man onongo tye ki Latinne acel keken (Luka 8:42)
1.Kong itam pi kwo me kare ducu pa luot man ma gibedo ka kiyo piny pi kare malac ma pud pe ginywalo Latin. (Lunyodo gitamo nining ikare ma ginongo ni Latin man obedo Anyaka ci ento pe Awobi? Kit gin ango ma giyubo pi neno anyim pa nyargi?
2. Ngo ma twero timme ikit me winye i kin lunyodo ka latingi two omako? Tam pi kit jami mapatpat ma twero time.
Ngo ma Yairo obedo ka tamone ikom Lubanga inge ma dong two omako nyare?
3. Pi gin ango ma omiyo Yayiro openyo kony ki bot laco ma lureme ki watine ducu gikwere?
Kit tam ma nining-maYayiro obedo kwede i kom Yecu i kare man,i kit ma onongo en tye kangolo kopki lok kwedeikome (22-23)?
4. Kong itam kit ma wego obedo ka tam kwede i kare ma en dong owinyo kwena marac ma oa ki i Pacone (35)?
Ka obed-ni gin mo otime boti ma giwaci ni konye dong pe, me yelo Yecu, awene ma gin man otimme iye?
5.Pi gin ango ma omiyo Yecu owaco bot Yayironi pe i lwor kadi obedni gin marac dong otimme boten (36)?
Ngo ma Yayiro twero dok ye iye wainge to pa Anyakani?
Ngo ma onongo Yayiro twero timone, ka obedi ni onongo En pe oye Yecu matwal?
6. Ngo ma in i lworo makato ducu ki i lobo? (Itwero gamo lok man ki i cwinyi)
In onongo itwero time nining ka Yecu owaco botini pe i lwor ma nongo gin marac otimme boti?
Yecu waco boti tin "Nipe i lwor, bed ki niye" Ngo ma lok man tye ka titone boti ikit kare ma in itye iye ni?
7. Dako pa Yayiro oneno kit ma Latinne Oto kwede ci ento onongo cware tye wacen ka mabor. Ngo ma in itamo ni obino iwiye ikare ma en oneno Yecu ki cware ka gitye ka bino me donyo i ot?
Yub me lyel onongo dong tye ka wot anyim, ikare ma Yecu oo iOt Pa Yairo (38). Ngo ma Yecu onongomito waco ne bot jo ma gitye i ot kunu kiwelo me ot lyel kit ma gicoyo i ceng 39?
8. Kwan ki diro kit ma Yecu ocero anyakaniki i to (41-43). Kit ada mene ma inongo ni obedo me aura tutwal ki boti?
9. Pi gin ango ma omiyo Yecu ociko matek ni pe ngat mo otit pi tangu man, Kadi ni onongo twero bedo yo mo maber ma twero yweko pi tic ma en tye ka tiyone (43)?
10. Ngo ma otimme man ma ogudo kwo pa anyaka ni kikome? Omako kwone me anyim nining?
Kwo pa lunyodone kono olokke nining ikare ma gin madit man dong otimme?
Ngo ma in itamo ni luot man gitamo ikare ma guwinyo ywek me to ki cer Pa Yecu ni lok meno otime ada? PENY ME LOK ME KWENA MABER: "Pe i lwor ci ento bedi ki niye" man tyen lokke ki bot Yecu ni. "Wek man bota. An atwero gwokone" Yecu obedo ki lworo pi gin acel mo keken, apoka poka i kin En ki Wonne ma tye i polo. Meno aye gin ma omiyo bote lworo matek ma bene omiyo kwok obino ki ikome dok remo ki i poto me Gecemane. I kit yo man en onyuto botwa ni omyero wange ni poke ki bot Lubanga (meno aye ka piny). En aye gin ma omyero wa bed ki lworo iye. Kit peko ducu ma tye dok time en twero lokone doko gum ikwo pa jo ducu ma giye i En.
***